સંસદનું ચોમાસું સત્ર નજીક આવતા જ રાજકીય ગલિયારાઓમાં ઉત્તેજનાનો માહોલ છે. દેશના સંસદીય લોકતંત્રમાં દરેક સત્રનું પોતાનું મહત્વ હોય છે, પરંતુ આ ચોમાસું સત્ર ખાસ કરીને એટલા માટે ચર્ચામાં છે કારણ કે તેમાં ન્યાયતંત્રની ક્ષમતા વધારવાથી લઈને સૂક્ષ્મ અને લઘુ ઉદ્યોગો (MSME) ને વેગ આપવા સુધીના મહત્વના કાયદાઓ પર ચર્ચા થવાની છે.સરકારની તૈયારીઓ મુજબ, આ સત્રમાં પાંચ નવા બિલ અને બે પેન્ડિંગ બિલ મળીને કુલ ૭ મહત્વના વિધેયકો પર સરકારનું મુખ્ય ફોકસ રહેશે.
સર્વપક્ષીય બેઠક અને સર્વસંમતિ રણનીતિ
કોઈપણ સંસદીય સત્રને શાંતિપૂર્ણ અને ફળદાયી બનાવવા માટે તમામ રાજકીય પક્ષો વચ્ચે સહમતિ હોવી અનિવાર્ય છે. રવિવારે આયોજિત સર્વદળીય બેઠકમાં સરકાર આ સાતેય બિલનો રોડમેપ વિપક્ષ સામે રજૂ કરશે. જો વિપક્ષ આ બિલ પર સકારાત્મક વલણ દાખવશે, તો દેશના કાયદાકીય માળખામાં મોટા ફેરફારો થવા નક્કી છે. જોકે, રાજનીતિમાં વિરોધ એ લોકશાહીનો હિસ્સો છે, તેથી સરકાર પોતાની રણનીતિ પણ સાથે તૈયાર રાખી રહી છે. અત્યાર સુધીની માહિતી મુજબ, આ સત્રમાં કોઈ બંધારણીય સુધારા બિલનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી, જે સરકારની પ્રાથમિકતાઓને સ્પષ્ટ કરે છે.આ ચોમાસું સત્રનું સૌથી આકર્ષણનું કેન્દ્ર ‘ઉચ્ચતમ ન્યાયાલય (ન્યાયાધીશોની સંખ્યા) સંશોધન વિધેયક, ૨૦૨૬’ છે. દેશની અદાલતોમાં પેન્ડિંગ કેસોનો ભરાવો એ એક મોટો પડકાર છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે સરકાર સુપ્રીમ કોર્ટમાં ન્યાયાધીશોની મંજૂર સંખ્યાને ૩૩ થી વધારીને ૩૭ (મુખ્ય ન્યાયાધીશ સિવાય) કરવાનો નિર્ણય કરી રહી છે. ન્યાયતંત્રમાં ન્યાયાધીશોની સંખ્યા વધવાથી કેસોના નિકાલમાં ગતિ આવશે અને સામાન્ય નાગરિકોને ઝડપી ન્યાય મળી શકશે. આ એક ખૂબ જ પ્રશંસનીય અને સમયાનુકૂળ પગલું માનવામાં આવે છે.
આર્થિક સુધારા: MSME અને આવકવેરામાં બદલાવ
દેશના અર્થતંત્રનો કરોડરજ્જુ ગણાતા MSME (સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો) ક્ષેત્ર માટે સરકાર ‘સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ વિકાસ (સંશોધન) વિધેયક, ૨૦૨૬’ લાવવા જઈ રહી છે. આ કાયદાનો ઉદ્દેશ્ય ‘ઈઝ ઓફ ડુઈંગ બિઝનેસ’ને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ઉદ્યોગોને મળતા પેમેન્ટમાં થતો વિલંબ ઘટાડવાનો છે. રાજ્ય સરકારોને પણ વધુ સત્તા આપીને આ ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત બનાવવાની તૈયારી છે.
સાથે જ, ‘આવકવેરા (સંશોધન) વિધેયક, ૨૦૨૬’ મારફતે સરકાર વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતા વચ્ચે ભારતની સોવરિન ડેટ માર્કેટને મજબૂત કરવા માંગે છે. આ પગલાથી વિદેશી મૂડી પ્રવાહ વધશે અને બજારમાં લિક્વિડિટીમાં સુધારો થશે.
સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક જવાબદારી: નવા બિલની વિશેષતાઓ
સરકાર સામાજિક માળખાને સુવ્યવસ્થિત કરવા માટે પણ કટિબદ્ધ છે:
જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી: ૧૯૬૯ ના કાયદામાં સુધારો કરીને હવે જન્મ-મૃત્યુની નોંધણીની પ્રક્રિયા વધુ કડક અને ડિજિટલ કરવામાં આવશે. આનાથી સરકારી આંકડાઓ વધુ સચોટ બનશે.
રાષ્ટ્રીય સન્માનની રક્ષા: ‘રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાનની રોકથામ (સંશોધન) વિધેયક, ૨૦૨૬’ દ્વારા રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો અને દેશના ગૌરવનું અપમાન કરનારાઓ સામે કડક દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી રહી છે. આ બિલ દેશભક્તિ અને રાષ્ટ્રીય એકતાની ભાવનાને વધુ મજબૂત બનાવશે.સરકાર જૂના બાકી રહેલા બિલોને પણ પૂર્ણ કરવા ઈચ્છે છે. જેમાં વિદેશી અનુદાન (FCRA) પર વધુ પારદર્શિતા લાવવા માટેનું બિલ અને ‘વિકસિત ભારત શિક્ષણ અધિષ્ઠાન વિધેયક, ૨૦૨૫’ સામેલ છે. શિક્ષણ ક્ષેત્રના સુધારા માટે રચાયેલી સંયુક્ત સમિતિની રિપોર્ટ બાદ, આ બિલ પર વધુ ચર્ચા થશે, જે આવનારી પેઢી માટે એક નવી શૈક્ષણિક નીતિનો પાયો નાખશે.
શું આ માત્ર કાયદા છે કે પછી બદલાતા ભારતનું ચિત્ર?
ચોમાસું સત્ર દરમિયાન સરકારના આ સાતેય બિલ માત્ર કાગળ પરના કાયદા નથી, પરંતુ ભારતના બદલાતા સ્વરૂપનું પ્રતિબિંબ છે. સરકારના વિવિધ પ્રોજેક્ટ્સ અને આર્થિક ગતિવિધિઓ માટે વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩ માટેની વધારાની અનુદાનની માંગણીઓ પણ રજૂ કરવામાં આવશે, જે દર્શાવે છે કે સરકાર વિકાસના કામોને અટકવા દેવા માંગતી નથી.
નિષ્ણાતો માને છે કે જો સરકાર આ બિલ સફળતાપૂર્વક પસાર કરાવી લે છે, તો તે વહીવટી અને ન્યાયિક માળખામાં મોટો બદલાવ લાવશે. જોકે, આ માટે વિપક્ષનો સહયોગ ખૂબ જ જરૂરી છે. શું વિપક્ષ વિકાસના કામોમાં સરકારનો સાથ આપશે? કે પછી ફરી એકવાર સંસદમાં હોબાળો થશે? આ સવાલોના જવાબ તો સત્ર શરૂ થયા પછી જ મળશે, પરંતુ એક વાત તો ચોક્કસ છે કે આ સત્ર ભારતીય લોકશાહીની પરિપક્વતાની કસોટી સમાન છે.
આ સત્રમાં સરકારનું ધ્યાન માત્ર કાયદા બનાવવા પર જ નહીં, પણ વહીવટી અને ન્યાયિક વ્યવસ્થાને ગતિશીલ બનાવવા પર પણ છે. MSME થી લઈને સુપ્રીમ કોર્ટ સુધીના સુધારાઓ આવનારા દાયકાઓમાં ભારતને એક મજબૂત રાષ્ટ્ર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. જ્યારે આપણે ૨૦૨૬ ના આ સંસદીય સત્ર તરફ જોઈએ છીએ, ત્યારે સ્પષ્ટ થાય છે કે દેશ આર્થિક અને સામાજિક રીતે નવી ઊંચાઈઓ આંબવા માટે તૈયાર છે. પ્રજા તરીકે આપણને પણ આશા છે કે આ ચર્ચાઓ દેશના ભલા માટે સકારાત્મક દિશામાં આગળ વધે