ત્યારે ચાલો વિગતવાર જાણીએ કે ભારત કયા દેશોને કેટલી આર્થિક મદદ કરે છે, કયા દેશ પર આપણું સૌથી વધુ દેવું છે અને ખુદ ભારત પર દુનિયાનું કેટલું દેવું છે.
માલદીવે ચૂકવ્યો લોનનો બીજો હપ્તો
તાજેતરમાં માલદીવે 11 મે, 2026ના રોજ ભારતને 50 મિલિયન યુએસ ડોલર (આશરે 425 કરોડ રૂપિયા) ચૂકવ્યા છે. માલદીવે પોતાના બાહ્ય દેવાનો બોજ ઘટાડવાના પ્રયાસરૂપે આ ચુકવણી કરી છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, માલદીવે 2019માં સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) પાસેથી ટ્રેઝરી બિલના રૂપમાં કુલ 150 મિલિયન ડોલરની લોન લીધી હતી. માલદીવ પર અચાનક મોટો આર્થિક બોજ ન પડે તે માટે ભારતે સમયાંતરે આ લોનમાં રાહત (રોલઓવર) પણ આપી હતી.
150 મિલિયન ડોલરની લોનમાંથી માલદીવે અત્યાર સુધીમાં 100 મિલિયન ડોલર ચૂકવી દીધા છે. 50 મિલિયન ડોલરનો પહેલો હપ્તો જાન્યુઆરી 2024માં ચૂકવાયો હતો, બીજો હપ્તો 11 મે, 2026ના રોજ ચૂકવવામાં આવ્યો છે અને હવે 50 મિલિયન ડોલરનો અંતિમ હપ્તો સપ્ટેમ્બર 2026માં ચૂકવવાની શક્યતા છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ ભારત અને માલદીવ વચ્ચેના મજબૂત આર્થિક સહયોગને દર્શાવે છે.
ભારત કયા દેશોને આપે છે નાણાકીય સહાય?
ભારત સમયાંતરે પડોશી દેશોથી લઈને આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકાના અનેક દેશોને આર્થિક સહાય પૂરું પાડે છે. આ નીતિ વિદેશ મંત્રાલયનો એક મજબૂત હિસ્સો છે. 2024-25ના કેન્દ્રીય બજેટમાં વિદેશ મંત્રાલય માટે 22,155 કરોડ રૂપિયા ફાળવવામાં આવ્યા છે, જે ગયા વર્ષ કરતાં વધુ છે. તેમાંથી વિદેશી દેશોને અપાતી મદદનો અંદાજ 5,667.56 કરોડ રૂપિયા છે. ભારત આ રકમનો ઉપયોગ અન્ય દેશોમાં રસ્તા, વીજળી, રેલવે અને હોસ્પિટલ જેવા વિકાસના કામો માટે કરે છે. આનો હેતુ માત્ર ફંડ આપવાનો જ નહીં, પરંતુ તેમના વિકાસમાં ભાગીદાર બનવાનો પણ છે.
કયા દેશને મળે છે સૌથી વધુ મદદ?
સરકારી આંકડાઓ મુજબ, ભારત તરફથી સૌથી વધુ નાણાકીય સહાય ભૂતાનને મળે છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં ભૂતાનને અંદાજે 2,068.56 કરોડ રૂપિયા મળવાનો અંદાજ છે. અન્ય દેશોની વિગત નીચે મુજબ છે:
નેપાળ: આશરે 700 કરોડ રૂપિયા (7 બિલિયન રૂપિયા)
માલદીવ: આશરે 400 કરોડ રૂપિયા (4 બિલિયન રૂપિયા)
સેશેલ્સ: આશરે 400 કરોડ રૂપિયા
મોરેશિયસ: આશરે 370 કરોડ રૂપિયા
લેટિન અમેરિકન દેશો: આશરે 300 કરોડ રૂપિયા
શ્રીલંકા: આશરે 245 કરોડ રૂપિયા
અફઘાનિસ્તાન અને આફ્રિકન દેશો: આશરે 200 કરોડ રૂપિયા (દરેકને)
બાંગ્લાદેશ: આશરે 120 કરોડ રૂપિયા
ખુદ ભારત પર પણ છે વિદેશી દેવું
એક તરફ ભારત 65થી વધુ દેશોને આર્થિક મદદ કરે છે, તો બીજી તરફ તે પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા અન્ય દેશો અને સંસ્થાઓ પાસેથી ઉધાર પણ લે છે. માર્ચ 2020ના અંત સુધીના આંકડા મુજબ, ભારતનું કુલ વિદેશી દેવું આશરે 558.5 બિલિયન ડોલર જેટલું હતું. આ દેવામાં કોમર્શિયલ ઉધાર અને NRI ડિપોઝિટનો મોટો ફાળો રહ્યો છે.
આ ઉપરાંત, કોરોના મહામારી (COVID-19) દરમિયાન ભારતે આરોગ્ય, શિક્ષણ અને MSME (સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો) જેવા ક્ષેત્રોને સપોર્ટ કરવા માટે વર્લ્ડ બેંક અને એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક પાસેથી પણ મોટી લોન લીધી હતી. આમ, ભારત વૈશ્વિક સ્તરે લેવડ-દેવડ બંનેમાં સક્રિય રહીને એક મજબૂત વૈશ્વિક છબી ધરાવે છે.