જેલની સજાને લઈને લોકોની વચ્ચે અનેક પ્રકારની ભ્રમણાઓ ચાલતી રહે છે. આમાંથી જ એક સૌથી લોકપ્રિય પ્રશ્ન એ છે કે, શું જેલમાં દિવસ અને રાતને અલગ-અલગ ગણવામાં આવે છે? એટલે કે શું અડધા દિવસમાં જ એક દિવસની સજા પૂરી માની લેવામાં આવે છે? વાસ્તવિકતા જાણવા માટે આ અફવાને કાયદાની નજરે સમજવું જરૂરી છે.સામાન્ય બોલચાલમાં આ વાત અવારનવાર સાંભળવા મળે છે કે જેલમાં દિવસનો હિસાબ અલગ હોય છે, ક્યાંક-ક્યાંક તો એવું પણ કહેવામાં આવે છે કે દિવસને એક દિવસ અને રાતને બીજો દિવસ માની લેવામાં આવે છે, જેનાથી સજા જલ્દી પૂરી થઈ જાય છે. જો કે, વાસ્તવમાં આ સંપૂર્ણપણે ખોટી ધારણા છે, જેનો કાયદામાં ક્યાંય કોઈ ઉલ્લેખ નથી મળતો.
દેશભરમાં કુદરતનું તાંડવ, 80થી વધુના મોત, 7 લાખ લોકો બેઘર… ગુજરાતથી આસામ સુધી જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત
દરેક દિવસ 24 કલાકનો જ હોય છે
ભારતીય કાયદા મુજબ, જેલમાં પણ એક દિવસ 24 કલાકનો જ ગણવામાં આવે છે, બરાબર એવી જ રીતે જેમ બહારની દુનિયામાં ગણવામાં આવે છે. ન કોઈ અલગ ફોર્મ્યુલા છે, ન કોઈ છૂટ. બંધારણ કે કોઈપણ કાયદાકીય જોગવાઈમાં એવું ક્યાંય નથી લખેલું કે જેલમાં દિવસ અને રાતને અલગ-અલગ સજા તરીકે ગણવામાં આવશે. એટલે કે જો કોઈને એક વર્ષની સજા મળી છે, તો તેણે પૂરા 365 દિવસ જ જેલમાં વિતાવવા પડશે, કોઈ શોર્ટકટ નથી.
પછી સજા ઓછી કેવી રીતે થાય છે?
હવે પ્રશ્ન એ ઉભો થાય છે કે પછી સજા ઓછી થવાની વાતો ક્યાંથી આવે છે? વાસ્તવમાં અહીં જે બાબતને લોકો ભૂલથી ‘અડધો દિવસ’ સમજી લે છે, તે વાસ્તવમાં ‘સેટ ઓફ’ અને ‘રિમિશન’નો નિયમ છે. સીઆરપીસીની કલમ 428 હેઠળ, જો કોઈ વ્યક્તિ ટ્રાયલ દરમિયાન પહેલેથી જ જેલમાં બંધ રહ્યો છે તો તે સમય તેની અંતિમ સજામાંથી ઘટાડી દેવામાં આવે છે, જેને સેટ-ઓફ કહે છે. આ ઉપરાંત સારા વર્તણૂક, જેલમાં કામ કરવા અથવા ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં સરકાર સીઆરપીસીની કલમ 432 અને 433એ હેઠળ સજામાં છૂટ એટલે કે રિમિશન પણ આપી શકે છે.
PM મોદીને આપી હતી ગાળો, હવે હાથ જોડીને માંગી માફી, કહ્યું- પ્લીઝ માફ કરી દો
પેરોલ અને ફર્લોને પણ લોકો સમજી લે છે સજામાં છૂટ
ઘણીવાર પેરોલ અને ફર્લોને પણ લોકો સજા ઓછી થવા સાથે જોડી દે છે, જ્યારે આ ફક્ત અસ્થાયી રૂપે જેલથી બહાર જવાની પરવાનગી હોય છે, સજામાં કોઈ ઘટાડો થતો નથી. રેગ્યુલર પેરોલ સામાન્ય રીતે 30 દિવસ સુધીની હોય છે, અને નક્કી સમય પછી કેદીએ પાછા જેલમાં ફરવું જ પડે છે.