વિશ્વ હજુ કોરોનાની અસરોમાંથી માંડ બહાર આવ્યું છે ત્યાં વધુ એક ખતરનાક વાયરસ ‘હંતાવાયરસ’ (Hantavirus) એ દસ્તક આપી છે. તાજેતરમાં એક ડચ ક્રૂઝ પર આ વાયરસના કારણે 3 લોકોના મોત થયા બાદ સમગ્ર વિશ્વની આરોગ્ય સંસ્થાઓ સતર્ક થઈ ગઈ છે. આ ક્રૂઝ પર 23 દેશોના 150 જેટલા લોકો સવાર હતા, જેના કારણે આ વાયરસ અનેક દેશોમાં ફેલાવાની દહેશત વર્તાઈ રહી છે.
શું છે આ સમગ્ર ઘટના?
એક ડચ ક્રૂઝ કે જે બ્રાઝિલ, અંગોલા અને સ્પેન જેવા દેશોના કિનારેથી પસાર થઈ ચૂક્યું છે, ત્યાં હંતાવાયરસનો વિસ્ફોટ જોવા મળ્યો. આ ક્રૂઝ પર સવાર 23 અલગ-અલગ દેશોના નાગરિકો હવે જોખમમાં છે. રિપોર્ટ્સ મુજબ, આ ક્રૂઝ પર હાજર લોકો પૈકી 3 વ્યક્તિઓએ જીવ ગુમાવ્યા છે. આ ઘટના બાદ સવાલ ઉઠી રહ્યો છે કે શું આ વાયરસ ભારત સુધી પહોંચી શકે છે?
હંતાવાયરસ એટલે શું? તે કેવી રીતે ફેલાય છે?
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ના જણાવ્યા અનુસાર, હંતાવાયરસ એ વાયરસોનો એક સમૂહ છે જે મુખ્યત્વે કૃંતકો (ઉંદર, ખિસકોલી વગેરે) દ્વારા ફેલાય છે. તે ‘હંતાવિરિડે’ (Hantaviridae) પરિવારનો સભ્ય છે.
સંક્રમણની રીત: સામાન્ય રીતે ઉંદરના મળ, મૂત્ર કે લાળના સંપર્કમાં આવવાથી અથવા તેના કરડવાથી આ વાયરસ માણસમાં પ્રવેશે છે.
જીવલેણ અસરો: આ વાયરસ સીધો માણસના ફેફસાં અને હૃદય પર હુમલો કરે છે, જેનાથી શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને હાર્ટ ફેલિયર જેવી ગંભીર સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
એન્ડીઝ વાયરસ: દક્ષિણ અમેરિકામાં હંતાવાયરસની એક પેટા-પ્રજાતિ ‘એન્ડીઝ વાયરસ’ જોવા મળી છે, જે સૌથી વધુ ખતરનાક છે કારણ કે તે એક માણસથી બીજા માણસમાં પણ ફેલાઈ શકે છે.
હંતાવાયરસના મુખ્ય લક્ષણો
આ વાયરસના સંપર્કમાં આવ્યા બાદ તરત જ તેની અસર દેખાતી નથી. સામાન્ય રીતે એકથી આઠ અઠવાડિયા પછી લક્ષણો દેખાવા લાગે છે:
તીવ્ર તાવ અને માથાનો દુખાવો.
સ્નાયુઓમાં અસહ્ય દુખાવો.
પેટમાં દુખાવો, ઉબકા અને ઉલટી થવી.
ગંભીર કિસ્સામાં ફેફસામાં પાણી ભરાઈ જવું અને શ્વાસ લેવામાં ગંભીર અવરોધ.
WHO ના આંકડા મુજબ, વિશ્વમાં દર વર્ષે 10,000 થી 1,00,000 લોકો આ વાયરસથી સંક્રમિત થાય છે.
શું ભારતે ગભરાવાની જરૂર છે?
હંતાવાયરસની સરખામણી કોરોના સાથે કરવામાં આવી રહી છે, પરંતુ નિષ્ણાતો અને WHO ના મતે ભારત માટે હાલમાં કોઈ મોટું જોખમ નથી. તેના મુખ્ય બે કારણો છે:
1. એશિયામાં સંક્રમણની રીત અલગ છે:
દક્ષિણ અમેરિકામાં જે રીતે એન્ડીઝ વાયરસ માણસથી માણસમાં ફેલાય છે, તેવું એશિયાના દેશોમાં જોવા મળ્યું નથી. એશિયામાં આ વાયરસ સામાન્ય રીતે માત્ર ઉંદર દ્વારા જ ફેલાય છે, તેથી તે કોરોનાની જેમ હવામાં કે સંપર્કથી ઝડપથી ફેલાતો નથી.
2. ભૌગોલિક અંતર:
જે ડચ ક્રૂઝ પર આ વાયરસ ફેલાયો છે, તેનો રૂટ ભારતથી ઘણો દૂર હતો. તે બ્રાઝિલ અને સ્પેન જેવા દેશોના કિનારે ફરતું હતું, જેનો ભારત સાથે કોઈ સીધો સંપર્ક થયો નથી. વળી, જે 23 દેશો પ્રભાવિત થયા છે, તે પણ ભારતથી ભૌગોલિક રીતે ઘણા દૂર છે.
સાવચેતીના પગલાં
ભલે ભારત માટે જોખમ ઓછું હોય, પરંતુ સાવચેતી રાખવી હંમેશા હિતાવહ છે:
ઘરમાં કે આસપાસ ઉંદરોનો ત્રાસ ન વધે તેનું ધ્યાન રાખવું.
ઉંદરોના મળ-મૂત્ર સાફ કરતી વખતે માસ્ક અને ગ્લવ્સનો ઉપયોગ કરવો.
ખોરાકને હંમેશા ઢાંકીને રાખવો જેથી ઉંદરો તેનો સંપર્ક ન કરી શકે.