વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ અને કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અમિત શાહ વચ્ચે તાજેતરમાં યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકોએ દેશના રાજકીય ગલીયારાઓમાં ચર્ચા તેજ કરી દીધી છે. આ મુલાકાતો બાદ મોદી સરકારના ત્રીજા કાર્યકાળના પ્રથમ મોટા કેન્દ્રીય કેબિનેટ ફેરબદલ (Union Cabinet Reshuffle) અને ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)ના સંગઠનાત્મક માળખામાં મોટા ફેરફારોને લઈને અટકળો ખૂબ જ તેજ થઈ ગઈ છે.સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ સંભવિત વહીવટી ફેરબદલ સંસદના આગામી ચોમાસુ સત્રની શરૂઆત પહેલા જ જોવા મળી શકે છે.
રાજકીય વર્તુળોમાંથી આવી રહેલા અહેવાલો મુજબ, વડાપ્રધાનના વર્તમાન અગ્ર સચિવ અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના ભૂતપૂર્વ ગવર્નર શક્તિકાંત દાસ (Shaktikanta Das) ને મોદી કેબિનેટમાં સામેલ કરીને દેશના નવા કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રી બનાવવામાં આવી શકે છે. જો આ નિર્ણય વાસ્તવિકતામાં બદલાશે, તો વર્તમાન નાણાં અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી નિર્મલા સીતારમણને નવી જવાબદારી સોંપીને માનવ સંસાધન વિકાસ મંત્રાલય (શિક્ષણ મંત્રાલય) માં મોકલવામાં આવી શકે છે.
નિર્મલા સીતારમણ વર્ષ 2019થી સતત દેશનું નાણાં મંત્રાલય સંભાળી રહ્યા છે. જો કે, આ સૂચિત ફેરફાર અંગે સરકાર કે ભાજપ સંગઠન તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી.
કેમ છે નાણાં મંત્રી પદના સૌથી મજબૂત દાવેદાર?
શક્તિકાંત દાસ ભારતીય વહીવટી સેવા (IAS)ના એક ખૂબ જ અનુભવી અને વરિષ્ઠ નિવૃત્ત અધિકારી છે. જો તેઓ કેન્દ્રીય કેબિનેટનો હિસ્સો બનશે, તો સરકારને શાસન અને અર્થશાસ્ત્રના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ચાર દાયકા કરતાં વધુનો ઊંડો વહીવટી અનુભવ મળશે.
RBI ગવર્નર તરીકે તેમનો કાર્યકાળ શાનદાર રહ્યો છે. તેઓ વર્ષ 2018થી 2024 સુધી ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના 25મા ગવર્નર રહ્યા છે, જ્યાં તેમણે વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમને સ્થિરતા આપી હતી. કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રાલયમાં તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન, તેઓ દેશના 8 કેન્દ્રીય બજેટ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા સાથે સીધી રીતે જોડાયેલા રહ્યા છે, જેના કારણે તેમને જાહેર નાણાં (Public Finance) અને આર્થિક નીતિ ઘડવાનો અસાધારણ અનુભવ છે.
તેઓ દેશમાં નોટબંધીના આયોજન અને અમલીકરણના તબક્કા દરમિયાન નાણાં મંત્રાલયના આર્થિક બાબતોના વિભાગના સૌથી વરિષ્ઠ અને મુખ્ય અધિકારી હતા. આ ઉપરાંત તેઓ 15મા નાણાં પંચના સભ્ય અને જી-20 (G-20) માં ભારતના શેરપા પણ રહી ચૂક્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ભારતનો ચહેરો
દિલ્હી યુનિવર્સિટીની પ્રતિષ્ઠિત સેન્ટ સ્ટીફન્સ કોલેજના વિદ્યાર્થી રહી ચૂકેલા શક્તિકાંત દાસ વર્લ્ડ બેંક, એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક, ન્યૂ ડેવલપમેન્ટ બેંક અને એશિયન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંકમાં ભારતના વૈકલ્પિક ગવર્નર તરીકે દેશનું પ્રતિનિધિત્વ કરી ચૂક્યા છે.
કેમ ઉઠી રહી છે ફેરબદલની માંગ?
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે મોદી સરકારના ત્રીજા કાર્યકાળને આગામી સમયમાં બે વર્ષ પૂર્ણ થવા જઈ રહ્યા છે. આવા સમયે, આગામી રાજ્યોની વિધાનસભા ચૂંટણીઓ અને વર્ષ 2029ની લોકસભા ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર પોતાની રાજકીય પકડ અને વહીવટી ક્ષમતાને વધુ મજબૂત કરવા ઈચ્છે છે. જો કે, કેબિનેટની અંદર વિભાગોના આ સંભવિત ફેરફાર પર અંતિમ મહોર વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને પક્ષના ટોચના નેતૃત્વની આખરી સંમતિ બાદ જ લાગશે.