સાયબર છેતરપિંડી અને શંકાસ્પદ વ્યવહારો સંબંધિત કેસોમાં બેંક ગ્રાહકોને મોટી રાહત મળી શકે છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંકે એક નવું માળખું પ્રસ્તાવિત કર્યું છે જેના હેઠળ બેંકો ખાતામાં શંકાસ્પદ વ્યવહારો જોવા મળે તો સમગ્ર બેંક ખાતું ફ્રીઝ કરી શકશે નહીં. બેંકે ફક્ત પ્રશ્નમાં રહેલી રકમ અથવા સાયબર છેતરપિંડી હોવાની શંકા હોય તેવા વ્યવહાર પર અસ્થાયી રૂપે ફ્રીઝ કરવું પડશે.પ્રસ્તાવિત RBI નિયમો અનુસાર, જો 1000 રૂપિયા કે તેથી વધુનો અસામાન્ય વ્યવહાર સૂચવે છે કે ખાતું એક ખચ્ચર ખાતું છે અથવા સાયબર છેતરપિંડી સાથે જોડાયેલ છે તો બેંક ફક્ત સંબંધિત રકમ જ અસ્થાયી રૂપે ફ્રીઝ કરી શકશે. બાકીનું ખાતું કાર્યરત રહેશે.
શંકાસ્પદ વ્યવહારો AIનો ઉપયોગ કરીને શોધી કાઢવામાં આવશે
નવા માળખા હેઠળ, બેંકોને AI-આધારિત ટ્રાન્ઝેક્શન મોનિટરિંગ સિસ્ટમ્સનો ઉપયોગ કરવાની જરૂર પડશે. આ સિસ્ટમ્સ એવા વ્યવહારોને ઓળખશે જે ગ્રાહકની સામાન્ય પ્રોફાઇલની તુલનામાં અણધાર્યા અથવા અસામાન્ય હોય. તેઓ એવા વ્યવહારોનું પણ નિરીક્ષણ કરશે જે ગ્રાહકની જાહેર કરેલી આવક અથવા પ્રોફાઇલની તુલનામાં વધુ પડતા હોય, અથવા જે અગાઉ ઓળખાયેલા સાયબર ફ્રોડ નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા હોય.
નિયમો 1 એપ્રિલ, 2027થી અમલમાં આવી શકે છે
RBIએ જાહેર ટિપ્પણી માટે આ પ્રસ્તાવિત નિયમો બહાર પાડ્યા છે.
નવી માર્ગદર્શિકા 1 એપ્રિલ, 2027 થી અમલમાં આવવાનો પ્રસ્તાવ છે. જો કે, જો તેઓ ઈચ્છે તો બેંકો તેમને વહેલા અપનાવી શકે છે.
આ પ્રસ્તાવિત સુધારાઓ KYC દિશાનિર્દેશો, 2025 હેઠળ બેંક ખાતાના સંચાલન અને ખચ્ચર ખાતાઓ સંબંધિત હાલના માર્ગદર્શિકામાં સુધારો કરશે.
ગ્રાહકોને 20 દિવસનો સમય મળશે
નવી સિસ્ટમ હેઠળ, બેંકો ગ્રાહકોને શંકાસ્પદ વ્યવહારોની માન્યતા સાબિત કરવા માટે 20 કેલેન્ડર દિવસ આપશે. ગ્રાહક તેની ઓળખ, વ્યવહારનો હેતુ અને નાણાંના સ્ત્રોત સંબંધિત દસ્તાવેજો પ્રદાન કરીને રકમની માન્યતા ચકાસી શકશે.