મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર પર ‘સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન’ (SSR) પ્રક્રિયા દરમિયાન ‘ફોર્મ-6’માં મનસ્વી રીતે ત્રણ ફેરફારો કરવાનો આરોપ છે. જોકે, કમિશનનું કહેવું છે કે તમામ પગલાં સુપ્રીમ કોર્ટની મંજૂરી અને કમિશનના ત્રણેય સભ્યોની પરસ્પર સંમતિથી લેવામાં આવ્યા હતા.
ફોર્મ-6 શું છે અને તેને લઈને વિવાદ કેમ છે?
ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, ‘સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન’ દરમિયાન મતદાર યાદીમાં નવા મતદારોના નામ ઉમેરવાની પ્રક્રિયા સરળ બનાવવા માટે ફોર્મ-6 દાખલ કરવામાં આવ્યું હતુંઆ ફોર્મ દ્વારા સંભવિત મતદારો નોંધણી માટે અરજી કરી શકે છે; ત્યારબાદ ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓ વિગતોની ચકાસણી કરે છે અને પછી મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવામાં આવે છે.
1. નવા મતદારોએ જાહેર કરવું પડે છે કે શું તેમના નામ અગાઉની કોઈ મતદાર યાદીમાં હતા કે નહીં. 2. જો નહીં, તો શું તેમના માતા-પિતા કે દાદા-દાદીના નામ તે અગાઉની યાદીમાં હતા? 3. અથવા શું તેમના કે તેમના માતા-પિતા/દાદા-દાદીના નામ તે અગાઉની યાદીમાં નહોતા?
પ્રશ્ન: જ્ઞાનેશ કુમાર મુશ્કેલીમાં કેમ મુકાયા છે?
1. *ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ*એ તાજેતરમાં એક અહેવાલ પ્રકાશિત કર્યો હતો જેમાં જણાવાયું હતું કે બે ચૂંટણી કમિશનરોએ ફોર્મ-6માં કરાયેલા ફેરફારો અંગે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો, પરંતુ આ વાંધાઓને ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા ન હતા.
2. સોમવારે સુનાવણી દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ સૂર્ય કાંતે ટિપ્પણી કરી હતી કે કોર્ટે ફોર્મ-6માં કરાયેલા ફેરફારો માટે મંજૂરી આપી ન હતી, અને આ બાબત સ્પષ્ટ છે.
3. અંજલિ ભારદ્વાજે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક અલગ અરજી દાખલ કરી છે. તેમાં જણાવાયું છે કે દિલ્હીમાં જે વ્યક્તિઓના નામ યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા તેમને ફોર્મ-6 ભરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે. તેમના વકીલ પ્રશાંત ભૂષણ દલીલ કરે છે કે આ પ્રથા અયોગ્ય છે.
શું આની તેમના પર કોઈ અસર થશે?
હાલ પૂરતું તો નહીં. ચૂંટણી પંચને સંચાલિત કરતા નવા કાયદા હેઠળ, જ્ઞાનેશ કુમારને વિશેષ સુરક્ષા પ્રાપ્ત છે. આ જોગવાઈ મુજબ, કમિશન દ્વારા લેવાયેલા કોઈપણ નિર્ણય અંગે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અથવા અન્ય ચૂંટણી કમિશનરો સામે કોઈ કાનૂની કેસ દાખલ કરી શકાતો નથી, કે પછી આવી બાબતોની સુનાવણી કોઈ અદાલતમાં થઈ શકતી નથી. નિવૃત્તિ પછી પણ તેમને આ સુરક્ષા મળતી રહેશે. સોમવારે થયેલી સુનાવણી દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ જે. બાગચીએ ટિપ્પણી કરી હતી કે સુરક્ષાનું આ સ્તર રાષ્ટ્રપતિને મળતી સુરક્ષા સમાન છે. એકંદરે, જ્ઞાનેશ કુમાર હાલમાં સુરક્ષિત છે; તેમના પદને કોઈ તાત્કાલિક ખતરો નથી.
જોકે, વિપક્ષનું કહેવું છે કે સંસદના આગામી સત્ર દરમિયાન જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ મહાભિયોગનો પ્રસ્તાવ લાવવામાં આવશે. આવા પ્રસ્તાવને પસાર કરવા માટે સંસદના બે-તૃતીયાંશ સભ્યોના સમર્થનની જરૂર પડે છે.
સંખ્યાબળની દૃષ્ટિએ પણ હાલમાં વિપક્ષ નબળી સ્થિતિમાં છે.