૪૦ વર્ષ જૂના ચર્ચિત બોફોર્સ કૌભાંડનો કાનૂની અંત: સુપ્રીમ કોર્ટે અંતિમ અરજી ફગાવી
ભારતીય રાજકારણ અને દેશના સંરક્ષણ ક્ષેત્રને દાયકાઓ સુધી હચમચાવી મૂકનારા વિવાદાસ્પદ બોફોર્સ લાંચ કેસમાં આખરે કાનૂની કાર્યવાહીનો કાયમી અંત આવ્યો છે. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે આ કેસ સંબંધિત છેલ્લી પડતર અરજીને ફગાવી દેતાં લગભગ ૪૦ વર્ષ જૂના આ ચર્ચિત પ્રકરણને કાયમ માટે બંધ કરી દીધું છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યારે હાઈકોર્ટ અને સર્વોચ્ચ અદાલત દ્વારા અગાઉ તમામ મુખ્ય આરોપો રદ કરવામાં આવ્યા છે, ત્યારે આ કેસને વધુ સમય સુધી ખેંચવાનો કે ચલાવવાનો કોઈ અર્થ સરતો નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચનો મક્કમ વલણ અને નિર્ણય
ન્યાયાધીશ જે.બી. પારડીવાલા અને ન્યાયાધીશ કે. વિનોદ ચંદ્રનની ખંડપીઠે વકીલ અજય કે. અગ્રવાલ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી વિશેષ અપીલ પર સુનાવણી કરવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો. આ અરજીમાં ૨૦૦૫ માં દિલ્હી હાઈકોર્ટ દ્વારા હિન્દુજા બંધુઓ અને સ્વીડિશ શસ્ત્ર ઉત્પાદક કંપની એબી બોફોર્સને મુક્ત કરવાના આદેશને પડકારવામાં આવ્યો હતો.
સુનાવણી દરમિયાન અરજદારે રજૂઆત કરી હતી કે બ્રિટનસ્થિત ઉદ્યોગપતિ શ્રીચંદ પી. હિન્દુજા અને ગોપીચંદ પી. હિન્દુજાનું અવસાન થયું હોવાથી અરજીમાંથી તેમના નામ સુધારવા તથા દૂર કરવા માટે વધુ સમય આપવામાં આવે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ માંગણીને સ્પષ્ટપણે ફગાવી દીધી હતી. પીઠે અવલોકન કર્યું હતું કે દિલ્હી હાઈકોર્ટે તમામ આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કર્યા છે અને અગાઉ સીબીઆઈ દ્વારા કરાયેલી અપીલ પણ ફગાવી દેવામાં આવી છે, તેથી આ કાનૂની પ્રક્રિયાને હવે અનંતકાળ સુધી આગળ ધપાવી શકાય નહીં.
દિલ્હી હાઈકોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો અને સીબીઆઈની ભૂમિકા
આ કેસના ભૂતકાળ પર નજર કરીએ તો, ૩૧ મે ૨૦૦૫ ના રોજ દિલ્હી હાઈકોર્ટે હિન્દુજા બંધુઓ અને બોફોર્સ કંપની સામેના તમામ ફોજદારી આરોપો રદ કરી દીધા હતા. તે સમયે હાઈકોર્ટે કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સી (CBI) ની નબળી તપાસ પદ્ધતિ અને પ્રક્રિયાની આકરી ટીકા પણ કરી હતી. અદાલતે નોંધ્યું હતું કે કોઈ નક્કર પુરાવા વિના દાયકાઓ સુધી ચાલેલી આ તપાસને કારણે સરકારી તિજોરી પર આશરે રૂ. ૨૫૦ કરોડનો ખોટો આર્થિક બોજ પડ્યો હતો.
ત્યારબાદ નવેમ્બર ૨૦૧૮ માં, સીબીઆઈએ હાઈકોર્ટના ચુકાદા સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે અપીલ કરવામાં થયેલા ૪,૫૨૨ દિવસના અતિશય વિલંબ અને કોઈ યોગ્ય કારણ દર્શાવવામાં ન આવ્યું હોવાનું કહીને સીબીઆઈની અરજી ફગાવી દીધી હતી.
શું હતો સમગ્ર બોફોર્સ તોપ સોદો?
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ૨૪ માર્ચ ૧૯૮૬ ના રોજ થઈ હતી, જ્યારે ભારત સરકાર અને સ્વીડનની શસ્ત્ર ઉત્પાદક કંપની એબી બોફોર્સ વચ્ચે રૂ. ૧,૪૩૭ કરોડનો સંરક્ષણ કરાર થયો હતો. આ કરાર હેઠળ ભારતીય સેના માટે ૪૦૦ નંગ ૧૫૫ એમએમની હોવિત્ઝર તોપો ખરીદવાની હતી.
પરંતુ, ૧૯૮૭ માં સ્વીડિશ રેડિયોએ એક સનસનીખેજ ખુલાસો કરતા દાવો કર્યો હતો કે આ સોદો મેળવવા માટે બોફોર્સ કંપનીએ ભારતના ટોચના રાજકારણીઓ, વચેટિયાઓ અને સંરક્ષણ અધિકારીઓને કરોડો રૂપિયાની લાંચ આપી હતી. આ દાવો સામે આવ્યા બાદ દેશમાં ભારે રાજકીય ભૂકંપ આવ્યો હતો અને ત્યારપછીની અનેક ચૂંટણીઓમાં બોફોર્સ કૌભાંડ મુખ્ય મુદ્દો બન્યો હતો. હવે સુપ્રીમ કોર્ટના આ આખરી આદેશ સાથે જ બોફોર્સ કેસ સાથે જોડાયેલા તમામ કાનૂની દરવાજા હંમેશા માટે બંધ થઈ ગયા છે.