ગંદા પાણીના બગાડ પર બ્રેક, ગુજરાતમાં રિસાયકલ પાણીનો ઉપયોગ હવે ફરજિયાત બનશે
રાજ્યમાં પાણી સંસાધનો પર સતત વધતા દબાણ અને ગંદા પાણીના પૂરતા ઉપયોગના અભાવને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાત સરકાર નવી વોટર રિસાયકલ પોલિસી-2 લાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે. વર્ષ 2020માં અમલમાં આવેલી વોટર રિસાયકલ પોલિસી અપેક્ષિત પરિણામ ન આપી શકતા સરકાર દ્વારા નીતિમાં મોટા ફેરફારો કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરાઈ છે.
આ નવી નીતિ દ્વારા પાણી વ્યવસ્થાપનને વધુ અસરકારક બનાવવાનો પ્રયાસ કરાશે.
ઉદ્યોગો અને ડેવલપર્સ માટે રિસાયકલ પાણી ફરજિયાત બનશે
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રસ્તાવિત પોલિસી-2 હેઠળ ઔદ્યોગિક એકમો, રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર્સ, શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ તેમજ સરકારી કચેરીઓ માટે રિસાયકલ પાણીનો ઉપયોગ ફરજિયાત કરવામાં આવશે. આ માટે નિયમો વધુ કડક બનાવવામાં આવશે અને અમલની દેખરેખ માટે અલગ વ્યવસ્થા ઉભી કરાશે. અત્યાર સુધી પાણી પુરવઠા વિભાગ પાસે રહેલી જવાબદારી હવે શહેરી વિકાસ વિભાગ (UDD)ને સોંપવામાં આવશે.
શુદ્ધિકરણ છતાં મોટા પ્રમાણમાં પાણીનો બગાડ
સત્તાવાર આંકડા મુજબ, રાજ્યમાં દરરોજ અંદાજે 4,300 મિલિયન લિટર (MLD) ઔદ્યોગિક ગંદા પાણી અને ગટરના પાણીનું શુદ્ધિકરણ કરવામાં આવે છે. પરંતુ તેમાંમાંથી માત્ર 1,000 MLD જેટલું જ પાણી ફરી ઉપયોગમાં લેવાય છે. બાકી રહેલું શુદ્ધ કરાયેલું પાણી તળાવો, નદીઓ અથવા જળાશયોમાં છોડવામાં આવે છે, જેના કારણે પાણી સાથે સાથે નાણાંનો પણ મોટો બગાડ થાય છે.
શુદ્ધિકરણ ખર્ચ છતાં પૂરતો ઉપયોગ ન થવાની સ્થિતિ
ગંદા પાણીના શુદ્ધિકરણ પાછળ પ્રતિ 1,000 લિટર દીઠ સરેરાશ 10 રૂપિયાનું ખર્ચ થાય છે. તેમ છતાં આ પાણીનો વ્યાપક ઉપયોગ ન થવાને કારણે રાજ્યને આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડી રહ્યું છે. સાથે જ જળ સંસાધનો પર અનાવશ્યક દબાણ વધે છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને નવી નીતિમાં કડક અને વ્યાપક સુધારા સૂચવવામાં આવી રહ્યા છે.
ઉદ્યોગોમાં તાજા પાણીના બદલે રિસાયકલ પાણીનો ઉપયોગ
હાલની વ્યવસ્થામાં શુદ્ધ કરાયેલું પાણી મુખ્યત્વે ખેતી માટે વપરાય છે, જ્યારે ઉદ્યોગો મોટા પ્રમાણમાં તાજું પાણી જળ સંસાધન વિભાગ અથવા ગુજરાત પાણી પુરવઠા અને ગટર વ્યવસ્થા બોર્ડ પાસેથી મેળવે છે. નવી પોલિસી અમલમાં આવ્યા બાદ ઉદ્યોગો, નગરપાલિકાઓ અને રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર્સને તેમના કુલ પાણી વપરાશના નિશ્ચિત હિસ્સામાં રિસાયકલ પાણી વાપરવું ફરજિયાત બનશે.
ઓછા ભાવે રિસાયકલ પાણી આપવાની સરકારની યોજના
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, સરકાર રિસાયકલ પાણી તાજા પાણી કરતાં ઓછા ભાવે ઉપલબ્ધ કરાવવાની યોજના બનાવી રહી છે. વધુ પાણીની જરૂરિયાત ધરાવતા ઉદ્યોગોને પ્રમાણસર વધુ રિસાયકલ પાણી વાપરવું પડશે. તે જ રીતે, રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર્સને પણ ભૂગર્ભ જળ પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને રિસાયકલ પાણી અપનાવવાનું ફરજિયાત કરાશે.
પોલિસી-2નો હેતુ ટકાઉ વિકાસ અને જળ સંરક્ષણ
સત્તાવાર રીતે સ્વીકારવામાં આવ્યું છે કે 2020ની વોટર રિસાયકલ પોલિસીના લક્ષ્યો મોટા ભાગે હાંસલ થયા નથી. નવી વોટર રિસાયકલ પોલિસી-2નો મુખ્ય ઉદ્દેશ રાજ્યમાં ઉપલબ્ધ ગંદા પાણીનો મહત્તમ પુનઃઉપયોગ કરવો, ભૂગર્ભ જળનું સંરક્ષણ કરવું અને ટકાઉ શહેરી વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો રહેશે.