દેશમાં એક બહુ મોટી અને ચોંકાવનારી બાબત સામે આવી છે. સરકાર પાસે બેંક ખાતા, શેર અને વીમા પોલિસીમાં લગભગ 1.1 લાખ કરોડ રૂપિયા એવા પડ્યા છે, જેનો કોઈ દાવેદાર નથી એટલે કે તેને કોઈ લેવા વાળું નથી! નાણાકીય વર્ષ 2026 સુધીમાં આ લાવારીસ રકમ આટલી મોટી સપાટીએ પહોંચી જવાનો અંદાજ છે. ઘણા લોકોને તો એ ખબર જ નથી હોતી કે તેમના પરિવારના કોઈ સભ્યના નામે જૂનું ખાતું, ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD), શેર કે વીમા પોલિસી હજુ પણ ક્યાંક જમા છે.
આજના આ અહેવાલમાં આપણે જાણીશું કે આખરે આટલા બધા પૈસા કેમ ફસાયેલા છે અને તમે ઘરે બેઠા ઓનલાઈન કેવી રીતે ચેક કરી શકો છો કે આમાં તમારા પૈસા તો નથી ને!
ક્યાં કેટલા પૈસા ફસાયેલા છે?
સરકારી આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, વર્ષોથી અલગ-અલગ બેંક ખાતાઓમાં અંદાજે 83,000 કરોડ રૂપિયા કોઈ પણ દાવા વગર પડ્યા છે. આ ઉપરાંત, શેરબજારમાં 10,000 કરોડ રૂપિયા અને વીમા પોલિસીઓમાં 14,000 કરોડ રૂપિયા લાવારીસ સ્થિતિમાં છે. તમારે ગભરાવાની જરૂર નથી કે આ પૈસા ગાયબ થઈ ગયા છે; આ તમામ રકમ અત્યારે RBI (રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા), SEBI અને IRDAI જેવી સરકારી સંસ્થાઓ પાસે એકદમ સુરક્ષિત રાખવામાં આવી છે.
આટલા બધા પૈસા લાવારીસ કેમ છે?
નિષ્ણાતોનું માનીએ તો, આ સમસ્યા પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘અધૂરા દસ્તાવેજ’ છે. પહેલાના સમયમાં લોકો ખાતા ખોલાવતા પણ તેમાં KYC યોગ્ય રીતે અપડેટ નહોતા કરતા.
ઘણા જૂના ખાતાઓમાં નામના સ્પેલિંગ અલગ હોય છે.
અમુકના સરનામાં બદલાઈ ગયા હોય છે.
પહેલાના સમયમાં લોકો બેંક ખાતા કે રોકાણમાં ‘નોમિની’ (વારસદાર) નું નામ લખાવવાનું પણ ટાળતા હતા.
પરિણામે, ખાતાધારકના મૃત્યુ પછી તેના પરિવારજનોને પૈસા પાછા મેળવવામાં કાનૂની પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવું પડે છે અને મુશ્કેલી પડે છે.
તમારા પૈસા ઓનલાઈન આ રીતે ચેક કરો
જો તમને પણ શંકા હોય કે તમારા પરિવારના કોઈ પૈસા ફસાયેલા છે, તો સરકારે હવે તેને શોધવાની પ્રક્રિયા એકદમ સરળ બનાવી દીધી છે. તમે નીચે મુજબના ઓનલાઈન પોર્ટલ પર જઈને તપાસ કરી શકો છો:
બેંક ખાતા માટે: રિઝર્વ બેંકના UDGAM (ઉદગમ) પોર્ટલ પર જઈને તમે જૂના અને લાવારીસ બેંક ખાતાઓની માહિતી મેળવી શકો છો.
શેર અને ડિવિડન્ડ માટે: જો જુના શેર કે ડિવિડન્ડ ફસાયેલા હોય, તો તમે SEBI અને IEPF ના પોર્ટલની મુલાકાત લઈ શકો છો.
વીમા પોલિસી માટે: દાવા વગરની જૂની વીમા પોલિસીની રકમ વિશેની માહિતી IRDAI ની સત્તાવાર વેબસાઇટ પરથી સરળતાથી મળી જશે.
સરકારની ખાસ જાગૃતિ ઝુંબેશ
તમને જણાવી દઈએ કે, ગયા વર્ષે જ RBI, SEBI અને IRDAI દ્વારા સંયુક્ત રીતે ‘તમારા પૈસા તમારા અધિકાર’ નામની એક જાગૃતિ ઝુંબેશ શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ ઝુંબેશના પરિણામે દેશભરમાં લોકોને આશરે 5,777 કરોડ રૂપિયા સફળતાપૂર્વક પરત પણ કરવામાં આવ્યા છે. આમ છતાં, હજુ પણ કરોડો રૂપિયા એવા છે જેના સાચા માલિકોની શોધ ચાલી રહી છે.