વાવ-થરાદ જિલ્લાના રાહ તાલુકાના ચાંગડા ગામે આવેલી શ્રી ધરણીધર ગૌશાળામાં 44 ગાયોનાં મોતની દુઃખદ ઘટના બાદ રાજકીય અને વહીવટી સ્તરે પણ આ મામલે ચર્ચા તેજ બની છે.ઘટનાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને બનાસકાંઠાનાં કોંગ્રેસનાં સાંસદ ગેનીબેન ઠાકોરે ગૌશાળાની મુલાકાત લીધી હતી. તેમણે ગાયોનાં મોત અંગેની વિગતો મેળવી હતી અને ગૌશાળાના સંચાલકો સાથે વાતચીત કરી હતી. મુલાકાત દરમિયાન તેમણે રાજ્ય સરકારની વ્યવસ્થા સામે સવાલો ઉઠાવતાં બનાસકાંઠા જિલ્લામાં પશુઓના પોસ્ટમોર્ટમ અને ઝેરી તત્ત્વોની તપાસ માટે આધુનિક લેબોરેટરી સ્થાપવાની માગ કરી હતી. ચાંગડા ગામની ધરણીધર ગૌશાળામાં એકસાથે મોટી સંખ્યામાં ગાયોની તબિયત બગડ્યા બાદ 44 ગાયોનાં મોત થયાં હતાં. પ્રાથમિક માહિતી અનુસાર, ગૌશાળામાં 75થી વધુ ગાયોની તબિયત અચાનક લથડી હતી. પશુચિકિત્સકોની ટીમે તાત્કાલિક સારવાર શરૂ કરી હતી, પરંતુ અનેક પ્રયાસો છતાં 44 ગાયોને બચાવી શકાય નહોતી. અન્ય બીમાર ગાયોને સારવાર આપવામાં આવી હતી. આ ઘટનાને પગલે ગૌશાળાના સંચાલકો, ગૌપ્રેમીઓ અને આસપાસના વિસ્તારમાં શોકની લાગણી ફેલાઈ હતી.
લેબોરેટરીની અછત મુદ્દે સરકાર સામે સવાલ
ગૌશાળાની મુલાકાત બાદ મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં ગેનીબેન ઠાકોરે જણાવ્યું હતું કે રાજ્યમાં વિકાસની વાતો થાય છે, પરંતુ પશુઓના મોત પાછળ ઝેરી દવા કે અન્ય ઝેરી તત્ત્વ જવાબદાર હોય તો તેની તપાસનો રિપોર્ટ ઝડપથી મેળવી શકાય તેવી સુવિધા હોવી જરૂરી છે. તેમણે આ મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરતાં બનાસકાંઠા જિલ્લામાં પશુઓના પોસ્ટમોર્ટમ અને ઝેરી તત્ત્વોની તપાસ માટે વિશેષ લેબોરેટરી સ્થાપવાની માગ કરી હતી.
તેમના મતે, આવી દુર્ઘટનાઓમાં તપાસના નમૂનાઓ દૂરની લેબોરેટરીમાં મોકલવા પડે તો રિપોર્ટ મેળવવામાં સમય લાગી શકે છે. સ્થાનિક સ્તરે આધુનિક તપાસ સુવિધા ઉપલબ્ધ હોય તો પશુઓના મોતનું કારણ ઝડપથી જાણી શકાય અને ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ અટકાવવા યોગ્ય પગલાં લેવામાં મદદ મળી શકે. જોકે, હાલની ઘટનામાં ગાયોનાં મોત પાછળ કયું ચોક્કસ કારણ જવાબદાર છે તે લેબોરેટરીના અંતિમ અહેવાલ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.ગેનીબેન ઠાકોરે પ્રાથમિક અનુમાન વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું હતું કે ડીસાથી ગૌશાળામાં લાવવામાં આવેલા લીલા ઘાસચારા બાદ ગાયોની તબિયત બગડી હોવાની શક્યતા છે. તેમણે આ ઘટનાને માનવસર્જિત દુર્ઘટના ગણાવી હતી. જોકે, આ નિવેદનને તપાસના અંતિમ તારણ તરીકે જોવું યોગ્ય નથી, કારણ કે ચારામાં ઝેરી તત્ત્વ હતું કે નહીં અને ગાયોનાં મોતનું સીધું કારણ શું હતું તેની વૈજ્ઞાનિક તપાસ હજુ બાકી છે. અગાઉના અહેવાલો અનુસાર, ગૌશાળામાં લીલો મકાઈનો ચારો ખાધા બાદ ગાયોની તબિયત બગડવાની ઘટના સામે આવી હતી. ચારામાં કોઈ ઝેરી પદાર્થ કે જંતુનાશક દવાની અસર હતી કે કેમ તે અંગે આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. પરંતુ માત્ર સમયક્રમના આધારે ચારાને જ મોતનું કારણ ગણાવી શકાય નહીં. તેના માટે ચારાના નમૂનાઓ, મૃત ગાયોના પોસ્ટમોર્ટમ અને અન્ય જરૂરી તપાસના પરિણામો મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
ગૌશાળાઓને ચારો ચકાસ્યા બાદ જ ઉપયોગમાં લેવા અપીલ
મુલાકાત દરમિયાન ગેનીબેન ઠાકોરે અન્ય ગૌશાળાઓના સંચાલકોને પણ સાવચેતી રાખવા અપીલ કરી હતી. બહારથી ખરીદીને લાવવામાં આવતા લીલા ઘાસચારા કે અન્ય પશુઆહારનો ઉપયોગ કરતાં પહેલાં તેની પ્રાથમિક તપાસ કરાવવી જોઈએ, જેથી પશુઓને નુકસાન થવાની શક્યતા ઘટાડી શકાય. ખાસ કરીને મોટી સંખ્યામાં પશુઓ ધરાવતી ગૌશાળાઓમાં ચારા અને પાણીની ગુણવત્તા અંગે નિયમિત દેખરેખ રાખવી જરૂરી છે.
