દેશના લાખો યુવાનોનું સપનું IAS અધિકારી બનવાનું હોય છે, પરંતુ ઘણાને લાગે છે કે આ માટે માત્ર UPSC પરીક્ષા જ એકમાત્ર રસ્તો છે. હકીકતમાં, વહીવટી તંત્રમાં અનુભવી રાજ્ય સેવાના અધિકારીઓ માટે પણ IAS કેડરમાં પહોંચવાના દ્વાર ખુલ્લા હોય છે. એટલે કે મહેનત અને અનુભવના જોરે રાજ્ય કક્ષાના અનુભવી અધિકારીઓ IAS અધિકારી બની શકે છે.
IAS અધિકારી બનવાનો મુખ્ય માર્ગ
સામાન્ય રીતે UPSC સિવિલ સેવા પરીક્ષા એ IAS અને IPS બનવાનો સૌથી સીધો અને જાણીતો રસ્તો છે. દર વર્ષે લાખો ઉમેદવારો પ્રિલિમ્સ, મેઈન્સ અને ઇન્ટરવ્યુ જેવા ત્રણ મુશ્કેલ તબક્કાઓમાંથી પસાર થઈને આ પદ મેળવે છે. પસંદગી પામ્યા બાદ આ અધિકારીઓને મસૂરીની LBSNAA (લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી નેશનલ એકેડમી ઓફ એડમિનિસ્ટ્રેશન) એકેડમીમાં તાલીમ આપવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેમને વિવિધ જિલ્લાઓમાં જવાબદારી સોંપાય છે.
રાજ્ય સિવિલ સેવા દ્વારા IAS બનવાની તક
ખૂબ ઓછા લોકો જાણે છે કે સ્ટેટ સિવિલ સર્વિસ (જેમ કે ગુજરાતમાં GPSC દ્વારા પસંદ થયેલા અધિકારીઓ) દ્વારા પણ IAS કેડરમાં પ્રમોશન મેળવી શકાય છે. આ અધિકારીઓ સામાન્ય રીતે ડેપ્યુટી કલેક્ટર અથવા SDM જેવા પદોથી પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરે છે. ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર કામ કરવાનો તેમનો બહોળો અનુભવ તેમને આગળ જતાં IAS બનવામાં મદદરૂપ થાય છે.
પ્રમોશન માટેનો સમયગાળો અને લાયકાત
સામાન્ય રીતે, રાજ્ય સિવિલ સેવામાં 10 થી 12 વર્ષની સેવા પૂર્ણ કર્યા પછી અધિકારીઓ IAS પ્રમોશન માટે પાત્ર ગણાય છે. જોકે, આ પ્રમોશન આપોઆપ મળતું નથી. તે માટે ચોક્કસ નિયમો અને શરતોનું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે.
પ્રમોશનનો આધાર કઈ બાબતો પર છે?
અધિકારીનું IAS કેડરમાં પ્રમોશન મુખ્યત્વે ત્રણ બાબતો પર ટકેલું હોય છે.
1. અધિકારીનો સર્વિસ રેકોર્ડ અને કામગીરી અત્યંત મજબૂત હોવી જોઈએ.
2. IAS કેડરમાં જગ્યાઓ ખાલી હોવી જોઈએ.
3. રાજ્ય સરકાર દ્વારા મોકલવામાં આવેલી ભલામણ ખૂબ જ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
પસંદગી સમિતિની ભૂમિકા
આ પ્રમોશન માટે એક ઉચ્ચ સ્તરીય પસંદગી સમિતિ બનાવવામાં આવે છે. આ સમિતિમાં રાજ્યના મુખ્ય સચિવ, વરિષ્ઠ IAS અધિકારીઓ અને UPSC ના પ્રતિનિધિઓ સામેલ હોય છે. તેઓ અધિકારીના વર્ષોના કામ અને રેકોર્ડની ઝીણવટભરી તપાસ કરે છે અને ત્યારબાદ જ અંતિમ નિર્ણય લે છે. આ માર્ગે અનેક અનુભવી અધિકારીઓ દેશના વહીવટી તંત્રમાં ટોચના સ્થાને પહોંચે છે.