અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ફરી એકવાર ગંભીર વળાંક પર પહોંચતો દેખાઈ રહ્યો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યા છે કે જો ઈરાન પીછેહઠ નહીં કરે તો અમેરિકા વધુ મોટા સૈન્ય હુમલા કરી શકે છે. જોકે પશ્ચિમ એશિયાના અનેક સંરક્ષણ અને વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે ઈરાન સામે લાંબું સૈન્ય અભિયાન શરૂ કરવું અમેરિકા માટે વિયેતનામ યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ઊભી કરી શકે છે.પશ્ચિમ એશિયાના જાણકાર અને ગલ્ફ ક્ષેત્રના અગ્રણી મીડિયા સમૂહના સહ-સ્થાપક ડેવિડ હર્સ્ટના જણાવ્યા અનુસાર ઈરાન માત્ર પોતાની સરહદોની અંદર લડનાર દેશ નથી. સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયામાં તેના સાથી સંગઠનો અને નેટવર્ક સક્રિય હોવાથી સંઘર્ષ અનેક દેશોમાં ફેલાઈ શકે છે. દરેક નવા હુમલા સાથે યુદ્ધ વધુ ભયાનક સ્વરૂપ ધારણ કરવાની શક્યતા વધી રહી છે.
ઈરાને અગાઉ જ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેના પર ફરી હુમલો થશે તો તે માત્ર પોતાની સરહદો સુધી જવાબ મર્યાદિત નહીં રાખે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં અમેરિકાના સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર થયેલા હુમલામાં અનેક અમેરિકન સૈનિકો ઘાયલ થયા હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે. ખાડી વિસ્તારમાં આવેલા અમેરિકન સૈન્ય મથકોની સુરક્ષા પણ હવે અમેરિકાની મોટી ચિંતા બની રહી છે.
ડેવિડ હર્સ્ટના મતે અમેરિકા માટે સૌથી મોટો પડકાર ઈરાનની પરંપરાગત સેનાથી વધુ તેના ‘અસમમિત યુદ્ધ’ની રણનીતિ છે. ઈરાને ખાડીના અનેક દેશોમાં શિયા સંગઠનોને સમર્થન અને હથિયારો પૂરા પાડ્યા છે. સસ્તા ડ્રોન, મિસાઇલ અને સમુદ્રી માર્ગો પર દબાણ ઊભું કરીને ઈરાન ઓછા ખર્ચે અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓને મોટું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આ જ કારણસર હોર્મુઝની જળસંધિ અને લાલ સમુદ્ર જેવા મહત્ત્વના સમુદ્રી માર્ગો વૈશ્વિક ચિંતાનો વિષય બન્યા છે.
જો આ યુદ્ધ વધુ વિસ્તરે તો તેની અસર માત્ર પશ્ચિમ એશિયા પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે. વૈશ્વિક તેલના ભાવ, શિપિંગ ઉદ્યોગ અને સપ્લાય ચેઇન પર તેની સીધી અસર પડી શકે છે. અનેક જહાજોએ પહેલેથી જ પોતાના રૂટમાં ફેરફાર કર્યો છે અને ઊર્જા બજારમાં અસ્થિરતા વધી રહી છે.
બીજી તરફ અમેરિકાની અંદર પણ આ યુદ્ધને લઈને સમર્થન ઘટતું જોવા મળી રહ્યું છે. તાજેતરના સર્વેક્ષણો મુજબ મોટી સંખ્યામાં અમેરિકન નાગરિકો લાંબા સમય સુધી યુદ્ધ ચાલુ રાખવાના પક્ષમાં નથી. રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો યુદ્ધ લાંબું ચાલશે અને અમેરિકન સૈનિકોના મૃત્યુઆંકમાં વધારો થશે તો તેની સીધી અસર ટ્રમ્પની સ્થાનિક રાજનીતિ પર પણ પડી શકે છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ વિયેતનામ યુદ્ધમાં પણ અમેરિકાએ શરૂઆતમાં પોતાની સૈન્ય શક્તિ પર ભરોસો રાખ્યો હતો, પરંતુ અંતે તે લાંબા અને ખર્ચાળ યુદ્ધમાં ફસાઈ ગયું હતું અને આખરે પાછું હટવું પડ્યું હતું. તેમનું માનવું છે કે ઈરાનમાં પણ સમાન પરિસ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, કારણ કે માત્ર બોમ્બમારો કરીને આ સંઘર્ષનો અંત લાવી શકાશે નહીં.
વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાતોના મતે જો ટ્રમ્પ રાજદ્વારીના તમામ માર્ગો છોડીને જમીની યુદ્ધ તરફ આગળ વધશે તો આ સંઘર્ષ અમેરિકા માટે આર્થિક, સૈન્ય અને રાજકીય રીતે ભારે પડી શકે છે.