નલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) દ્વારા UPI વ્યવહારોને વધુ સુરક્ષિત, ઝડપી અને સિસ્ટમ-ફ્રેન્ડલી બનાવવા માટે નવા દિશાનિર્દેશો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. આ નવા નિયમોની સીધી અસર Google Pay, PhonePe અને Paytm જેવા લોકપ્રિય UPI પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરતા કરોડો યુઝર્સ પર પડી રહી છે.
ફેબ્રુઆરી 2026 થી અમલમાં આવેલા આ ફેરફારોમાં ટ્રાન્ઝેક્શન લિમિટથી લઈને સુરક્ષાના માપદંડો સુધીના અનેક પાસાઓનો સમાવેશ થાય છે.
બેલેન્સ ચેક કરવાની મર્યાદા (Balance Check Limit)
ફેબ્રુઆરી 2026 થી અમલમાં આવેલા નવા નિયમ મુજબ, હવે યુઝર્સ દિવસમાં ગમે તેટલી વાર બેંક બેલેન્સ ચેક કરી શકશે નહીં.
- નવી મર્યાદા: હવે તમે એક દિવસમાં મહત્તમ 50 વખત જ UPI એપ દ્વારા બેલેન્સ ચેક કરી શકશો.
- કારણ: ઘણા યુઝર્સ વારંવાર બેલેન્સ ચેક કરતા હોય છે, જેનાથી બેંકના સર્વર પર બિનજરૂરી ભાર વધે છે. સિસ્ટમની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે આ મર્યાદા લાદવામાં આવી છે.
- અસર: જો તમે 50 વખતની મર્યાદા વટાવશો, તો તે એપ પર આગામી 24 કલાક માટે બેલેન્સ ચેક કરવાનું ફીચર બ્લોક થઈ જશે. જોકે, સફળ ટ્રાન્ઝેક્શન પછી તમારું બેલેન્સ આપમેળે સ્ક્રીન પર દેખાશે, જે આ લિમિટમાં ગણવામાં આવશે નહીં.
ઝડપી ટ્રાન્ઝેક્શન અને API રિસ્પોન્સ સમય
NPCI એ બેંકો અને પેમેન્ટ એપ્સ માટે ટ્રાન્ઝેક્શન પ્રોસેસિંગનો સમય ઘટાડી દીધો છે.
- 10 સેકન્ડનો નિયમ: પહેલા UPI ટ્રાન્ઝેક્શન અને API રિસ્પોન્સ માટે 30 સેકન્ડનો સમય મળતો હતો, જે હવે ઘટાડીને 10 સેકન્ડ કરી દેવામાં આવ્યો છે.
- ફાયદો: આનાથી પેમેન્ટ અટકી જવાની (Pending Transaction) સમસ્યામાં મોટો ઘટાડો થશે. જો 10 સેકન્ડમાં પ્રતિસાદ નહીં મળે, તો ટ્રાન્ઝેક્શન કાં તો સફળ થશે અથવા તરત જ ફેલ થશે, જેથી યુઝરે લાંબો સમય રાહ જોવી નહીં પડે.
નવા યુઝર્સ માટે પ્રથમ 24 કલાકની મર્યાદા
ઓનલાઇન છેતરપિંડી રોકવા માટે નવા UPI રજીસ્ટ્રેશન કરાવતા યુઝર્સ માટે કડક નિયમ બનાવવામાં આવ્યો છે.
- ₹5,000 ની મર્યાદા: જો તમે પહેલીવાર કોઈ UPI એપ પર રજીસ્ટ્રેશન કરો છો અથવા તમારું UPI એકાઉન્ટ રીસેટ કરો છો, તો પ્રથમ 24 કલાકમાં તમે માત્ર ₹5,000 સુધીનું જ ટ્રાન્ઝેક્શન કરી શકશો.
