અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની બીજી ટર્મની શરૂઆત સાથે જ વિશ્વભરના રાજદ્વારી સમીકરણોમાં મોટા ઉલટફેર જોવા મળી રહ્યા છે. ટ્રમ્પની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિની સીધી અસર હવે મધ્ય-પૂર્વના તેલ સમૃદ્ધ ગલ્ફ દેશો પર પડવા જઈ રહી છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યા છે કે અમેરિકા હવે દુનિયાના કોઈ પણ દેશને મફતમાં સુરક્ષા પૂરી પાડશે નહીં.
આ જાહેરાત બાદ સાઉદી અરેબિયા અને યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત (UAE) જેવા દેશોમાં ચિંતાનો માહોલ વ્યાપી ગયો છે, કારણ કે વર્ષોથી આ દેશોની સુરક્ષામાં અમેરિકી સૈન્ય દળોની મોટી ભૂમિકા રહી છે.
સુરક્ષા માટે હવે કરવા પડશે ‘રોકડા’ પેમેન્ટડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું માનવું છે કે અમેરિકા પોતાના સૈનિકો અને સંસાધનોનો ઉપયોગ અન્ય દેશોના રક્ષણ માટે કરે છે, જેનો આર્થિક બોજ અમેરિકાના કરદાતાઓ પર પડે છે. ટ્રમ્પે જણાવ્યું છે કે જો સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ અને અન્ય ખાડી દેશો ઈચ્છતા હોય કે અમેરિકી સેના તેમની સરહદો અને તેલના કુવાઓની રક્ષા કરે, તો તેમણે તે માટે અમેરિકાને મોટી રકમ ચૂકવવી પડશે. આ એક પ્રકારની ‘પ્રોટેક્શન મની’ જેવી વ્યવસ્થા હોવાનું મનાઈ રહ્યું છે, જે ગલ્ફ દેશોના બજેટ પર ભારે પડી શકે છે.
સૈન્ય પાછું ખેંચવાની ધમકીથી ખળભળાટઅમેરિકાએ ચેતવણી આપી છે કે જો આ દેશો રક્ષણ પેટે નાણાં ચૂકવવામાં નિષ્ફળ રહેશે, તો અમેરિકા મધ્ય-પૂર્વમાં તૈનાત પોતાના હજારો સૈનિકો અને અત્યાધુનિક સંરક્ષણ સિસ્ટમોને પાછી ખેંચી શકે છે. જો આવું થાય, તો ગલ્ફ દેશો માટે ઈરાન જેવા પ્રાદેશિક હરીફો સામે ટકી રહેવું મુશ્કેલ બની શકે છે. વર્ષોથી અમેરિકી સૈન્ય છત્રછાયા હેઠળ સુરક્ષિત રહેલા આ દેશો માટે અચાનક આવેલો આ બદલાવ સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં મોટા ગાબડાં પાડી શકે છે.
સત્તાના નવા સમીકરણો અને પ્રાદેશિક અસરજો અમેરિકા ખરેખર પોતાના સૈન્ય દળો પાછા ખેંચે, તો મધ્ય-પૂર્વમાં સત્તાના સમીકરણો સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે. રશિયા અને ચીન જેવા દેશો આ ખાલી પડેલી જગ્યા ભરવા માટે પ્રયાસો કરી શકે છે. બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયા અને અન્ય દેશોએ હવે પોતાની સૈન્ય શક્તિ વધારવા પાછળ અબજો ડોલરનો ખર્ચ કરવો પડશે. આ સ્થિતિમાં ઈઝરાયેલ સાથેના સંબંધો અને પ્રાદેશિક શાંતિના પ્રયાસો પર પણ અસર પડવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
શું ગલ્ફ દેશો ટ્રમ્પની શરત માનશે?હાલમાં ખાડી દેશો પાસે બે જ રસ્તા છે: કાં તો તેઓ અમેરિકાની શરતો માનીને મોટી રકમ ચૂકવે અથવા તો પોતાની સુરક્ષા માટે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાઓ શોધે. સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ જેવા તેલના ધનિક દેશો માટે આ આર્થિક બોજ સહન કરવો કદાચ શક્ય હોય, પરંતુ સાર્વભૌમત્વના મુદ્દે આ સોદો તેમને લાંબા ગાળે ભારે પડી શકે છે. આવનારા દિવસોમાં ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર અને ગલ્ફ દેશો વચ્ચેની મંત્રણાઓ વૈશ્વિક બજાર અને તેલના ભાવો પર પણ મોટી અસર કરશે તે નિશ્ચિત છે.