આરબીઆઈ (RBI) હવે કાગળની નોટને બદલે પ્લાસ્ટિકની નોટ ચલણમાં લાવવાનું છે. આ સમાચાર તો તમે છેલ્લા ઘણા મહિનાઓથી સાંભળી અને વાંચી રહ્યા છો, પરંતુ આ નોટ બજારમાં ક્યારે આવશે? આ અંગેની કોઈ અધિકૃત માહિતી અત્યાર સુધી સામે આવી નહોતી. કદાચ તમે પણ વિચારી રહ્યા હશો કે આખરે પ્લાસ્ટિક વાળી નોટ તમે ક્યારે વાપરી શકશો? તમને જણાવી દઈએ કે દેશમાં ટૂંક સમયમાં કાગળની નોટોની જગ્યાએ પ્લાસ્ટિક કે પોલિમરની નોટ હાથમાં જોવા મળે તેવી આશા છે.આરબીઆઈ ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ આજે MPCના પરિણામોની જાહેરાત કરતી વખતે જણાવ્યું હતું કે, પ્લાસ્ટિકની નોટ આગામી નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતથી ચલણમાં આવવાની ધારણા છે. તેમના નિવેદનનો અર્થ એ કાઢવામાં આવી રહ્યો છે કે એપ્રિલથી જૂન 2027 સુધીમાં પોલિમર નોટ બજારમાં આવવાની શક્યતા છે. આ દરમિયાન આયોજિત પત્રકાર પરિષદમાં માહિતી આપતાં રિઝર્વ બેંકના ગવર્નરે જણાવ્યું હતું કે આ યોજના હાલ ટ્રાયલમાં છે. તેને મોટા પાયે લાગુ કરવાનો નિર્ણય ટ્રાયલ અને તેના પરિણામોના આધારે લેવામાં આવશે.
‘સહેજ પણ ભૂલ પડશે તો લેવાશે એક્શન’, રાષ્ટ્રગાન અને રાષ્ટ્રગીત માટે ગૃહ મંત્રાલયની નવી ગાઇડલાઇન્સ
હાથમાં ક્યારથી આવશે પ્લાસ્ટિકની નોટ?
કેન્દ્ર તરફથી આરબીઆઈને ફીલ્ડ ટ્રાયલ તરીકે 10 રૂપિયા અને 20 રૂપિયા વાળી એક-એક અબજ એટલે કે કુલ 2 અબજ પોલિમર બેંક નોટ છાપવાની મંજૂરી આપી દેવામાં આવી છે. હાલમાં કાગળની નોટોને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાનો કોઈ પ્લાન નથી. પોલિમર અને કાગળ બંને પ્રકારની નોટો બજારમાં સાથે-સાથે ચાલતી રહેશે. જો બધું જ નક્કી કરેલા પ્લાન મુજબ થયું તો નવા નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતથી લોકો પ્લાસ્ટિકની નોટથી બજારમાં ખરીદી કરી શકશે.
કાગળને બદલે પ્લાસ્ટિકની નોટ શા માટે?
આરબીઆઈ ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું કે પ્લાસ્ટિક નોટ શરૂ કરવા પાછળ બે કારણો છે. પહેલું કારણ નોટોની ડ્યુરેબિલિટી (આયુષ્ય) વધારવાનું છે. સરકારનું આ પગલું નાની નોટો (10 અને 20 રૂપિયા વાળી) માટે ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થશે. વાસ્તવમાં, આ નોટોનો ઉપયોગ ખૂબ ઝડપથી થાય છે અને ઝડપી લેવડ-દેવડને કારણે તે વહેલી ખરાબ થઈ જાય છે. વિશ્વના ઘણા દેશોમાં છેલ્લા 30 વર્ષથી પણ વધુ સમયથી પોલિમર નોટોનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
અમદાવાદની હોસ્પિટલો ઉભરાઈ; વરસાદી માહોલ બાદ જીવલેણ રોગનો ફૂંફાળો, ખાલી સોલા સિવિલમાં જ 13690 કેસ
કેટલી હોય છે પોલિમર નોટની ઉંમર?
સામાન્ય નોટની સરખામણીમાં પોલિમર નોટનું આયુષ્ય બે થી ચાર ગણું વધુ હોય છે. આ સિવાય જેમ-જેમ દેશની ઈકોનોમીની સાઈઝ વધી રહી છે, તેમ-તેમ રોકડની જરૂરિયાતો વધી રહી છે. આ નોટોને મોટા પાયે ચલણમાં મુકતા પહેલા ભારતીય હવામાન, અહીંના વાતાવરણ અને હાલના બેંકિંગ સ્ટ્રક્ચરમાં તેના પ્રદર્શનની સંપૂર્ણ તપાસ કરવામાં આવશે.
બનાવટી નોટો અને ખર્ચ પર રોક લગાવવાની તૈયારી
રિઝર્વ બેંક નોટ મુદ્રણ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (BRBNMPL) એ પોલિમર શીટના સપ્લાય માટે ગ્લોબલ ટેન્ડર બહાર પાડ્યું છે. દેશની અંદર પ્લાસ્ટિક નોટોની જરૂરિયાત એટલા માટે પણ છે કારણ કે છેલ્લા એક દાયકામાં દેશમાં લગભગ 50 અબજ રૂપિયાની ફાટેલી-જૂની નોટોને ચલણમાંથી બહાર કરવી પડી છે. દર વર્ષે નોટોની સુરક્ષા અને મેન્ટેનન્સ પર લગભગ 5,000 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે. આંકડા અનુસાર FY 2016-17 પછીથી બહાર પાડવામાં આવેલી દર 100 નવી નોટો સામે 71 જૂની નોટોને હટાવવી પડી છે.
બે ગ્રહણ વૈશ્વિક હવામાનમાં લાવશે મોટો પલ્ટો! ગ્રહોની ગોચર સ્થિતિ અને નક્ષત્રોના સ્થાનને આધારે અંબાલાલની મોટી આગાહી