અમેરિકાએ વર્ષ 2026માં ઈરાન સામેના યુદ્ધમાં પોતાના સૌથી શક્તિશાળી અને આધુનિક ત્રણ સ્ટ્રેટેજિક બોમ્બર્સ B-1 લેન્સર (B-1 Lancer), B-2 સ્પિરિટ (B-2 Spirit) અને B-52 સ્ટ્રેટોફોર્ટ્રેસ (B-52 Stratofortress) ને પૂરી તાકાત સાથે મેદાનમાં (US Iran War) ઉતારી દીધા છે. ફેબ્રુઆરી 2026માં શરૂ થયેલા ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ (Operation Epic Fury) બાદ જુલાઈ સુધી પહોંચતા-પહોંચતા આ ત્રણેય બોમ્બર્સ ઈરાનના અણુ મથકો, મિસાઈલ બંકરો, કમાન્ડ સેન્ટર્સ, ખાર્ગ ટાપુ પર આવેલા તેલના સંગ્રહ સ્થાનો અને તહેરાન આસપાસના સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર સતત હુમલા કરી રહ્યા છે.
યુદ્ધમાં ‘ગેમ ચેન્જર’ સાબિત થઈ રહી છે અમેરિકાની બોમ્બર ત્રિપુટી: જાણો B-52, B-1 લેન્સર અને B-2 સ્પિરિટ કઈ રીતે ઈરાન માટે બન્યા કાળ
યુદ્ધમાં ‘ગેમ ચેન્જર’ સાબિત થઈ રહી છે અમેરિકાની બોમ્બર ત્રિપુટી: જાણો B-52, B-1 લેન્સર અને B-2 સ્પિરિટ કઈ રીતે ઈરાન માટે બન્યા કાળ
યુદ્ધમાં ‘ગેમ ચેન્જર’ સાબિત થઈ રહી છે અમેરિકાની બોમ્બર ત્રિપુટી: જાણો B-52, B-1 લેન્સર અને B-2 સ્પિરિટ કઈ રીતે ઈરાન માટે બન્યા કાળ.
US Iran War:અમેરિકાએ વર્ષ 2026માં ઈરાન સામેના યુદ્ધમાં પોતાના સૌથી શક્તિશાળી અને આધુનિક ત્રણ સ્ટ્રેટેજિક બોમ્બર્સ B-1 લેન્સર (B-1 Lancer), B-2 સ્પિરિટ (B-2 Spirit) અને B-52 સ્ટ્રેટોફોર્ટ્રેસ (B-52 Stratofortress) ને પૂરી તાકાત સાથે મેદાનમાં (US Iran War) ઉતારી દીધા છે. ફેબ્રુઆરી 2026માં શરૂ થયેલા ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ (Operation Epic Fury) બાદ જુલાઈ સુધી પહોંચતા-પહોંચતા આ ત્રણેય બોમ્બર્સ ઈરાનના અણુ મથકો, મિસાઈલ બંકરો, કમાન્ડ સેન્ટર્સ, ખાર્ગ ટાપુ પર આવેલા તેલના સંગ્રહ સ્થાનો અને તહેરાન આસપાસના સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર સતત હુમલા કરી રહ્યા છે.
સતત હુમલાઓના કારણે ઈરાનની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ તહસ-નહસ થઈ ગઈ છે.
અમેરિકન વાયુસેનાએ આ યુદ્ધમાં બોમ્બર ટ્રાયડ (Bomber Triad)ની તમામ ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ કર્યો છે. ઈરાન પાસે રહેલી S-300 અને S-400 જેવી અત્યાધુનિક એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ તેમજ સેજ્જિલ-2 (Sejjil-2) મિસાઈલો આ અમેરિકી બોમ્બર્સ સામે લાચાર સાબિત થઈ રહી છે. અમેરિકા આ ત્રણેય વિમાનોનો એકસાથે અને સુમેળભર્યા (Synchronized) રોલમાં ઉપયોગ કરીને ઈરાન પર ચોતરફી દબાણ બનાવી રહ્યું છે. ચાલો આ ત્રણેય બોમ્બર્સની શક્તિ અને તેમની કામગીરી વિશે વિસ્તારથી સમજીએ.
