ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સિંધુ જળ સંધિને લઈને ચાલી રહેલા તણાવની અસર હવે પાકિસ્તાનના અનેક વિસ્તારોમાં જોવા મળી રહી છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, પાકિસ્તાનના સિંધ અને બલૂચિસ્તાન પ્રાંત ગંભીર જળ સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે. હાલત એવી છે કે દેશની લગભગ ત્રીજા ભાગની વસ્તી પાણીની અછત સામે ઝઝૂમી રહી છે. પાણીની અછતની સૌથી મોટી અસર ખેતીવાડી પર પડી રહી છે.
સિંધ પ્રાંતની અનેક મુખ્ય નહેરોમાં પાણીનું સ્તર ઘણું નીચે ઉતરી ગયું છે, જેના કારણે ખેડૂતોને પાકની સિંચાઈ કરવામાં ભારે મુશ્કેલી પડી રહી છે. ઘણા વિસ્તારોમાં ખેતરો સુકાવા લાગ્યા છે અને ખેડૂતોને આર્થિક નુકસાનનો ડર સતાવી રહ્યો છે.
શા માટે રોકવામાં આવી સિંધુ જળ સંધિ?
વાસ્તવમાં, ભારતે વર્ષ 2025માં પહેલગામ આતંકી હુમલા બાદ સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ પછી બંને દેશો વચ્ચે જળ સંસાધનોને લઈને વિવાદ વધુ ઘેરો બન્યો છે. ભારત સરકાર સતત કહેતી રહી છે કે આતંકવાદને સમર્થન આપનારા દેશને પાણી આપવામાં આવશે નહીં. તાજેતરમાં કેન્દ્રીય નેતૃત્વએ પણ આ મુદ્દે કડક વલણ દોહરાવ્યું છે. સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત પોતાનું વલણ નરમ કરવાનો કોઈ ઈરાદો ધરાવતું નથી. તેમણે કહ્યું કે પહેલગામમાં થયેલા આતંકી હુમલા બાદ સિંધુ જળ સંધિને રોકતા ભારતે કહ્યું હતું કે, “જેમની આંખોના આંસુ સુકાઈ ગયા છે, તેમણે પાણીની આશા રાખવી જોઈએ નહીં.” સંરક્ષણ મંત્રીએ વધુમાં ઉમેર્યું કે ભારત પોતાની સિંધુનું પાણી આતંકવાદીઓના રક્ષકો અને માનવતાના દુશ્મનો સુધી પહોંચવા દેશે નહીં.
પાકિસ્તાનમાં સ્થિતિ વધુ બગડશે?
તમને જણાવી દઈએ કે સિંધુ જળ સંધિ વર્ષ 1960માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વિશ્વ બેંકની મધ્યસ્થતામાં થઈ હતી. આ સમજૂતી દાયકાઓ સુધી બંને દેશો વચ્ચે પાણીની વહેંચણીનો આધાર બની રહી હતી. જોકે, તાજેતરના વર્ષોમાં વધતા તણાવ અને સુરક્ષાના મુદ્દાઓને કારણે આ સંધિ ફરી ચર્ચામાં આવી છે. હાલમાં, પાકિસ્તાનમાં ચાલી રહેલા જળ સંકટને કારણે રાજકીય વિવાદ પણ વધ્યો છે. અલગ-અલગ રાજકીય પક્ષો એકબીજા પર સ્થિતિ બગાડવાનો આરોપ લગાવી રહ્યા છે. જમાત-એ-ઇસ્લામીના પ્રમુખ હાફિઝ નઈમ-ઉર-રહેમાને પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી (PPP) ની આગેવાની હેઠળની સિંધ સરકાર પર આરોપ લગાવ્યો છે કે તેઓ વર્ષો સુધી સત્તામાં રહેવા છતાં કરાચીમાં પાણીની જૂની અછતને દૂર કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો આગામી મહિનાઓમાં પૂરતો વરસાદ નહીં થાય તો સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે. પાકિસ્તાનનું અર્થતંત્ર પહેલેથી જ અનેક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે અને આવી સ્થિતિમાં જળ સંકટ કૃષિ ઉત્પાદનને વધુ નબળું પાડી શકે છે. જેનાથી ખાદ્ય સુરક્ષા અને ગ્રામીણ રોજગારી પર પણ અસર પડવાની આશંકા છે.