ગુજરાતમાં ઉનાળાની આકરી ગરમીની શરૂઆત થાય તે પહેલા જ હવામાનમાં આવેલો પલટો હવે આફત બનીને વરસ્યો છે. શુક્રવારે, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ વહેલી સવારથી રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં વીજળીના કડાકા-ભડાકા સાથે કમોસમી વરસાદ (માવઠું) શરૂ થયો હતો. આ અણધાર્યા વરસાદથી વાતાવરણમાં ભલે ઠંડક પ્રસરી હોય, પરંતુ ખેતરોમાં તૈયાર ઊભો પાક પલળી જતાં જગતના તાતના જીવ અદ્ધર થઈ ગયા છે.
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં જળબંબાકારની સ્થિતિ
સૌથી વધુ અસર દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં જોવા મળી છે. ગુરુવાર રાતથી જ વાદળછાયા વાતાવરણ બાદ શુક્રવારે વહેલી સવારથી જ ગાજવીજ સાથે ધોધમાર વરસાદ તૂટી પડ્યો હતો. જિલ્લાના કલ્યાણપુર તાલુકામાં સૌથી વધુ એક ઇંચથી વધુ વરસાદ ખાબકતા નીચાણવાળા વિસ્તારો અને માર્ગો પર પાણી ભરાઈ ગયા હતા. આ ઉપરાંત, ખંભાળિયા પંથકમાં પણ પોણો ઇંચ જેટલો વરસાદ નોંધાયો છે, જ્યારે ભાટિયા અને ભાણવડમાં અડધો ઇંચ વરસાદ પડતા રસ્તાઓ પર નદીઓ વહેતી હોય તેવા દ્રશ્યો સર્જાયા હતા. ભરઉનાળે ચોમાસા જેવો માહોલ જોઈ સ્થાનિકો પણ અચંબિત થઈ ગયા હતા.
હવામાન વિભાગની આગાહી અને ‘યલો એલર્ટ’
હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં બે શક્તિશાળી સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશન સિસ્ટમ સક્રિય થવાને કારણે આ ફેરફાર આવ્યો છે. વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સની અસર હેઠળ ઉત્તર ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છના વિસ્તારોમાં ભારે પવન સાથે વરસાદની શક્યતા છે. આજે ખાસ કરીને બનાસકાંઠા, સાબરકાંઠા, કચ્છ, દેવભૂમિ દ્વારકા અને પોરબંદર જિલ્લાઓમાં ‘યલો એલર્ટ’ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આ વિસ્તારોમાં ૩૦ થી ૪૦ કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે પવન ફૂંકાવાની સાથે વીજળી પડવાની પણ ભીતિ છે. આ ઉપરાંત જૂનાગઢ, ગીર-સોમનાથ, અમરેલી અને ભાવનગર સહિતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પણ ભારે ગાજવીજની આગાહી કરવામાં આવી છે.
તાપમાનમાં ઘટાડો અને ગરમીથી રાહત
આ માવઠાની સીધી અસર રાજ્યના તાપમાન પર પડી છે. સતત વરસી રહેલા વરસાદ અને વાદળછાયા વાતાવરણને કારણે મહત્તમ તાપમાનમાં ૨ થી ૩ ડિગ્રીનો ઘટાડો નોંધાયો છે. આગામી બે દિવસ સુધી ગરમીમાં આ આંશિક રાહત યથાવત રહેશે. જોકે, હવામાં ભેજનું પ્રમાણ વધતા વરસાદ બાદ બફારો વધવાની પણ શક્યતા છે. પ્રવાસીઓ માટે પહાડી અને દરિયાઈ વિસ્તારોમાં ઠંડક આહલાદક બની છે, પરંતુ સામાન્ય જનજીવન ક્યાંક ખોરવાયું છે.
ખેતીવાડી પર આફત: રવિ પાક અને કેરીને નુકસાન
આ કમોસમી વરસાદ ખેડૂતો માટે ‘આભ ફાટવા’ જેવી સ્થિતિ લઈને આવ્યો છે. હાલમાં ખેતરોમાં ઘઉં, જીરું, રાયડો અને ચણા જેવા રવિ પાકની લણણી ચાલી રહી છે. અનેક જગ્યાએ પાક કાપીને ખેતરમાં જ રાખવામાં આવ્યો હતો, જે વરસાદી પાણીમાં પલળી જતાં ભારે નુકસાનની ભીતિ છે. સૌથી વધુ ચિંતા કેરી પકવતા ખેડૂતોમાં જોવા મળી રહી છે. આ સમયે આંબા પર મૉર (ફૂલ) અને નાની કેરીઓ બેઠી હોય છે, ત્યારે તીવ્ર પવન અને વરસાદને કારણે કેરીઓ ખરી પડવાની અને તેમાં રોગચાળો આવવાની શક્યતા વધી ગઈ છે. કૃષિ નિષ્ણાતોના મતે, આ માવઠું ખેડૂતોની આર્થિક કમર તોડી નાખશે.
આમ, એપ્રિલ મહિનાની શરૂઆત ગુજરાત માટે મિશ્ર લાગણીઓ લઈને આવી છે. એક તરફ ગરમીથી છુટકારો મળ્યો છે, તો બીજી તરફ કુદરતી આફતને કારણે ખેતીના પાકને થયેલું નુકસાન ચિંતાનો વિષય બન્યું છે.