1. B-52 સ્ટ્રેટોફોર્ટ્રેસ: વાયુસેનાનો સૌથી જૂનો પણ અનુભવી યોદ્ધા
B-52H સ્ટ્રેટોફોર્ટ્રેસ એ અમેરિકાનું સૌથી જૂનું પરંતુ અત્યંત ભરોસાપાત્ર લાંબા અંતરનું સ્ટ્રેટેજિક બોમ્બર છે. વર્ષ 1955થી સેવામાં રહેલું આ વિમાન 2026માં પણ લગભગ 76ની સંખ્યામાં સક્રિય રીતે કામ કરી રહ્યું છે.
પરિમાણ અને એન્જિન: આ વિમાન 48.5 મીટર લાંબુ, 12.4 મીટર ઊંચુ અને 56.4 મીટરનો વિંગસ્પેન ધરાવે છે. તેમાં આઠ પ્રેટ એન્ડ વિટની (Pratt & Whitney TF33) ટર્બોફેન એન્જિન લાગેલા છે, જે તેને 1,050 કિમી/કલાકની ઝડપ આપે છે.
ક્ષમતા અને ક્ષેત્ર: B-52ની કોમ્બેટ રેન્જ આશરે 14,200 કિમી છે, એટલે કે તે ઈંધણ પૂર્યા વગર અમેરિકાથી ઊડીને ઈરાન પર હુમલો કરીને પરત ફરી શકે છે. તે 31,500 કિલો સુધીની ક્રૂઝ મિસાઈલો, JDAMs, પરમાણુ હથિયારો અને પરંપરાગત બોમ્બ વહન કરી શકે છે.
યુદ્ધમાં ભૂમિકા: 2026ના યુદ્ધમાં B-52 એ ખાર્ગ ટાપુના ઓઈલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ઈસ્ફહાન એર બેઝ અને મિસાઈલ લોન્ચ સાઈટ્સ પર દૂરથી જ (Stand-off) ચોક્કસ હુમલા કર્યા છે. તેની વધુ ઊંચાઈ અને સહનશક્તિના કારણે ઈરાની ડિફેન્સ તેને સરળતાથી લક્ષ્ય બનાવી શકતી નથી.
2. B-1 લેન્સર: અતિઝડપી સુપરસોનિક હુમલાખોર
‘બોન’ (Bone) તરીકે પણ ઓળખાતું B-1B લેન્સર એ વેરિયેબલ-સ્વીપ વિંગ (ઝડપ મુજબ પાંખો બદલી શકતું) ધરાવતું સુપરસોનિક બોમ્બર છે. 2026ના યુદ્ધમાં પશ્ચિમ એશિયાના એરબેઝ પર તૈનાત રહીને તે સતત સક્રિય છે.
પરિમાણ અને સ્પીડ: 44 મીટર લંબાઈ ધરાવતા આ વિમાનમાં ચાર જનરલ ઈલેક્ટ્રિક (GE F101) ટર્બોફેન એન્જિન છે, જે તેને 1,400 કિમી/કલાકની પ્રચંડ સ્પીડ આપે છે.
પેલોડ અને ફીચર્સ: B-1 લેન્સરની પેલોડ ક્ષમતા 34,000 કિલો સુધીની છે, જેમાં તે JDAMs અને JASSM ક્રૂઝ મિસાઈલો વહન કરે છે. તેની રેન્જ 9,400 કિમીથી વધુ છે. ઓછી ઊંચાઈ પર ઊડવાની અને પોતાની પાંખોની ઝડપી હિલચાલના કારણે તે દુશ્મનના રડારથી બચીને ત્રાટકી શકે છે.
યુદ્ધમાં ભૂમિકા: આ યુદ્ધમાં B-1 લેન્સરે તહેરાન નજીકના બેલેસ્ટિક મિસાઈલ સ્ટોરેજ, કમાન્ડ સેન્ટર્સ અને ન્યુક્લિયર સાઈટ્સ પર સુપરસોનિક હુમલા કર્યા છે, જેના કારણે ઈરાની એર ડિફેન્સને પ્રતિક્રિયા આપવાનો સમય જ મળતો નથી.
