સામાન્ય રીતે આપણે સૌ સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ (બચત ખાતા) માં રોકડ (કેશ) જમા કરાવતા હોઈએ છીએ અને આ એકદમ સામાન્ય પ્રક્રિયા છે. પણ શું તમને ખબર છે કે જો તમે ખાતામાં મોટી રકમ જમા કરાવો છો, તો બેંક અને ઈન્કમ ટેક્સ (આવકવેરા) વિભાગની નજર તમારા પર પડી શકે છે? નિયમ મુજબ, બેંકોએ એક નક્કી કરેલી મર્યાદા કરતા વધારે રોકડના વ્યવહારોની જાણ આવકવેરા વિભાગને કરવાની હોય છે.આની પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે મોટા વ્યવહારો પર નજર રાખી શકાય અને કાળું નાણું, ટેક્સની ચોરી કે મની લોન્ડરિંગ જેવી ગેરકાનૂની પ્રવૃત્તિઓને અટકાવી શકાય.
ખાતામાં 10 લાખની મર્યાદાનો નિયમ શું છે?
અત્યારના નિયમો પ્રમાણે, જો કોઈ વ્યક્તિ એક નાણાકીય વર્ષ (ફાઇનાન્શિયલ યર) દરમિયાન પોતાના એક કે એકથી વધુ બચત ખાતામાં કુલ મળીને 10 લાખ રૂપિયા કે તેથી વધુની કેશ જમા કરાવે છે, તો બેંકે આ માહિતી ઈન્કમ ટેક્સ વિભાગને આપવી ફરજિયાત છે. અહીં ખાસ ધ્યાન રાખવું કે આ મર્યાદા કોઈ એક જ વારમાં જમા કરાવેલી રકમ માટે નથી, પરંતુ આખા વર્ષ દરમિયાન તમે જેટલી પણ રોકડ જમા કરાવી હોય, તે તમામનો સરવાળો કરીને આ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવે છે.
જોકે, એક વાત સમજી લેવી જરૂરી છે કે 10 લાખ કે તેથી વધુ રકમ જમા કરાવવાનો સીધો અર્થ એવો નથી કે તમને તરત જ ટેક્સની નોટિસ મળી જશે. પણ હા, જો ઈન્કમ ટેક્સ વિભાગને જરૂર જણાય તો તેઓ તમારી પાસે આ પૈસા ક્યાંથી આવ્યા (ભંડોળનો સ્ત્રોત) તેની માહિતી અને દસ્તાવેજો ચોક્કસ માંગી શકે છે.
10 લાખથી વધુ રકમ જમા કરાવો તો શું થશે?
બેંક ખાતામાં રોકડ જમા કરાવવા પર સીધો કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી. પણ જો આખા વર્ષની તમારી કેશ ડિપોઝિટ રિપોર્ટિંગ લિમિટ (10 લાખ રૂપિયા) સુધી પહોંચી જાય છે, તો તમારે એ પૈસા ક્યાંથી આવ્યા તેનો હિસાબ આપવો પડે છે. જો આ રકમ તમારા પગાર, બિઝનેસની આવક, ભાડામાંથી થતી આવક, શેરબજાર કે અન્ય કોઈ ટેક્સપાત્ર સ્ત્રોતમાંથી આવી હોય, તો ઈન્કમ ટેક્સના નિયમો મુજબ તેના પર ટેક્સ લાગી શકે છે.
આથી જ સલાહ આપવામાં આવે છે કે જ્યારે પણ તમે મોટા રોકડ વ્યવહારો કરો ત્યારે સેલેરી સ્લિપ, બિઝનેસની આવકનો રેકોર્ડ, ભાડા કરાર કે પૈસા ક્યાંથી આવ્યા છે તે સાબિત કરતા અન્ય જરૂરી દસ્તાવેજો સાચવીને રાખો. આનાથી જો ભવિષ્યમાં કોઈ પૂછપરછ થાય, તો તમે સરળતાથી તમારો પક્ષ રજૂ કરી શકશો.
50,000 થી વધુની કેશ જમા કરાવવા પર PAN જરૂરી
જો તમે બેંકમાં એક જ દિવસમાં 50,000 રૂપિયાથી વધુ કેશ જમા કરાવો છો, તો તમારે PAN કાર્ડ આપવું ફરજિયાત છે. જો તમારી પાસે PAN કાર્ડ ન હોય, તો નિયમ મુજબ તમારે ‘ફોર્મ 60’ ભરીને આપવું પડશે. આ નિયમથી સરકારને મોટા રોકડ વ્યવહારો અને તે પૈસા ક્યાંથી આવી રહ્યા છે, તેનું ટ્રેકિંગ કરવામાં મદદ મળે છે.
બચત ખાતા પર મળશે FD જેવું ૩ ગણું વ્યાજ! બેંકમાં જઈને આ 1 સેટિંગ બદલાવી નાંખો
રોકડમાં 2 લાખ રૂપિયા સ્વીકારવા પર પ્રતિબંધ
કેશ ટ્રાન્ઝેક્શનને લઈને આવકવેરા કાયદામાં બીજો પણ એક બહુ જ મહત્વનો નિયમ છે. આ નિયમ હેઠળ, તમે એક જ દિવસમાં કોઈપણ વ્યક્તિ પાસેથી 2 લાખ રૂપિયા કે તેથી વધુ રકમ રોકડમાં સ્વીકારી શકતા નથી. કોઈ એમ વિચારે કે આ રકમને અલગ-અલગ નાના વ્યવહારોમાં વહેંચીને નિયમમાંથી છટકી જવાય, તો તે શક્ય નથી. જો તમે આ નિયમ તોડો છો, તો તમે જેટલી રકમ રોકડમાં લીધી હશે, તેટલો જ (100%) દંડ ફટકારવામાં આવી શકે છે.
મોટા રોકડ વ્યવહારોનો રેકોર્ડ રાખો
જો તમારા બેંક ખાતામાં મોટી રકમના રોકડ વ્યવહારો થતા હોય, તો બેંક સ્ટેટમેન્ટ અને તેને લગતા તમામ દસ્તાવેજો હંમેશા સાચવીને રાખો. આખા વર્ષ દરમિયાન કેટલી કેશ જમા થઈ છે કે ઉપાડવામાં આવી છે, તેનું ધ્યાન રાખવા માટે નિયમિતપણે તમારું બેંક સ્ટેટમેન્ટ ચેક કરતા રહો.
છેલ્લે, સૌથી અગત્યની વાત એ છે કે 10 લાખ રૂપિયાની મર્યાદાનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે તમે આટલી કેશ જમા કરાવી જ ન શકો. આ માત્ર એક ‘રિપોર્ટિંગ લિમિટ’ છે. બસ તમારે એટલું જ ધ્યાન રાખવાનું છે કે તમે જે પણ મોટી રકમ જમા કરાવો છો, તેનો સચોટ અને કાયદેસરનો રેકોર્ડ તમારી પાસે હોવો જોઈએ.