રોકાણકારો ફસાયા કે સોનેરી તક? BSE ના શેરમાં કડાકા પાછળનું સાચું કારણ આવ્યું સામે
ભારતના સૌથી જૂના સ્ટોક એક્સચેન્જ એટલે કે બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) ના શેરે છેલ્લા બે વર્ષમાં રોકાણકારોને મલ્ટિબેગર વળતર આપ્યું છે. જોકે, છેલ્લા કેટલાક સમયથી માર્કેટનું ચિત્ર બદલાતું જોવા મળી રહ્યું છે. માત્ર છેલ્લા ત્રણ મહિનાના ગાળામાં જ BSE ની માર્કેટ વેલ્યુમાં આશરે ₹૩૦,૦૦૦ કરોડનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.BSE ના શેરમાં જોવા મળી રહેલા કડાકા માટે મુખ્યત્વે ત્રણ મોટા ફેરફારો અને ઘટનાઓને જવાબદાર ગણવામાં આવી રહી છે:
૧. નવું ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન (CAS): માર્કેટમાં અમલી બનેલી નવી ઓક્શન સિસ્ટમ.
૨. ઇન્ડેક્સ ઓપ્શન્સ વોલ્યુમમાં ઘટાડો: ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટમાં ટ્રેડિંગ ગતિવિધિઓ ધીમી પડવી.
૩. બ્રોકર્સ માટે બેન્ક ગેરંટીના કડક નિયમો: કેપિટલ રિક્વાયરમેન્ટ વધવાને કારણે ટ્રેડિંગ એક્ટિવિટી પર અસર.
આ તમામ બદલાવોની સીધી નકારાત્મક અસર BSE ના ડેરિવેટિવ્ઝ સેગમેન્ટ પર પડી રહી છે. ખાસ કરીને સેન્સેક્સ ઓપ્શન્સ (Sensex Options) દ્વારા થતી કમાણી અને ટ્રેડિંગ વોલ્યુમ ઘટે તેવી શક્યતા છે. આ જ કારણોસર ઘણી જાણીતી બ્રોકરેજ ફર્મ્સે BSE ની ભવિષ્યની આવક અને નફાના અંદાજોમાં કાપ મૂક્યો છે.
ક્લોઝિંગ ઓક્શન સિસ્ટમ (CAS) ની ઓપ્શન્સ માર્કેટ પર અસર
૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ થી ભારતીય શેરબજારમાં નવું ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન અમલમાં આવ્યું છે. આ સિસ્ટમ હેઠળ દિવસના અંતે શેરોની આખરી બંધ કિંમત એક ચોક્કસ ઓક્શન પ્રક્રિયા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે, જ્યારે પહેલાંના સમયમાં છેલ્લી ૩૦ મિનિટના સરેરાશ ભાવના આધારે ક્લોઝિંગ પ્રાઇસ નક્કી થતી હતી.
આ ફેરફારને કારણે ઓપ્શન્સ ટ્રેડિંગના વોલ્યુમ પર અસર પડી છે. બ્રોકરેજ ફર્મ ‘નુવામા’ (Nuvama) ના રિપોર્ટ મુજબ, CAS ને કારણે એક્સપાયરીના દિવસે ઓપ્શન પ્રીમિયમમાં થતો ઘટાડો હવે પહેલા જેટલો સરળતાથી અનુમાની શકાતો નથી. પરિણામે, શોર્ટ-ટર્મ ટ્રેડિંગ વ્યૂહરચના (Short-term Trading Strategies) અપનાવતા ટ્રેડર્સ માટે જોખમ વધી ગયું છે.
વિદેશી બ્રોકરેજ ફર્મ ‘જેફરીઝ’ (Jefferies) ના આંકડા અનુસાર, ઓગસ્ટ મહિનામાં BSE ના ઓપ્શન્સ કારોબારનું સરેરાશ દૈનિક પ્રીમિયમ ટર્નઓવર જુલાઈની સરખામણીએ આશરે ૧૨% જેટલું ઘટી ગયું છે.