3. B-2 સ્પિરિટ: અદ્રશ્ય બોમ્બર, જે દુશ્મનને દેખાતું જ નથી
B-2A સ્પિરિટ એ વિશ્વનું સૌથી એડવાન્સ્ડ સ્ટેલ્થ બોમ્બર છે. પોતાની ખાસ ‘ફ્લાઈંગ વિંગ’ ડિઝાઈનના કારણે તે રડાર પર લગભગ અદ્રશ્ય રહે છે. ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ અને ત્યાર પછીના હુમલાઓમાં તેની ભૂમિકા સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહી છે. આ વિમાનની લંબાઈ 21 મીટર અને વિંગસ્પેન 52 મીટર છે. ચાર GE F118 ટર્બોફેન એન્જિન ધરાવતા આ વિમાનની અંકુશિત રેન્જ 11,000 કિમીથી વધુ છે. તેની આંતરિક પેલોડ ક્ષમતા 18,000 કિલો છે, જેમાં તે GBU-57 મેસિવ ઓર્ડનન્સ પેનેટ્રેટર્સ (MOP) જેવા ‘બંકર બસ્ટર’ બોમ્બ પણ લઈ જઈ શકે છે. કિંમત અને સ્ટેલ્થ ફાઈટીંગ: એક B-2 બોમ્બરની કિંમત 2 બિલિયન ડોલરથી વધુ છે અને અમેરિકા પાસે આવા માત્ર 20 જ વિમાનો છે.
યુદ્ધમાં ભૂમિકા: 2026ના યુદ્ધમાં B-2 એ જ સૌથી પહેલા નાઈટ સ્ટ્રાઈક્સ (રાત્રી હુમલા) કર્યા હતા. તેણે ખાર્ગ દ્વીપના બંકરો, તહેરાનના કમાન્ડ સેન્ટર્સ, તેમજ નતાન્ઝ અને ફોરદો જેવા અત્યંત સુરક્ષિત ન્યુક્લિયર સાઈટ્સને નિશાન બનાવ્યા હતા. ઈરાનની એર ડિફેન્સ તેને ડિટેક્ટ પણ કરી શકી નહોતી.
ત્રણેય બોમ્બર્સનો એકસાથે ઉપયોગ: ઈરાન માટે સૌથી મોટો પડકાર
અમેરિકાએ આ ત્રણેય બોમ્બર્સને એકબીજાના પૂરક તરીકે તૈનાત કર્યા છે, જે ઈરાન માટે કાળ સાબિત થઈ રહ્યા છે:
B-52: લાંબા અંતરથી ભારે બોમ્બમારો અને સ્ટેન્ડ-ઓફ મિસાઈલ હુમલા કરી રહ્યું છે.
B-1: સુપરસોનિક સ્પીડ સાથે ઝડપી પ્રતિભાવ અને ઓછી ઊંચાઈએ ઘૂસણખોરી કરીને હુમલા કરે છે.
B-2: સૌથી વધુ સંવેદનશીલ અને ઊંડા બંકરોમાં છુપાયેલા હાઈ-વેલ્યુ ટાર્ગેટ્સનો ખાતમો બોલાવે છે.
આ ત્રિપુટીના સતત હુમલાના કારણે ઈરાનની મિસાઈલ ફેક્ટરીઓ, એર ડિફેન્સ રડાર, ઓઈલ સ્ટોરેજ અને કોમ્યુનિકેશન નેટવર્કને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું છે.
યુદ્ધનું નવું સ્વરૂપ
B-1 લેન્સર, B-2 સ્પિરિટ અને B-52 સ્ટ્રેટોફોર્ટ્રેસની આ ત્રિપુટી 2026ના ઈરાન યુદ્ધમાં ‘ગેમ ચેન્જર’ સાબિત થઈ રહી છે. આ ત્રણેય વિમાનો અમેરિકાને આકાશમાં એકચક્રી શાસન (Unchallenged Air Dominance) આપી રહ્યા છે. ઈરાન માટે આ પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર છે, કારણ કે તેની કોઈ પણ ડિફેન્સ સિસ્ટમ આ સ્ટ્રેટોસ્ફિયર બોમ્બર્સ સામે ટકી શકતી નથી. યુદ્ધ ચાલુ છે અને અમેરિકન બોમ્બર ટ્રાયડ સતત પોતાના હુમલા તેજ કરી રહ્યું છે.