પહેલાં સમજો, Base Import Price આખરે શું છે? સરળ ભાષામાં કહીએ તો, આ સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલો “ટેક્સ વાળો રેટ” હોય છે. ટૂંકમાં, જ્યારે કોઈ વેપારી વિદેશથી સોનું કે ચાંદી ભારત લાવે છે, ત્યારે તેના પર લાગનારી કસ્ટમ ડ્યુટી કઈ કિંમત પર ગણવામાં આવશે, તે સરકાર અગાઉથી નક્કી કરે છે. આ જ કિંમતને ‘Base Import Price’ અથવા ‘Tariff Value’ કહેવામાં આવે છે. આમ જોવા જઈએ તો, આ ઝવેરી બજાર (સર્રાફા માર્કેટ) નો અસલી ભાવ નથી હોતો. આ માત્ર કસ્ટમ ડ્યુટીની ગણતરી માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સરકારી રેફરન્સ વેલ્યુ (સંદર્ભ કિંમત) છે. જો સરકાર આ વ્યવસ્થા ન રાખે, તો કોઈ આયાતકાર (Importer) ઓછી કિંમત દર્શાવીને ઓછો ટેક્સ ચૂકવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
આની જવાબદારી Central Board of Indirect Taxes and Customs એટલે કે CBIC ની હોય છે. CBIC, Customs Act 1962ની ધારા 14(2) હેઠળ નોટિફિકેશન બહાર પાડીને આ વેલ્યુ નક્કી કરે છે. આ વખતે પણ 11 જૂન 2026ના રોજ CBIC એ Notification No. 54/2026-Customs (N.T.) બહાર પાડીને નવી ટેરિફ વેલ્યુ જાહેર કરી છે. આ માટેનું કોઈ ચોક્કસ કેલેન્ડર નથી હોતું પરંતુ સામાન્ય રીતે દર પખવાડિયે એટલે કે આશરે 15 દિવસમાં આની સમીક્ષા કરવામાં આવે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કિંમતોમાં મોટો ફેરફાર થાય, રૂપિયાનું મૂલ્ય ઝડપથી બદલાય અથવા સરકારને અન્ડર-ઈન્વોઈસિંગ અને તસ્કરીની આશંકા લાગે, તો વચગાળામાં પણ આમાં સુધારો કરી શકાય છે.
CBIC ઘણી બાબતોને ધ્યાનમાં રાખે છે. આમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોના અને ચાંદીની કિંમત, ડોલરની સામે રૂપિયાની ચાલ, આયાતનો ટ્રેન્ડ, અન્ડર-ઈન્વોઈસિંગની શક્યતા, તસ્કરી રોકવાની જરૂરિયાત અને કસ્ટમ ડ્યુટીની પારદર્શક વસૂલાત જેવા તમામ પાસાઓનો અભ્યાસ કર્યા બાદ નવી બેઝ ઈમ્પોર્ટ પ્રાઈસ નક્કી કરવામાં આવે છે.
સરકાર તરફથી જાહેર કરાયેલા નોટિફિકેશન મુજબ, ગોલ્ડની બેઝ ઈમ્પોર્ટ પ્રાઈસ ઘટાડીને 1,343 ડોલર પ્રતિ 10 ગ્રામ કરવામાં આવી છે. સિલ્વરની બેઝ ઈમ્પોર્ટ પ્રાઈસ ઘટાડીને 2,092 ડોલર પ્રતિ કિલોગ્રામ કરવામાં આવી છે. આ નવા દર 12 જૂન 2026થી એટલે કે આજ રોજ શુક્રવારથી પ્રભાવી થઈ ગયા છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે, હવે આયાત કરાયેલા સોના અને ચાંદી પર કસ્ટમ ડ્યુટીની ગણતરી પહેલાં કરતાં ઓછી વેલ્યુ પર થશે. આનું ગણિત (Base Import Price ઓછી = Taxable Value ઓછી = Import Cost ઓછી) ખૂબ જ સ્પષ્ટ છે.
એવામાં સવાલ એ છે કે, શું હવે ‘સોનું’ સસ્તું થઈ જશે? જરૂરી નથી… આ જ સૌથી મોટી ગેરસમજ હોય છે. ધારો કે, સરકારે બેઝ ઈમ્પોર્ટ પ્રાઈસ ઘટાડી દીધી છે, તો આનો ફાયદો સૌથી પહેલાં આયાતકારો અને જ્વેલર્સને મળે છે. આવું એટલા માટે, કારણ કે તેમની લેન્ડેડ કોસ્ટ (પડતર કિંમત) થોડી ઓછી થઈ શકે છે પરંતુ જ્વેલરીની દુકાનમાં જે સોનાનો ભાવ તમે જુઓ છો, તે માત્ર આ એક જ આધાર પર નક્કી નથી થતો.
ધારો કે, કોઈ આયાતકારે 10 ગ્રામ સોનું મંગાવ્યું. જો સરકાર બેઝ ઈમ્પોર્ટ પ્રાઈસ 1,423 ડોલર માનતી હોત, તો ડ્યુટી તે કિંમત પર લાગી હોત. હવે સરકારે તેને ઘટાડીને 1,343 ડોલર કરી દીધી છે. જો કસ્ટમ ડ્યુટી 15 ટકા માની લઈએ, તો ડ્યુટીની ગણતરી નાના બેઝ પર થશે. સરળ રીતે જોઈએ તો, આયાતકારનો કુલ ખર્ચ થોડો ઓછો થઈ શકે છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય એ છે કે, આયાતનું મૂલ્યાંકન એકસમાન રીતે થાય. કોઈ વેપારી ખોટી કિંમત દર્શાવીને ટેક્સની ચોરી ન કરી શકે. કસ્ટમ ડ્યુટીની વસૂલાત પારદર્શક રહે અને વૈશ્વિક કિંમતોના આધારે સમય-સમય પર વેલ્યુ અપડેટ થતી રહે.
જો સરળ ભાષામાં કહીએ તો, સરકારે ‘સોનું’ સસ્તું નથી કર્યું. સરકારે માત્ર એ સરકારી કિંમત ઘટાડી છે, જેના પર આયાત કરતી વખતે ટેક્સની ગણતરી થાય છે. આનાથી જ્વેલર્સ અને આયાતકારોની પડતર કિંમત થોડી ઓછી થઈ શકે છે. આગળ જતાં આની થોડી અસર સ્થાનિક બજારની કિંમતો પર પણ પડી શકે છે. જો તમે આજે સોનાની દુકાને ખરીદી કરવા જઈ રહ્યા છો, તો એવું માનીને ન ચાલશો કે ‘સોનું’ સીધું 80 ડોલર પ્રતિ 10 ગ્રામ સસ્તું થઈ ગયું છે. નિષ્કર્ષ એ જ છે કે, Base Import Price એ સરકારનો “ટેક્સ વાળો રેટ” છે, જ્યારે જ્વેલરીની દુકાનનો ભાવ એ “બજારનો રેટ” હોય છે. બંને એક સરખા નથી હોતા.