સાઉદી અરેબિયા પાકિસ્તાન જેવા દેશોને લોન આપે છે, છતાં હવે પોતે બજેટ ખાધ પૂરી કરવા બેંકો અને બોન્ડ માર્કેટ તરફ વળ્યું છે. ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન (Mohammed bin Salman)ના વિઝન ૨૦૩૦નો ખર્ચ ચાલુ છે.
Saudi Arabia Loan Crown Prince – કેટલી લોન અને કેટલું દેવુંરાષ્ટ્રીય દેવું વ્યવસ્થાપન કેન્દ્ર (NDMC) બેંકો સાથે ઓછામાં ઓછા ૮ અબજ ડોલરના નવા સિન્ડિકેટેડ લોન (Syndicated Loan)ની પ્રારંભિક વાતચીત કરી રહ્યું છે. ૧ સપ્ટેમ્બરે દેશે પાંચ અને દસ વર્ષની ડોલર સુકુક (Sukuk) પણ બજારમાં મૂકી. ઓર્ડરબુક ૯ અબજ ડોલરને પાર ગઈ હોવાનું કહેવાય છે. ૨૦૨૬ની કુલ ફાઇનાન્સ જરૂરિયાત આશરે ૨૧૭ અબજ રિયાલ, એટલે લગભગ ૫૮ અબજ ડોલર છે. આમાં ખાધ અને જૂના દેવાની ચુકવણી બંને આવે છે. જૂનના અંતે સાર્વજનિક દેવું આશરે ૧.૬૮૫ ટ્રિલિયન રિયાલ, લગભગ ૪૪૯ અબજ ડોલર, પહોંચ્યું. વર્ષની શરૂઆત કરતાં આશરે ૪૪ અબજ ડોલર વધુ. દેવું-જીડીપી ગુણોત્તર આશરે ૩૩-૩૪ ટકા છે, જે ઘણા દેશો કરતાં ઓછો છે, પણ વધતો જાય છે. પહેલી છ મહિનાની ખાધ આશરે ૧૬૦ અબજ રિયાલ રહી, જે વાર્ષિક અંદાજની નજીક છે.
Saudi Arabia Loan Crown Prince – તેલનો દેશ શા માટે ઉધાર લે છે
સાઉદી વિશ્વના મોટા તેલ નિકાસકારોમાં છે. છતાં આવક ફક્ત તેલના ભાવ અને નિકાસ પર અટકે છે. પ્રાદેશિક તણાવ અને ઈરાન સંબંધિત વિક્ષેપથી નિકાસ અને વેપાર ખર્ચ વધ્યો. વિઝન ૨૦૩૦ હેઠળ પ્રવાસન, શહેરો, ઉર્જા અને મનોરંજનના મોટા પ્રોજેક્ટ ચાલુ છે. નાણામંત્રીએ કહ્યું છે કે ખર્ચ વિસ્તરણ ચાલુ રહેશે, કારણ કે રોકાણનું વળતર ઉધારના વ્યાજ કરતાં વધુ માનવામાં આવે છે. સરકારે ખાધ રિઝર્વમાંથી ન કાઢતાં ઉધારથી પૂરી કરી. જાન્યુઆરીમાં મલ્ટિ-ટ્રાન્ચ બોન્ડ, મેમાં પબ્લિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફંડ (PIF)ની ઇશ્યુ અને અગાઉ ૧૩ અબજ ડોલરની સાત વર્ષની લોન પણ થઈ. આરામકો (Aramco) પણ ફાઇનાન્સની વાત કરે છે. એટલે “ખરબોની લોન”ની વાત અતિશયોક્તિ છે, પણ દેવાની ઝડપ સ્પષ્ટ છે.
સાઉદી અરેબિયા પાકિસ્તાનને ૫ અબજ ડોલરની લોનની મુદત ત્રણ વર્ષ લંબાવી ચૂક્યું છે. આવી મદદ તેની વિદેશ નીતિનો ભાગ છે. ઘરે જરૂરિયાત અલગ છે. વિઝન ૨૦૩૦ તેલ પછીની અર્થવ્યવસ્થા બનાવવા માટે આજે ખર્ચ માંગે છે. તેલની આવક ઓછી પડે ત્યારે બોન્ડ અને બેંક લોન સસ્તો રસ્તો ગણાય, જ્યાં સુધી ક્રેડિટ રેટિંગ મજબૂત રહે. રોકાણકારોની માંગ હજુ મજબૂત દેખાય છે. પ્રશ્ન ગરીબીનો નથી, પ્રશ્ન તેલ-આધારિત આવક અને મોટા પ્રોજેક્ટના સમયનો છે. આગામી વર્ષોમાં દેવું વધશે કે તેલ-બિનતેલ આવક સંતુલન સાધશે તે વિઝન ૨૦૩૦ની સફળતા પર નિર્ભર છે.