આ ઘટનાએ ગૌશાળાઓમાં પશુઆહારની ખરીદી, સંગ્રહ અને ગુણવત્તા ચકાસણીની વ્યવસ્થા અંગે પણ સવાલો ઊભા કર્યા છે. ગૌશાળામાં મોટી સંખ્યામાં પશુઓને એક જ સ્ત્રોતમાંથી ચારો આપવામાં આવતો હોય ત્યારે તેની ગુણવત્તા અંગે યોગ્ય તપાસ અને નોંધ રાખવી અગત્યની બની જાય છે. જોકે, હાલની ઘટનામાં ચારા અંગે કોઈ બેદરકારી થઈ હતી કે નહીં તે તપાસનો વિષય છે.
ગૌશાળાને રૂ. 5 લાખની સહાયની જાહેરાત
ગૌશાળાની મુલાકાત દરમિયાન ગેનીબેન ઠાકોરે શ્રી ધરણીધર ગૌશાળાને રૂ. 5 લાખની ગ્રાન્ટ આપવાની જાહેરાત કરી હતી. ગાયોનાં મોત બાદ ગૌશાળામાં ઊભી થયેલી પરિસ્થિતિમાં આર્થિક સહાયથી સંચાલન અને અન્ય જરૂરી વ્યવસ્થાઓમાં મદદ મળી શકે છે. તેમણે ગૌશાળાના સંચાલકોને પણ પશુઓની સુરક્ષા અને ખોરાકની ગુણવત્તા અંગે વધુ સાવચેતી રાખવા જણાવ્યું હતું.હાલ ગાયોનાં મોતનું સાચું કારણ જાણવા માટે જરૂરી નમૂનાઓ દાંતીવાડા પશુ લેબોરેટરીમાં તપાસ માટે મોકલવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. આ નમૂનાઓના પરીક્ષણ અને પોસ્ટમોર્ટમના તારણો બાદ જ ગાયોનાં મોત પાછળ ઝેરી ચારો, જંતુનાશક દવા કે અન્ય કોઈ કારણ જવાબદાર હતું તે અંગે સ્પષ્ટતા થઈ શકશે.
લેબોરેટરીનો અહેવાલ આ સમગ્ર ઘટનામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. રિપોર્ટમાં જો કોઈ ઝેરી તત્ત્વની હાજરી સામે આવે તો તેની ઓળખ, ચારામાં તે કેવી રીતે પહોંચ્યું અને પશુઓ પર તેની કેવી અસર થઈ તે અંગે વધુ તપાસ જરૂરી બનશે. બીજી તરફ, જો ચારો કારણભૂત ન હોવાનું સામે આવે તો અન્ય સંભવિત કારણોની તપાસ કરવી પડશે.
હાલ તંત્ર અને પશુચિકિત્સા વિભાગની તપાસના અંતિમ તારણની રાહ જોવાઈ રહી છે. ગેનીબેન ઠાકોરે ઉઠાવેલી સ્થાનિક લેબોરેટરીની માગ પણ આ ઘટનાને પગલે ચર્ચામાં આવી છે. 44 ગાયોનાં મોતની આ ઘટનામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ રહેશે કે તપાસનો અહેવાલ સમયસર જાહેર થાય અને ભવિષ્યમાં આવી દુર્ઘટનાઓ ન બને તે માટે જરૂરી વ્યવસ્થાઓ ઊભી કરવામાં આવે.