ફોન્ટ અને ફોર્મેટના નિયમો સામે ગ્રામ્ય અને આદિવાસી વિસ્તારોના વકીલોએ વ્યક્ત કરી મુશ્કેલીઓ
80 ટકા વકીલો પાસે ઓફિસ કે કમ્પ્યુટર નથી, ટાઇપિસ્ટ પર નિર્ભર હોય છે
હાઈકોર્ટના પરિપત્રમાં ફેરફાર અથવા સ્થગિત કરવાની વકીલોની માગણી
ગુજરાત હાઈકોર્ટના 1 ઓગસ્ટથી અમલમાં આવેલા નવા ફાઇલિંગ નિયમો સામે રાજ્યભરમાં વકીલોનો વિરોધ તેજ બન્યો છે. વડોદરા જિલ્લા કોર્ટમાં ગુરુવારે વકીલોએ કોર્ટના દરવાજા બંધ કરીને વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.
રાજ્યભરની બાર એસોસિયેશનો પરિપત્રને સ્થગિત કરવા અથવા તેમાં ફેરફાર કરવાની માંગ કરી રહી છે.
આ વિરોધના કારણે રાજ્યની અનેક જિલ્લા અદાલતોમાં ન્યાયિક કામગીરી પર અસર થઇ છે. નવા નિયમો મુજબ અરજી, એફિડેવિટ અને અન્ય દસ્તાવેજો કમ્પ્યુટર પર નિર્ધારિત ફોન્ટ અને ફોન્ટ સાઇઝમાં તૈયાર કરવા ફરજિયાત બનાવાયા છે. જોકે બાર એસોસિયેશનોનું કહેવું છે કે ખાસ કરીને ગ્રામ્ય અને આદિવાસી જિલ્લાઓમાં આ નિયમોનું પાલન કરવા જરૂરી માળખાકીય સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી.
ગુજરાત હાઈકોર્ટના રજિસ્ટ્રાર જનરલે 15 એપ્રિલ, 2026ના રોજ મુખ્ય જિલ્લા ન્યાયાધીશો અને વિવિધ અદાલતોને સુધારેલો પરિપત્ર મોકલી 1 ઓગસ્ટથી તેનો અમલ સુનિશ્ચિત કરવા સૂચના આપી હતી. અગાઉ બાર એસોસિયેશનોની રજૂઆતને પગલે તેનો અમલ મુલતવી રાખવામાં આવ્યો હતો.
બાર કાઉન્સિલ ઓફ ગુજરાતના સભ્ય અને બરોડા બાર એસોસિયેશનના ખજાનચી એડવોકેટ નિમિષા ધોત્રેએ જણાવ્યું કે અગાઉ હસ્તલિખિત અરજીઓ પણ સ્વીકારવામાં આવતી હતી, પરંતુ હવે કમ્પ્યુટર આધારિત અરજીઓ ફરજિયાત બનાવાઈ છે. છોટાઉદેપુર જેવા નાના જિલ્લાઓમાં વકીલો અને અરજદારોને ફોન્ટ અને ફોન્ટ સાઇઝની પદ્ધતિની જાણકારી નથી. એટલું જ નહીં, અનેક કોર્ટોમાં જરૂરી ફોન્ટ પણ ઉપલબ્ધ નથી. તેમણે જણાવ્યું કે બાર કાઉન્સિલ ઓફ ગુજરાતે સોમવારે મુખ્ય ન્યાયાધીશ સુનિતા અગ્રવાલને પત્ર લખ્યો છે અને સકારાત્મક નિર્ણયની આશા વ્યક્ત કરી છે.
તેમણે જણાવ્યું કે વકીલો ડિજિટાઇઝેશન અથવા એકરૂપતાના વિરોધમાં નથી, પરંતુ જરૂરી સોફ્ટવેર, ફોન્ટ અને પ્રિન્ટિંગ સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવ્યા વિના નિયમો અમલમાં મુકાયા છે. નાના જિલ્લાઓમાં હજુ પણ ઘણા વકીલો હસ્તલિખિત અરજીઓ અથવા સ્થાનિક ટાઇપિસ્ટ પર આધાર રાખે છે.
