આજના આધુનિક યુગમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટેકનોલોજી વિકાસના નવા શિખરો સર કરી રહી છે, પરંતુ સાથે જ તે ગંભીર સુરક્ષા પડકારો પણ ઊભા કરી રહી છે. હાલમાં જ વિશ્વભરમાં એક મોટા સમાચાર ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે, જેમાં અમેરિકી સરકારે એન્થ્રોપિક (Anthropic) કંપનીના અત્યંત શક્તિશાળી AI મોડેલ્સ ‘Fable 5’ અને ‘Mythos 5’ પર બિન-અમેરિકી વપરાશકર્તાઓ માટે પ્રતિબંધ લગાવી દીધો છે.આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ એક ચોંકાવનારો અહેવાલ છે, જે જણાવે છે કે ‘Mythos’ નામના AI મોડેલે પરીક્ષણ દરમિયાન માત્ર થોડા જ કલાકોમાં અમેરિકી સરકારની લગભગ તમામ વર્ગીકૃત (classified) સિસ્ટમોમાં પ્રવેશ મેળવી લીધો હતો.ઇકોનોમિસ્ટના અહેવાલ મુજબ, ૧૧ જૂનના રોજ સેનેટર માર્ક વોર્નરે એક મહત્વપૂર્ણ ખુલાસો કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે એનએસએ (NSA) અને પેન્ટાગોનના સાયબર કમાન્ડના વડા જનરલ જોશુઆ રુડે આ સુરક્ષા ભંગ અંગે માહિતી આપી છે. ‘Mythos’ AI એ તેની ક્ષમતાનો અદભૂત અને ભયાનક પરિચય આપતા, અઠવાડિયા નહીં પરંતુ માત્ર ગણતરીના કલાકોમાં જ સુરક્ષિત ગણાતી તમામ સરકારી સિસ્ટમોમાં ઘૂસણખોરી કરી દીધી હતી. આ ઘટનાએ વિશ્વભરના સુરક્ષા નિષ્ણાતોમાં ચિંતાનું મોજું ફેલાવી દીધું છે કે જો આટલી શક્તિશાળી ટેકનોલોજી પર યોગ્ય નિયંત્રણો ન હોય, તો તે કેટલું જોખમી બની શકે છે.
સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ ‘Mythos’ નું જોખમ
‘Mythos’ AI મોડેલે વિવિધ સિસ્ટમોમાં હજારો ગંભીર નબળાઈઓ (vulnerabilities) શોધી કાઢી છે, જે અગાઉના કોઈપણ AI મોડેલ કરતા ઘણી વધારે છે. આ ક્ષમતાનો અર્થ એ છે કે જો આ ખામીઓનો સમયસર ઉકેલ લાવવામાં ન આવે, તો સાયબર હુમલાખોરો તેનો ગેરફાયદો ઉઠાવી શકે છે. એન્થ્રોપિકના સીઈઓએ પણ બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓને ચેતવણી આપી છે કે તેઓ તેમની સિસ્ટમની આ ખામીઓને તાત્કાલિક સુધારે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ ભયંકર સાયબર હુમલાથી બચી શકાય.
અમેરિકાના પ્રતિબંધનો વિવાદ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા
અમેરિકી સરકારના આ નિર્ણયથી માત્ર વિદેશી સરકારો જ નહીં, પરંતુ અમેરિકાના નજીકના સાથી દેશો પણ આશ્ચર્યમાં છે. ‘ફાઈવ આઈઝ’ (Five Eyes) ઈન્ટેલિજન્સ એલાયન્સના સભ્યો – બ્રિટન, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડ – પર પણ આ પ્રતિબંધની સીધી અસર પડી છે. ઘણા દેશોએ આ ટેકનોલોજીનો સુરક્ષિત ઉપયોગ કરવા માટે મહિનાઓ સુધી તૈયારીઓ કરી હતી, પરંતુ આ પ્રતિબંધે તેમની તમામ આશાઓ પર પાણી ફેરવી દીધું છે.ટેક ઇન્ડસ્ટ્રીના અગ્રણી નેતાઓનું માનવું છે કે AI ની આટલી વિશાળ શક્તિને માત્ર એક દેશ કે જૂથ સુધી મર્યાદિત રાખવી યોગ્ય નથી. આ પ્રકારના પ્રતિબંધો વૈશ્વિક સ્તરે ટેકનોલોજીના લોકશાહીકરણને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
શા માટે સરકારે આ કડક પગલું લીધું?
અમેરિકી વાણિજ્ય મંત્રી હોવર્ડ લુટનિકે આ નિર્ણયને યોગ્ય ઠેરવતા જણાવ્યું હતું કે આ પગલું એટલા માટે લેવામાં આવ્યું છે કારણ કે એવી આશંકા હતી કે આ શક્તિશાળી AI સિસ્ટમ્સનો ઉપયોગ રશિયા, ચીન અને અન્ય દેશોની સૈન્ય કે ગુપ્તચર એજન્સીઓ દ્વારા કરવામાં આવી શકે છે. જે દેશોને અમેરિકા સુરક્ષા માટે જોખમ માને છે, તેઓ આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને અમેરિકા અને તેના મિત્ર દેશોની સુરક્ષાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, તેવી આશંકા સરકારે વ્યક્ત કરી છે.
ટેક જગતનું મંતવ્ય: શું AI પરનું નિયંત્રણ સાચો રસ્તો છે?
જોકે અમેરિકી સરકારે સુરક્ષાના કારણો આગળ ધર્યા છે, પરંતુ સમગ્ર ટેક જગત આ બાબતે બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. ઘણા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે AI મોડેલ્સની પહોંચને એક કૂવામાં બંધ કરી દેવી એ લાંબાગાળે નુકસાનકારક સાબિત થશે. જ્યારે AI ની ક્ષમતાઓને મર્યાદિત કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેનાથી વૈશ્વિક સંશોધન અને વિકાસની પ્રક્રિયા ધીમી પડી જાય છે.