સોનાની આયાતમાં 30 વર્ષનો સૌથી મોટો કડાકો! શું સોનાના શોખીનો હવે રોકાણ કરવાનું ટાળશે?
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સોનાનું સ્થાન માત્ર આભૂષણો પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેને એક સુરક્ષિત રોકાણ અને સામાજિક પ્રતિષ્ઠાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. જોકે, આર્થિક દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો સોનું દેશ માટે એક મોટો પડકાર પણ છે. તાજેતરમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશવાસીઓને એક વર્ષ સુધી સોનું ન ખરીદવા માટે કરેલી અપીલ બાદ આ વિષય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે.
આ અપીલ પાછળનું મુખ્ય કારણ દેશના આર્થિક હિતો અને વિદેશી મુદ્રા ભંડારની સુરક્ષા છે.
ભારતની સોના પ્રત્યેની નિર્ભરતા
ભારત વિશ્વમાં સોનાનો બીજો સૌથી મોટો ગ્રાહક દેશ છે. આંકડાઓ મુજબ, ભારત દર વર્ષે અંદાજે 700 થી 900 ટન સોનાની આયાત કરે છે, જેના માટે 50 થી 60 અબજ ડોલર જેવી માતબર રકમ ખર્ચવી પડે છે. આટલી મોટી આયાત પાછળનું કારણ એ છે કે ભારતની કુલ ઘરેલુ માંગના 90% જરૂરિયાતો વિદેશથી મંગાવવામાં આવતા સોના દ્વારા પૂરી થાય છે. ભારત દર વર્ષે આટલું બધું સોનું વાપરે છે, પરંતુ આપણા દેશમાં સોનાનું ઉત્પાદન વર્ષે માંડ 1 થી 2 ટન જેટલું જ થાય છે.
અર્થતંત્ર પર સોનાની આયાતનો બોજ
સોનાની આયાત અન્ય ચીજો જેવી કે મશીનરી કે કાચા માલ કરતા અલગ છે. જ્યારે કોઈ ફેક્ટરી માટે મશીનરી મંગાવવામાં આવે છે, ત્યારે તેનાથી ઉત્પાદન વધે છે અને રોજગારી મળે છે. પરંતુ સોનાની આયાતથી સીધું ઉત્પાદન વધતું નથી.
કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (CAD): સોનું ખરીદવા માટે આપણે મોટી માત્રામાં અમેરિકી ડોલર ચૂકવવા પડે છે, જેનાથી ભારતની ચાલુ ખાતાની ખાધ વધે છે અને વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પર દબાણ આવે છે.
ક્રૂડ ઓઈલ અને સોનાનો બેવડો માર: ભારત તેની જરૂરિયાતનું 85% તેલ વિદેશથી મંગાવે છે. જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે, ત્યારે તેલ અને ખાતરના ભાવ વધે છે. આવી સ્થિતિમાં જો સોનાની આયાત પણ વધુ હોય, તો દેશના અર્થતંત્ર પર બેવડો માર પડે છે. ભારતની કુલ આયાતમાં સોનાનો હિસ્સો 9% જેટલો છે, જે ક્રૂડ ઓઈલ પછી બીજા ક્રમે આવે છે.
આયાતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો અને વર્તમાન સ્થિતિ
વર્ષ 2026 ની શરૂઆતથી જ સોનાની આયાતમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ આંકડાઓ આશ્ચર્યજનક છે:
જાન્યુઆરી 2026: આશરે 100 ટન સોનાની આયાત થઈ હતી.
ફેબ્રુઆરી 2026: આયાત ઘટીને 65-66 ટન થઈ ગઈ.
માર્ચ 2026: આયાત આંકડો સીધો 20-22 ટન પર આવી ગયો.
કોવિડ કાળને બાદ કરતાં છેલ્લા 30 વર્ષોમાં આ માસિક આયાતનો સૌથી નીચો સ્તર છે. આ ઘટાડા પાછળ માત્ર વધતા ભાવો જ જવાબદાર નથી, પરંતુ સરકારી પ્રક્રિયાઓ અને જીએસટી (GST) સંબંધિત ટેકનિકલ મુશ્કેલીઓ પણ મુખ્ય કારણો છે.
સપ્લાયમાં અડચણો પાછળના ટેકનિકલ કારણો
સોનાના બજારમાં સપ્લાય ઘટવા પાછળ કેટલાક વહીવટી કારણો પણ જવાબદાર છે:
બેંકોની પરવાનગીમાં વિલંબ: ભારતમાં સોનાની આયાત અધિકૃત બેંકો દ્વારા થાય છે. નવા નાણાકીય વર્ષમાં આયાત માટેની પરવાનગી મેળવતી બેંકોની યાદી અપડેટ કરવામાં મોડું થયું હતું.
કસ્ટમ્સ અને ટેક્સના નિયમો: સીમા શુલ્ક (Customs) ના નિયમોમાં ફેરફાર અને ટેક્સના કાયદાઓને લઈને સર્જાયેલી અસ્પષ્ટતાને કારણે પણ આયાતની પ્રક્રિયા ધીમી પડી ગઈ છે.
સોનાનું મહત્વ: મુશ્કેલ સમયનો સાથી
આટલી બધી આર્થિક અડચણો છતાં, સોનાનું મહત્વ નકારી શકાય તેમ નથી. જ્યારે પણ વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક મંદી આવે, યુદ્ધ થાય કે શેરબજારમાં કડાકો બોલે, ત્યારે સોનું જ એકમાત્ર એવી વસ્તુ છે જે રોકાણકારોને સ્થિરતા આપે છે. અનિશ્ચિતતાના સમયમાં સોનાના ભાવ વધે છે, જે
તેને સૌથી સુરક્ષિત અસ્કયામત બનાવે છે.