બેન્ક ગેરંટીના કડક નિયમો વધારી રહ્યા છે મુશ્કેલી
BSE માટે બીજો મોટો પડકાર રિઝર્વ બેન્ક (RBI) દ્વારા બેન્ક ગેરંટી સંદર્ભે લાવવામાં આવેલા નવા નિયમો છે. આ નિયમોને કારણે બ્રોકર્સ માટે કામકાજ ચલાવવા વધુ મૂડી (Capital Requirement) ની જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે.
જે હાઇ-ફ્રીક્વન્સી અને અલ્ગો ટ્રેડિંગ વ્યૂહરચનાઓમાં મોટું વોલ્યુમ અને ઓછું માર્જિન હોય છે, તેને આ નિયમોથી સૌથી વધુ અસર પહોંચી છે. જેફરીઝનો અંદાજ છે કે આ નિયમોના કારણે આગામી વર્ષમાં BSE ના પ્રીમિયમ ટર્નઓવરમાં ૧૦% સુધીનો ઘટાડો આવી શકે છે. આ જ પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને નુવામાએ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ અને ૨૦૨૮ માટે BSE ના પ્રતિ શેર કમાણી (EPS) ના અંદાજમાં અનુક્રમે ૬.૩% અને ૧૫% નો ઘટાડો કર્યો છે.
શું BSE શેર ફરી રિકવર થઈ શકે છે?
પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે નકારાત્મક છે તેવું પણ નથી. જો આવનારા સમયમાં બજારમાં વોલેટિલિટી (ઉતાર-ચઢાવ) વધશે, CAS સિસ્ટમમાં લિક્વિડિટી સુધરશે અને ટ્રેડર્સ નવી વ્યવસ્થા સાથે ઝડપથી અનુકૂળ થઈ જશે, તો ઓપ્શન્સ ટ્રેડિંગમાં ફરીથી ઝડપી રિકવરી જોવા મળી શકે છે.
આ ઉપરાંત, BSE પાસે પોતાની આવક વધારવા માટે કેટલાક વધારાના વિકલ્પો પણ ઉપલબ્ધ છે:
ઓપ્શન્સ ફીમાં વધારો: જેફરીઝના મતે, જો BSE ઓપ્શન્સ ટ્રેડિંગ ફીમાં સામાન્ય વધારો કરે, તો તેના EPS માં ૬ થી ૭ ટકાનો સુધારો થઈ શકે છે.
કો-લોકેશન મેસેજિંગ ફી: કો-લોકેશન ફેસિલિટીની મેસેજિંગ ફી વધારવાથી BSE ના ચોખ્ખા નફામાં આશરે ૮ ટકા સુધીનો ફાયદો થઈ શકે છે.
રોકાણકારોએ હવે શું કરવું જોઈએ?
BSE ના શેર અંગે બજારના નિષ્ણાતો અને બ્રોકરેજ ફર્મ્સનો અભિપ્રાય હાલમાં વહેંચાયેલો જોવા મળે છે:
હકારાત્મક અભિપ્રાય: BSE નો કવરેજ કરતા ૧૮ માંથી અડધાથી વધુ એનાલિસ્ટ્સે હજુ પણ આ શેર પર ‘Buy’ (ખરીદો) ની રેટિંગ જાળવી રાખી છે અને આગામી ૧૨ મહિના માટે વર્તમાન સ્તરથી આશરે ૨૦% ઉપરનો ટાર્ગેટ આપ્યો છે.
નકારાત્મક અભિપ્રાય: જેફરીઝે BSE ના શેરને downgrade કરીને ‘Underperform’ રેટિંગ આપી છે અને ટાર્ગેટ પ્રાઇસ ₹૩,૫૨૦ થી ઘટાડીને ₹૨,૯૪૦ કરી દીધી છે. એ જ રીતે નુવામાએ પણ રેટિંગ ઘટાડીને ‘Hold’ કરી છે અને ટાર્ગેટ ₹૪,૦૯૦ થી ઘટાડીને ₹૩,૨૪૦ કર્યો છે.