કોઈ હોસ્પિટલના ઇન્ટેન્સિવ કેર યુનિટ (ICU)ની બહાર બેઠેલી વ્યક્તિ પોતાના પરિવારજનની સારવારની ચિંતા કરી રહી હોય છે, કિંમતો પર ભાવતાલ નહીં. હોસ્પિટલ દ્વારા 11.05 રૂપિયામાં ખરીદવામાં આવેલું IV સેટ 325 રૂપિયા અને 29.41 રૂપિયાનું કેથેટર 310 રૂપિયામાં વેચવામાં આવે તે સવાલો ઊભા કરે છે. મહારાષ્ટ્રના ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA)ની તપાસમાં કેટલીક હોસ્પિટલોમાં સામાનની કિંમતો 2,841% સુધી વધુ મળી હતી.નિયમ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને હોવા જોઈએ. સ્ટાન્ડર્ડ સામાન પર ખૂબ વધારે માર્જિન એક સમસ્યા છે, પરંતુ જટિલ બીમારીઓની સારવારની કિંમત નક્કી કરવી અલગ બાબત છે. સ્વાસ્થ્ય અંગેની સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ પણ જરૂરી પ્રક્રિયાઓ, તપાસ પર મર્યાદા લગાવવા અને કેટલીક સારવાર માટે નિર્ધારિત પેકેજની ભલામણ કરી છે. સમસ્યા એ છે કે દરેક દર્દીની સારવાર એકસરખી હોતી નથી. હોસ્પિટલની સુવિધાઓ, સ્ટાફ, ટેક્નોલોજી અને સારવારની જટિલતા પણ અલગ હોય છે. તેથી IV સેટ જેવી વસ્તુઓ અને જટિલ સારવારને એક જ દૃષ્ટિથી જોઈ શકાય નહીં.
પાંચ રીતો
નક્કી કરવામાં આવેલી કિંમતોને કારણે પણ મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે. કિંમત વધારે હોય તો દર્દીને નુકસાન થાય છે અને ખૂબ ઓછી હોય તો હોસ્પિટલો જટિલ દર્દીઓથી બચી શકે છે, ગુણવત્તા ઘટાડી શકે છે અથવા અન્ય ચાર્જ વધારી શકે છે. PMJAY પર કામ કરતી વખતે મેં જોયું છે કે કડક કિંમત મર્યાદાની વિપરીત અસર થઈ શકે છે. ભારતને પ્રાઇવેટ હોસ્પિટલોમાં રોકાણની પણ જરૂર છે અને દર્દીઓને અયોગ્ય બિલથી સુરક્ષા પણ જોઈએ છે. બંને જરૂરિયાતો એકસાથે પૂરી કરી શકાય છે. આ માટે પાંચ સૂત્રિય રીતો અપનાવી શકાય છે.
સંપૂર્ણ માહિતી
હોસ્પિટલના ચાર્જ પારદર્શક હોવા જોઈએ. દરેક હોસ્પિટલને ડિજિટલ ફોર્મેટમાં ચાર્જની યાદી જાહેર કરવી જોઈએ. નિર્ધારિત સારવાર માટે દર્દીને ફી, તપાસ, દવાઓ, ડિવાઇસ, સામાન અને રૂમનો અંદાજ અગાઉથી આપવામાં આવવો જોઈએ. અંતિમ બિલ જો અંદાજિત કિંમત કરતાં ખૂબ વધારે હોય તો તેનું કારણ જણાવવું જોઈએ. દવાઓ, ઇમ્પ્લાન્ટ અને અન્ય સામાન પર ખૂબ વધારે માર્જિનની તપાસ થવી જોઈએ. ખરીદી, સંગ્રહ અને બગાડની યોગ્ય કિંમત વસૂલ કરી શકાય છે. પરંતુ, દરેક કિસ્સામાં કિંમતોમાં પારદર્શિતા જરૂરી છે.