દાહોદ જિલ્લામાં પણ વકીલોએ કોર્ટ બહાર વિરોધ કર્યો હતો. દાહોદ જિલ્લા બાર એસોસિયેશનના પ્રમુખ અજય ચૌહાણે જણાવ્યું કે દૂરના વિસ્તારોમાંથી આવતા વકીલો માટે જરૂરી સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી. તેથી પરિપત્રમાં સુધારો, ફેરફાર અથવા સ્થગિત ન થાય ત્યાં સુધી દાહોદ જિલ્લાના વકીલો કોર્ટની કામગીરીથી દૂર રહેશે.
5 ઓગસ્ટે બાર કાઉન્સિલ ઓફ ગુજરાતના સચિવ સિદ્ધિ ભવસારે રજિસ્ટ્રાર જનરલ મારફતે મુખ્ય ન્યાયાધીશ સુનિતા અગ્રવાલને રજૂઆત કરી હતી. 23 ચૂંટાયેલા સભ્યો અને રાજ્યભરની વિવિધ બાર એસોસિયેશનો વતી કરાયેલી રજૂઆતમાં જણાવાયું છે કે ટ્રાયલ દરમિયાન અનેક દસ્તાવેજો તાત્કાલિક તૈયાર કરવાના હોય છે. જામીન બોન્ડ, મુક્તિ અરજી, મુદત અરજી અને તાકીદની અરજીઓમાં ઘણીવાર કોર્ટમાં જ હસ્તલિખિત વિગતો અથવા એન્ડોર્સમેન્ટ કરવાની જરૂર પડે છે.
રજૂઆતમાં એ પણ જણાવાયું છે કે આદિવાસી અને દૂરના વિસ્તારોની અદાલતોમાં અનિયમિત વીજ પુરવઠો અને નબળી ડિજિટલ સુવિધા છે. ઉપરાંત, નીચલી અદાલતોમાં પ્રેક્ટિસ કરતા લગભગ 80 ટકા વકીલો પાસે પોતાની ઓફિસ કે કમ્પ્યુટરની સુવિધા નથી અને તેઓ હજુ પણ ટાઇપિસ્ટ પર નિર્ભર છે.
બાર કાઉન્સિલે રાજ્યભરમાં પૂરતી ટેકનિકલ સુવિધા ઉપલબ્ધ ન થાય ત્યાં સુધી નિયમોના અમલને સ્થગિત રાખવા, છ મહિનાનો ટ્રાન્ઝિશન સમય આપવા તેમજ હાલ પ્રચલિત ફોન્ટનો ઉપયોગ ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપવા વિનંતી કરી છે. ઉપરાંત ટ્રાન્ઝિશન સમયગાળા દરમિયાન લીગલ સાઇઝના કાગળ, ટાઇપરાઇટરથી તૈયાર કરાયેલા દસ્તાવેજો અને હસ્તલિખિત અરજીઓને પણ મંજૂરી આપવા માંગ કરી છે.
સિવિલ પ્રોસિજર કોડની કલમ 123 હેઠળ ગુજરાત હાઈકોર્ટ રૂલ્સ કમિટી અને ડિસ્ટ્રિક્ટ જ્યુડિશિયરી રૂલ્સ કમિટીની ભલામણ પર બહાર પાડવામાં આવેલા પરિપત્ર મુજબ તમામ જિલ્લા અદાલતોમાં અરજી, એફિડેવિટ, એપ્લિકેશન, અપીલ, આદેશ અને ચુકાદા માટે 75 જીએસએમ અથવા તેથી વધુ ગુણવત્તાવાળા એ4 સાઇઝના કાગળનો ઉપયોગ ફરજિયાત રહેશે. ગુજરાતી માટે લોહિત ગુજરાતી, નોટો સેન્સ ગુજરાતી અથવા નોટો સેરિફ ગુજરાતી ફોન્ટ સાઇઝ 13 અને અંગ્રેજી માટે ટાઇમ્સ ન્યૂ રોમન ફોન્ટ સાઇઝ 14 રાખવાની સાથે દોઢ લાઇન સ્પેસિંગ અને નિર્ધારિત માર્જિન રાખવાનો નિયમ બનાવવામાં આવ્યો છે.
જોકે પરિપત્રમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે પોલીસ પેપર્સ, ચાર્જશીટ, પોલીસ રિપોર્ટ, ફોરેન્સિક સાયન્સ લેબોરેટરીના અહેવાલો, અન્ય સંસ્થાઓના અહેવાલો અને મૂળ દસ્તાવેજો પર આ નવા નિયમો લાગુ પડશે નહીં.