મધ્ય પૂર્વના રાજકારણમાં અત્યારે ભારે ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા 36 દિવસથી ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં હવે એક નવો અને ખતરનાક વળાંક આવ્યો છે. અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને સીધી અને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપતા 48 કલાકનું અલ્ટીમેટમ આપ્યું છે. ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે જો ઈરાન નિર્ધારિત સમયમાં ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) નામનો મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ નહીં ખોલે, તો તેને બરબાદ કરી દેવામાં આવશે.
આ 48 કલાકની આખરી ચેતવણીએ વૈશ્વિક સ્તરે, ખાસ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજાર અને રાજદ્વારી વર્તુળોમાં મોટી ચિંતા ઊભી કરી છે.
‘માત્ર 48 કલાક બાકી છે, સમય પૂરો થઈ રહ્યો છે…’
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ (Truth Social) પર ખૂબ જ આક્રમક અંદાજમાં પોસ્ટ કરી છે. તેમણે લખ્યું છે કે, “યાદ છે જ્યારે મેં ઈરાનને સમજૂતી કરવા અથવા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવા માટે 10 દિવસનો સમય આપ્યો હતો? હવે સમય પૂરો થઈ રહ્યો છે. ફક્ત 48 કલાક બાકી છે. જો આ સમય મર્યાદા ઓળંગાઈ, તો અમેરિકા તેમના પર વિનાશક પ્રહાર કરશે.”
રસપ્રદ વાત એ છે કે, થોડા દિવસો પહેલા જ ટ્રમ્પનું વલણ થોડું નરમ લાગતું હતું અને તેમણે ડેડલાઈન વધારીને 6 એપ્રિલ સુધી કરી હતી. એ વખતે એવું લાગતું હતું કે અમેરિકા વાતચીતથી રસ્તો કાઢવા માંગે છે, પરંતુ હવે અચાનક તેમનો સૂર બદલાઈ ગયો છે અને તેમણે પોતાની ધીરજ ખૂટી રહી હોવાનો સ્પષ્ટ મેસેજ આપી દીધો છે.
આખરે આ ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ આટલી મહત્વની કેમ છે?
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત અને મહત્વના દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક છે. વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાનો એક બહુ મોટો હિસ્સો આ જ સાંકડા માર્ગેથી પસાર થાય છે. જો આ માર્ગ બંધ રહે કે તેમાં કોઈ વિક્ષેપ પડે, તો તેની સીધી અસર દુનિયાભરના તેલના ભાવો અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડે છે. તેથી જ અમેરિકા આ મુદ્દાને માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો પ્રાદેશિક વિવાદ નહીં, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ઊર્જા બજારની સ્થિરતાના મોટા સંકટ તરીકે જોઈ રહ્યું છે.
ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી અને ટ્રમ્પના વિરોધાભાસી નિવેદનો
તમને જણાવી દઈએ કે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈઝરાયલ સાથે મળીને 28 ફેબ્રુઆરીએ ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ (Operation Epic Fury) શરૂ કર્યું હતું. તેનો મુખ્ય ટાર્ગેટ ઈરાનની મિસાઈલ તાકાતને તોડી પાડવાનો અને તેના પરમાણુ પ્રોજેક્ટ્સનો કાયમી અંત લાવવાનો હતો. પરંતુ યુદ્ધના પાંચમા અઠવાડિયામાં આ લક્ષ્યાંકો હજુ પણ એક કોયડા સમાન ગૂંચવાયેલા છે.
આ બધા વચ્ચે ટ્રમ્પના નિવેદનો પણ સતત બદલાઈ રહ્યા છે. યુદ્ધની શરૂઆતમાં તેમણે વિશ્વાસપૂર્વક કહ્યું હતું કે આ લડાઈને તેલ સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી, પરંતુ હવે તેઓ ઈરાનના તેલ પર કબજો કરવાની વાત કરી રહ્યા છે. ક્યારેક તેઓ યુદ્ધ પૂરું કરવાની વાત કરે છે, તો ક્યારેક અઠવાડિયાઓ સુધી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર બોમ્બમારો કરવાની ધમકી આપે છે. અમેરિકન પ્રમુખની આ અનિશ્ચિતતાએ વૈશ્વિક બજારોની ચિંતામાં વધુ વધારો કર્યો છે. હવે સૌની નજર ઈરાનના વલણ અને આવનારા 48 કલાક પર ટકેલી છે.