- સુરક્ષા: આ નિયમ એટલા માટે છે કારણ કે છેતરપિંડી કરનારાઓ ઘણીવાર નવા એકાઉન્ટ ખોલીને મોટી રકમ ટ્રાન્સફર કરી લેતા હોય છે. આ વેઇટિંગ પીરિયડ યુઝરને સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડે છે.
ડોરમેટ (નિષ્ક્રિય) UPI ID પર કાર્યવાહી
જો તમારી પાસે એક કરતા વધુ UPI ID છે અને તમે તેનો ઉપયોગ કરતા નથી, તો સાવધાન થઈ જવાની જરૂર છે.
- 12 મહિનાનો નિયમ: જો કોઈ UPI ID છેલ્લા 12 મહિનાથી નિષ્ક્રિય હોય (એટલે કે તેનાથી કોઈ લેણદેણ ન થઈ હોય), તો NPCI તેને અસ્થાયી રૂપે ડિસેબલ કરી દેશે.
- પુનઃસક્રિયકરણ: આવા ID ને ફરીથી ચાલુ કરવા માટે યુઝરે ફરીથી વેરીફિકેશન પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડશે. આ પગલું જૂના અને બિનઉપયોગી એકાઉન્ટ્સનો દુરુપયોગ અટકાવવા માટે લેવામાં આવ્યું છે.
ટ્રાન્ઝેક્શન સ્ટેટસ ચેક કરવાની મર્યાદા
ઘણીવાર ટ્રાન્ઝેક્શન ફેઈલ થાય ત્યારે યુઝર્સ વારંવાર ‘Check Status’ પર ક્લિક કરે છે.
- મર્યાદિત પ્રયાસો: હવે તમે એક પેન્ડિંગ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે માત્ર 3 વખત જ સ્ટેટસ ચેક કરી શકશો.
- 90 સેકન્ડનો ગેપ: બે સ્ટેટસ ચેક વચ્ચે ઓછામાં ઓછો 90 સેકન્ડનો અંતરાલ રાખવો ફરજિયાત છે. આનાથી સર્વર પર ટ્રાફિક ઓછો થશે અને સિસ્ટમ વધુ સ્થિર બનશે.
ઓટોપે (AutoPay) અને રિકરિંગ પેમેન્ટ્સના સમયમાં ફેરફાર
વીજળીના બિલ, OTT સબ્સ્ક્રિપ્શન કે EMI જેવા ઓટોમેટિક પેમેન્ટ્સ માટે પણ નવા નિયમો છે.
- નોન-પીક અવર્સ: હવે મોટાભાગના ઓટોપે ટ્રાન્ઝેક્શન રાત્રે 9:30 થી સવારે 10:00 ની વચ્ચે પ્રોસેસ કરવામાં આવશે.
- રીટ્રાય લિમિટ: જો કોઈ ઓટોપે ટ્રાન્ઝેક્શન ફેઈલ થાય, તો સિસ્ટમ તેને માત્ર 3 વખત જ ફરીથી પ્રયાસ (Retry) કરશે. આનાથી યુઝરના ખાતામાંથી વારંવાર ટેકનિકલ કારણોસર પૈસા કપાવાની સમસ્યા દૂર થશે.
નિષ્કર્ષ: ડિજિટલ ઇન્ડિયા માટે સુરક્ષિત કદમ
ફેબ્રુઆરી 2026 ના આ નવા નિયમો શરૂઆતમાં થોડા અગવડભર્યા લાગી શકે છે, પરંતુ તે લાંબા ગાળે UPI ઇકોસિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવશે. Google Pay અને PhonePe યુઝર્સ માટે હવે વધુ પારદર્શિતા રહેશે કારણ કે પેમેન્ટ કરતા પહેલા સામેવાળી વ્યક્તિનું નામ (Payee Name) જોવું ફરજિયાત અને વધુ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે. રોકાણકારો અને સામાન્ય જનતાએ આ બદલાતા નિયમો મુજબ પોતાની ડિજિટલ વ્યવહારની આદતો બદલવી પડશે.