ભારતની સંરક્ષણ સંશોધન સંસ્થા, સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) એ આગામી પેઢીની બેલિસ્ટિક મિસાઇલ, અગ્નિ-6 અંગેની તૈયારીઓ પૂર્ણ કરી લીધી છે. જોકે, આ પ્રોજેક્ટ હવે કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરીની રાહ જોઈ રહ્યો છે. DRDOના અધ્યક્ષ સમીર વી. કામતે જણાવ્યું હતું કે, “આ સરકારે લેવાનો નિર્ણય છે. સરકાર અમને લીલી ઝંડી આપે કે તરત જ અમે આગળ વધવા માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છીએ.” એ નોંધનીય છે કે અગ્નિ-6 ને ભારતની હાલની અગ્નિ મિસાઇલ શ્રેણી કરતાં વધુ અદ્યતન ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ બેલિસ્ટિક મિસાઇલ (ICBM) માનવામાં આવે છે, જે તેના પુરોગામી કરતા ઘણી સારી સ્ટ્રાઇક રેન્જ અને તકનીકી ક્ષમતાઓ ધરાવે છે.
હાયપરસોનિક મિસાઇલ કાર્યક્રમ પણ ગતિ મેળવી રહ્યો છે’કામતે ખુલાસો કર્યો કે ભારતનો LR-AShM હાઇપરસોનિક ગ્લાઇડ મિસાઇલ કાર્યક્રમ એક અદ્યતન તબક્કામાં પહોંચી ગયો છે, અને તેના પ્રારંભિક પરીક્ષણો ટૂંક સમયમાં હાથ ધરવામાં આવી શકે છે. તેમણે નોંધ્યું કે ભારત હાલમાં બે પ્રકારના હાઇપરસોનિક મિસાઇલો પર કામ કરી રહ્યું છે: હાઇપરસોનિક ગ્લાઇડ મિસાઇલો અને હાઇપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઇલો. સરળ શબ્દોમાં આ તફાવત સમજાવતા તેમણે કહ્યું, “હાયપરસોનિક ક્રુઝ મિસાઇલ સ્ક્રેમજેટ એન્જિનથી સજ્જ હોય છે અને તેની ઉડાન દરમિયાન સતત થ્રસ્ટ ઉત્પન્ન કરે છે, જ્યારે હાઇપરસોનિક ગ્લાઇડ મિસાઇલ શરૂઆતમાં બૂસ્ટર દ્વારા ઝડપી બને છે અને ત્યારબાદ એન્જિન વિના ગ્લાઇડ થાય છે. ગ્લાઇડ મિસાઇલનો વિકાસ ક્રુઝ મિસાઇલ કરતા આગળ છે, અને તેનું પ્રથમ પરીક્ષણ ટૂંક સમયમાં થઈ શકે છે. ગ્લાઇડ મિસાઇલ પહેલા બહાર આવવાની અપેક્ષા છે; અમે તેના પરીક્ષણો ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં કરી શકીએ છીએ, કારણ કે તે હાલમાં વિકાસના વધુ અદ્યતન તબક્કામાં છે.”‘પરંપરાગત મિસાઇલ ફોર્સ પર પણ કામ ચાલી રહ્યું છે’કામતે વધુમાં સૂચવ્યું કે ભારત એક મજબૂત પરંપરાગત મિસાઇલ ફોર્સની સ્થાપના પર વિચાર કરી રહ્યું છે, જોકે તેનું અંતિમ માળખું હજુ સુધી નક્કી કરવામાં આવ્યું નથી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ ફોર્સમાં વિવિધ રેન્જ અને ઓપરેશનલ જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે તૈયાર કરાયેલ મિસાઇલોની વિવિધ શ્રેણીનો સમાવેશ થશે. તેમણે કહ્યું, “પરંપરાગત મિસાઇલ ફોર્સને ટૂંકી, મધ્યમ અને વિસ્તૃત રેન્જવાળી બેલિસ્ટિક મિસાઇલોની જરૂર પડશે – લગભગ 2,000 કિલોમીટર સુધી.” વધુમાં, ક્રુઝ અને હાઇપરસોનિક મિસાઇલો પણ આ દળનો એક અભિન્ન ભાગ બનશે, જેનાથી વિવિધ અંતર અને ચોક્કસ વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતો અનુસાર હુમલા કરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત થશે.’પ્રલય મિસાઇલ ટૂંક સમયમાં સેનામાં સામેલ થશે’વર્તમાન તૈયારી સ્તરોની ચર્ચા કરતા, કામતે નોંધ્યું કે પ્રલય શોર્ટ-રેન્જ બેલિસ્ટિક મિસાઇલ હવે પરીક્ષણના અંતિમ તબક્કામાં છે અને સેનામાં નિકટવર્તી સમાવેશ માટે તૈયાર છે. તેમણે વધુમાં સંકેત આપ્યો કે ભારતના શસ્ત્રાગારમાં રહેલી કેટલીક વ્યૂહાત્મક મિસાઇલોને મધ્યમ અને લાંબા અંતરની વ્યૂહાત્મક એપ્લિકેશનો માટે અનુકૂળ કરી શકાય છે, જેમ કે ઓપરેશનલ આવશ્યકતાઓ નક્કી કરે છે.
ભારત બહુ-સ્તરીય મિસાઇલ દળ તરફ આગળ વધે છેઆ જ સમિટ દરમિયાન, સંરક્ષણ સચિવ રાજેશ કુમાર સિંહે ટિપ્પણી કરી હતી કે ભારત ટૂંકા, મધ્યમ અને લાંબા અંતરની મિસાઇલ પ્રણાલીઓ સહિત બહુ-સ્તરીય પરંપરાગત મિસાઇલ દળ સ્થાપિત કરવા માટે સક્રિયપણે કામ કરી રહ્યું છે. એકંદરે, એવું નિષ્કર્ષ પર આવી શકે છે કે ભારત તેની મિસાઇલ ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસોમાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. અગ્નિ-6 અને હાઇપરસોનિક મિસાઇલો જેવા પ્રોજેક્ટ્સમાં ભારતના ભાવિ વ્યૂહાત્મક કૌશલ્યને નવી ઊંચાઈઓ સુધી વધારવાની ક્ષમતા છે, જે દેશને તેના પડોશીઓથી અસરકારક રીતે બે પગલાં આગળ રાખે છે.