હિન્દુ ધર્મમાં જન્મથી લઈને મૃત્યુ સુધીના દરેક સંસ્કાર અને નિયમોનું વિશેષ મહત્ત્વ જણાવવામાં આવ્યું છે. આ અંતિમ સંસ્કાર સાથે જોડાયેલી અનેક પરંપરાઓનું પાલન સદીઓથી થતું આવ્યું છે. મૃત્યુ પછી પાર્થિવ શરીરની દેખરેખ અને અંતિમ યાત્રાની તૈયારીઓ માટે અનેક વિધિઓ કરવામાં આવે છે, જેમાં મૃત વ્યક્તિના નાક, કાન અને મોં જેવા ખુલ્લા અંગોને રૂથી બંધ કરવાનો નિયમ સૌથી મુખ્ય માનવામાં આવે છે.હિન્દુ ધર્મના પવિત્ર ગ્રંથ ગરુડ પુરાણમાં જીવન, મૃત્યુ અને ત્યારપછીની યાત્રાનું ખૂબ જ સૂક્ષ્મતાથી વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. આ માન્યતા અનુસાર, જ્યારે કોઈ જીવના પ્રાણ શરીરથી અલગ થાય છે, ત્યારે તેની ઊર્જા અથવા સૂક્ષ્મ શરીર વિવિધ છિદ્રો દ્વારા બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ કરે છે. શરીરની પવિત્રતા જાળવી રાખવા અને નકારાત્મક ઊર્જા કે કીટક-પતંગોને શરીરની અંદર પ્રવેશતા અટકાવવા માટે નાક અને કાનને રૂથી ઢાંકવામાં આવે છે.
શરીરની પવિત્રતા અને દિવ્યતાની રક્ષા
મૃત્યુ પછી પાર્થિવ શરીરને પંચતત્વમાં વિલીન થાય તે પહેલાં અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક દ્રષ્ટિકોણથી એવું માનવામાં આવે છે કે શરીરના ખુલ્લા અંગોના માધ્યમથી કોઈ પણ પ્રકારની અશુદ્ધિ કે બાહ્ય અડચણો શરીરને પ્રભાવિત ન કરે, તેથી નાક અને કાન રૂઈથી બંધ કરી દેવામાં આવે છે જેથી મૃત વ્યક્તિની મર્યાદા અને પવિત્રતા જળવાઈ રહે.
જૈવિક પ્રક્રિયા અને પ્રવાહીના રિસાવ પર રોક
વૈજ્ઞાનિક અને વ્યવહારિક દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, જ્યારે શરીરમાં પ્રાણ રહેતા નથી ત્યારે શરીરની અંદર અનેક પ્રકારની જૈવિક અને રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ શરૂ થઈ જાય છે. શરીરના અંગો શિથિલ થવા લાગે છે અને આંતરિક પ્રવાહીનું રિસાવ થવાની સંભાવના રહે છે. નાક અને કાનમાં રૂઈ લગાવવાથી આ પ્રકારના કુદરતી પ્રવાહીના લિકેજને રોકવામાં મદદ મળે છે, જેથી અંતિમ સંસ્કારની પ્રક્રિયા સ્વચ્છતા સાથે પૂરી થઈ શકે.
સૂક્ષ્મ જીવો અને નકારાત્મકતાથી સુરક્ષા
શાસ્ત્રો અને લોકમાન્યતાઓ મુજબ, મૃત શરીર પ્રત્યેની સંવેદના અને તેની રક્ષા માટે આ ઉપાય કરવામાં આવે છે. ખુલ્લા અંગોના માધ્યમથી કોઈ પણ પ્રકારની બાહ્ય અશુદ્ધિ, માખી-મચ્છર કે અન્ય સૂક્ષ્મ જીવો શરીરની અંદર ન જઈ શકે, તેથી સુરક્ષાના ભાગરૂપે આ પરંપરાનું પાલન કરવામાં આવે છે. આ મૃત વ્યક્તિ પ્રત્યે પરિવાર અને સમાજની અંતિમ નિષ્ઠા અને સન્માનનું પ્રતિક પણ છે.