આ નવા પગાર પંચની રચનાથી દેશના લગભગ 50 લાખ કેન્દ્ર સરકારી કર્મચારીઓ અને 65 લાખ પેન્શનર્સને સીધો અને મોટો ફાયદો થવાની આશા છે. આ મામલે નેશનલ કાઉન્સિલ-જેસીએમ (NC-JCM) અને ઓલ ઈન્ડિયા ડિફેન્સ એમ્પ્લોઈઝ ફેડરેશન (AIDEF) જેવા પ્રમુખ કર્મચારી સંગઠનોએ પગાર પંચ સમક્ષ પોતાની સત્તાવાર માંગણીઓ રજૂ કરી દીધી છે. આ યુનિયનોએ માત્ર ઊંચા ‘ફિટમેન્ટ ફેક્ટર’ ની જ માંગ નથી કરી, પરંતુ વર્તમાન પગાર માળખાને વધુ સરળ બનાવવા માટે અલગ-અલગ પે લેવલ (Pay Levels) ને એકબીજામાં મર્જ કરવાનો પણ મહત્વપૂર્ણ પ્રસ્તાવ સરકાર સમક્ષ મૂક્યો છે.
પગાર વધારાના આ આખા ગણિતમાં ‘ફિટમેન્ટ ફેક્ટર’ (Fitment Factor) સૌથી મહત્વનો ભાગ ભજવે છે, કારણ કે આ એ ગુણાંક છે જેને જૂના બેઝિક પગાર સાથે ગુણીને નવો બેઝિક પગાર નક્કી કરવામાં આવે છે. અગાઉ 7મા પગાર પંચમાં આ ફેક્ટર 2.57 ગણું નક્કી કરાયું હતું, પરંતુ આ વખતે કર્મચારી યુનિયનોએ રેકોર્ડબ્રેક પગાર વધારા માટે સરકાર પાસે 3.833 ના ફિટમેન્ટ ફેક્ટરની માંગ કરી છે. જોકે, કોટક અને એમ્બિટ કેપિટલ જેવી બ્રોકરેજ એજન્સીઓનું માનવું છે કે સરકાર આર્થિક બેલેન્સ જાળવવા તેને 1.83 થી 2.46 ની વચ્ચે રાખી શકે છે, જ્યારે કેટલાક નિષ્ણાતો મોંઘવારીના દરને ધ્યાનમાં રાખીને તેને 3.0 ગણું કરવાની શક્યતા પણ દર્શાવી રહ્યા છે.
જો સરકાર નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ ઓછામાં ઓછું 1.8 થી 2.28 ગણું ફિટમેન્ટ ફેક્ટર લાગુ કરે અને DA ને બેઝિક પગારમાં મર્જ કરે, તો અલગ-અલગ લેવલ પર કર્મચારીઓના બેઝિક પગારમાં જંગી ઉછાળો આવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, લેવલ 1 (વર્ગ IV – પટાવાળા) નો હાલનો બેઝિક પગાર ₹18,000 છે, જે 8મા પગાર પંચમાં વધીને ₹32,400 થી ₹41,000 સુધી થઈ શકે છે, એટલે કે તેમાં 80% થી 120% નો સીધો વધારો જોવા મળશે. તેવી જ રીતે, લેવલ 2 ના કર્મચારીઓનો બેઝિક ₹19,900 થી વધીને ₹36,000 થી ₹45,000 ની વચ્ચે રહી શકે છે. લેવલ 3 (ક્લાર્ક અથવા જુનિયર ટેકનિશિયન) માટે હાલનો ₹21,700 નો બેઝિક પગાર ₹39,000 થી ₹49,000 સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. લેવલ 4 માં બેઝિક ₹25,500 થી વધીને ₹46,000 થી ₹58,000 અને લેવલ 5 માં ₹29,200 થી વધીને ₹53,000 થી ₹66,000 સુધી થઈ શકે છે.
લેવલ 6 (આસિસ્ટન્ટ અથવા સિનિયર ટેકનિશિયન) નો પગાર ₹35,400 થી વધીને ₹64,000 થી ₹80,000 ની આસપાસ રહી શકે છે. ઉચ્ચ સ્તરે જોઈએ તો, લેવલ 7 નો બેઝિક ₹44,900 થી વધીને ₹82,000 થી ₹1.02 લાખ અને લેવલ 10 (ગ્રુપ ‘A’ અધિકારી) નો વર્તમાન ₹56,100 નો બેઝિક પગાર વધીને સીધો ₹1.02 લાખ થી ₹1.28 લાખ સુધી પહોંચવાની સંભાવના છે, જેમાં લઘુત્તમ ₹45,900 થી વધુનો સીધો ફાયદો થશે. ખાસ નોંધવા જેવી બાબત એ છે કે આ માત્ર બેઝિક પગારનો અંદાજ છે; તેમાં નવું DA, HRA અને મુસાફરી ભથ્થું (TA) અલગથી ઉમેરાતા હાથમાં આવતો કુલ પગાર (In-hand Salary) હજુ ઘણો વધારે થશે.
બીજી તરફ, જો સરકાર કર્મચારી સંગઠનોની 3.833 ફિટમેન્ટ ફેક્ટર અને પે લેવલ મર્જ કરવાની મોટી માંગણીઓ સ્વીકારી લે, તો પગારનું માળખું સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે. યુનિયનોની પ્રસ્તાવિત માંગ મુજબ, પ્રસ્તાવિત લેવલ 1 નો લઘુત્તમ બેઝિક પગાર ₹18,000 થી સીધો વધારીને ₹69,000 કરવામાં આવે. આ ઉપરાંત, હાલના લેવલ 2 અને 3 નું મર્જર કરીને બેઝિક પગાર ₹83,200 અને લેવલ 4 તથા 5 નું મર્જર કરીને નવા લઘુત્તમ બેઝિક પગાર તરીકે ₹1,12,000 ની માંગ કરવામાં આવી છે. આ જ ક્રમમાં લેવલ 6 નો પગાર વધારવા અને લેવલ 7 અને 8 ને મર્જ કરીને પ્રસ્તાવિત લેવલ 5 માટે ₹1,82,500 ના લઘુત્તમ બેઝિક પગારનો પ્રસ્તાવ પણ મૂકવામાં આવ્યો છે.
8મા પગાર પંચના અમલ સાથે જ કર્મચારીઓને સૌથી મોટો ફાયદો અન્ય ભથ્થાઓમાં જોવા મળશે. નિયમ મુજબ, 100% થી વધુ થઈ ચૂકેલા હાલના મોંઘવારી ભથ્થા (DA) ને બેઝિક પગારમાં ઉમેરી દેવાશે અને ત્યારબાદ નવું DA 0% થી ગણાશે. આ ઉપરાંત, શહેરોની કેટેગરી (X, Y અને Z) મુજબ કર્મચારીઓને જે અનુક્રમે 30%, 20% અને 10% HRA મળે છે, તેની ગણતરી પણ નવા અને વધેલા બેઝિક પગાર પર થશે. આથી, બેઝિક પગાર વધવાની સાથે જ HRA અને મુસાફરી ભથ્થા (TA) ની રકમ પણ આપોઆપ લગભગ બમણી થઈ જશે, જે આખરે સરકારી કર્મચારીઓના કુલ પગારમાં બમ્પર ઉછાળો લાવશે.