દેખરેખ પર ભાર
જે જરૂરી વસ્તુઓ અને મેડિકલ ડિવાઇસ પર ખૂબ વધારે માર્જિન હોય, ત્યાં સરકારે દરેક પ્રોડક્ટની કિંમત નક્કી કરવાને બદલે ટ્રેડ માર્જિન, રેફરન્સ પ્રાઇસિંગ અને નિયમિત કિંમતની દેખરેખ પર ભાર મૂકવો જોઈએ. NPPAએ 2019માં 42 નોન-શેડ્યુલ્ડ કેન્સરની દવાઓના માર્જિન પર મર્યાદા નક્કી કરી હતી. કોવિડ દરમિયાન ઓક્સિજન કન્સન્ટ્રેટર સહિત પાંચ મેડિકલ ડિવાઇસ પર પણ આ જ રીત અપનાવવામાં આવી હતી.
મોટી બચત
વધુ સારી ખરીદીથી પણ મોટી બચતની શક્યતા રહે છે. સંસદીય સમિતિએ ટાટા મેમોરિયલ સેન્ટરનું ઉદાહરણ આપ્યું છે. 23 સેન્ટરોમાં 40 કેન્સરની દવાઓની સામૂહિક ખરીદીથી મહત્તમ રિટેલ કિંમત (MRP)ની સરખામણીએ 1,320 કરોડ રૂપિયાની બચત થઈ અને સરેરાશ બચત 82% રહી. આ ઉપરાંત, સારવારની જરૂરિયાત પર પણ દેખરેખ રાખવી જોઈએ. માત્ર કિંમત ઘટાડવાથી સમસ્યાનું સમાધાન નહીં થાય. વધુ તપાસ, લાંબા સમય સુધી દાખલ રાખવા અને વધારાની સારવારથી આવક વધી શકે છે. તેથી દરેક તપાસ અથવા પ્રક્રિયા દર્દી માટે જરૂરી છે કે નહીં તે પણ જોવું જોઈએ.
ઑડિટ થવું જોઈએ
સરકારી એજન્સીઓ અને ઇન્શ્યોરન્સ કંપનીઓએ ડેટાના આધારે એવી હોસ્પિટલની ઓળખ કરવી જોઈએ, જ્યાં સિઝેરિયન, ICUમાં દાખલ થવું, તપાસ અથવા કેટલીક ચોક્કસ સારવારનો દર સામાન્ય કરતાં ઘણો વધારે હોય. આ માટે ક્લિનિકલ ઑડિટ અને સારવારના નિર્ધારિત માપદંડોનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. માત્ર કિંમત નહીં, સારવારની ગુણવત્તાની માહિતી પણ દર્દીઓને મળવી જોઈએ. હોસ્પિટલોએ ઇન્ફેક્શન, ફરીથી દાખલ થવાનો દર, કેટલીક સારવાર બાદ મૃત્યુદર અને દર્દીઓના અનુભવ જેવા આંકડા જાહેર કરવા જોઈએ. તેનાથી દર્દીઓ કિંમત અને સારવારની ગુણવત્તા બંનેના આધારે નિર્ણય લઈ શકશે.
સરકારી વ્યવસ્થા જરૂરી
અંતે, સરકારી આરોગ્ય વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવી જરૂરી છે. પ્રાઇવેટ હોસ્પિટલની વધારે કિંમતો ટાળવાનો આ એક અસરકારક માર્ગ છે. તેનાથી સરકારને પણ સારી સારવારની વાસ્તવિક કિંમત સમજવામાં મદદ મળશે. મહારાષ્ટ્રમાં સામે આવેલા વધારે કિંમત વસૂલવાના કિસ્સાઓની પારદર્શક તપાસ અને દોષિતો સામે કાર્યવાહી થવી જોઈએ. પરંતુ, દરેક સારવારની કિંમત એક જ રીતે નક્કી કરવી યોગ્ય નહીં હોય. લક્ષ્ય માત્ર સસ્તી સારવાર નહીં, પરંતુ યોગ્ય કિંમતે વધુ સારી અને પારદર્શક આરોગ્ય સેવા હોવું જોઈએ. તેનાથી દર્દીઓના હિત પણ સુરક્ષિત રહેશે અને રોકાણ તથા નવી ટેક્નોલોજીને પ્રોત્સાહન મળશે.