કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય-સંચાલિત ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs – IOC, BPCL, HPCL) એલપીજી (LPG) સંકટને લઈને મોટા ‘પ્લાન-B’ પર વિચાર કરી રહી છે. ઘરેલુ 14.2 કિલોગ્રામના સિલિન્ડરમાં હવે માત્ર 10 કિલો જ ગેસ ભરીને આપવામાં આવશે. આ નિર્ણય ઈરાનમાં યુદ્ધ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં થયેલા વિક્ષેપને કારણે લેવામાં આવ્યો છે, જેનાથી ભારતના LPG આયાતમાં ભારે અસર પડી છે.
આ નિર્ણય કેમ લેવાયો?
ભારત પોતાની LPG જરૂરિયાતના આશરે 60% આયાત કરે છે, જેમાંથી 90% ખાડી દેશોમાંથી આવે છે. ઈરાન યુદ્ધને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની હિલચાલ લગભગ બંધ થઈ ગઈ છે. પાછલા સપ્તાહે માત્ર બે જહાજે 92,700 ટન LPG લાવ્યા, જે માત્ર એક દિવસના વપરાશ જેટલું જ છે, જ્યારે છ ભારતીય ટેન્કર પર્શિયન ગલ્ફમાં ફસાયેલા છે. ઘરેલુ સ્ટોક ઝડપથી ઘટી રહ્યો છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના જોઇન્ટ સેક્રેટરી સુજાતા શર્માએ કહ્યું કે “LPG સપ્લાય ચિંતાજનક છે અને તેને સંરક્ષિત કરવું જરૂરી છે.”
માર્ચના પ્રથમ 15 દિવસમાં કુલ LPG વપરાશમાં 17% ઘટાડો થયો છે. દેશમાં રોજ 93,500 ટન LPGની માંગ છે, જેમાં 86% (80,400 ટન) ઘરેલુ વપરાશ છે.
આ યોજના કેવી રીતે અમલમાં આવશે?
– સિલિન્ડર સાઈઝ નહીં બદલાય: સામાન્ય 14.2 કિલોના સિલિન્ડરમાં જ 10 કિલો ગેસ ભરવામાં આવશે.
– નવા સ્ટિકર: સિલિન્ડર પર સ્પષ્ટ સ્ટિકર લગાવવામાં આવશે કે “માત્ર 10 કિલો ગેસ”.
– કિંમતમાં રાહત: ગેસની માત્રા ઓછી હોવાથી કિંમત પણ પ્રમાણસર ઘટાડવામાં આવશે.
– બોટલિંગ પ્લાન્ટમાં ફેરફાર: વજન મશીનો રીકેલિબ્રેટ કરવા પડશે અને નિયમનકારી મંજૂરી લેવી પડશે.
એક અધિકારીએ કહ્યું, “આનો હેતુ સ્ટોકને વધુમાં વધુ ઘરો સુધી પહોંચાડવાનો છે.” સામાન્ય પરિવારમાં 14.2 કિલો સિલિન્ડર 35-40 દિવસ ચાલે છે, જ્યારે 10 કિલો ગેસ પણ આશરે 25-30 દિવસ ચાલી શકે છે.
અસર અને ચેતવણી
– ગ્રાહકો પર અસર: ઘરેલુ સપ્લાય હાલ નિયમિત છે, પરંતુ વારંવાર રિફિલ કરવું પડી શકે છે. કિંમત ઓછી હોવાથી આર્થિક રાહત મળશે, પરંતુ કેટલાક ગ્રાહકોમાં ભ્રમ અને વિરોધ થઈ શકે છે.
– રાજકીય અસર: ચૂંટણીઓના સમયે આ નિર્ણય વિવાદાસ્પદ બની શકે છે.
– વધુ વિકલ્પ: કેટલાક અહેવાલોમાં 7 કિલો સુધી ઘટાડવાની પણ વાત છે, પરંતુ હાલ 10 કિલો પર ધ્યાન છે.
નોંધ: આ હજુ ‘વિચારણા તબક્કા’માં છે અને અધિકૃત જાહેરાત બાકી છે. સરકારે કહ્યું છે કે ઘરેલુ વપરાશકારોને કોઈ તકલીફ ન પડે તે માટે તમામ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યાં છે. જો તમે Ujjwala યોજના હેઠળ છો તો સબસિડી અને ભાવમાં ફેરફાર અલગથી ચેક કરજો.