અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વેનેઝુએલા સાથે “વિશ્વ ઇતિહાસનો સૌથી મોટો તેલ સોદો” જાહેર કરીને વૈશ્વિક સ્તરે બધાને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા છે. ટ્રમ્પના આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અમેરિકામાં ક્રૂડ તેલની પહોંચ વધારવાનો, ઉર્જા પુરવઠો મજબૂત કરવાનો અને આખરે ગેસોલિન (પેટ્રોલ)ના ઊંચા ભાવ ઘટાડવાનો છે.
સોદાની મુખ્ય વિશેષતાઓટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર માહિતી આપી હતી કે સરકાર અને ખાનગી કંપનીઓની ભાગીદારીથી અમેરિકાએ વેનેઝુએલાના 65 અબજ બેરલથી વધુ સાબિત તેલ ભંડાર પર બહુમતી નિયંત્રણ મેળવી લીધું છે. આ સોદો એટલો મોટો છે કે તેનાથી અમેરિકાના પોતાના તેલ ભંડાર “બમણાથી વધુ” થઈ જશે. ખાસ વાત એ છે કે આ કરાર માટે અમેરિકન કરદાતાઓના કોઈ નાણાં ખર્ચવામાં આવ્યા નથી. સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ માર્કો રુબિયો અને સેક્રેટરી ઓફ વોર પીટ હેગસેથે વેનેઝુએલાના વચગાળાના રાષ્ટ્રપતિ ડેલ્સી રોડ્રિગ્ઝ સાથે મળીને આ પ્રક્રિયાને આખરી સ્વરૂપ આપ્યું છે.
આ પગલું કેમ લેવામાં આવ્યું?
છ મહિનાથી ચાલી રહેલા ઈરાન યુદ્ધ અને વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડારમાં આવેલા ઘટાડા (જે ઓગસ્ટની શરૂઆતમાં ૩૦૦ મિલિયન બેરલથી નીચે આવી ગયો છે)ને કારણે ટ્રમ્પ પર ઇંધણના ઊંચા ભાવ નિયંત્રિત કરવા માટે ભારે દબાણ હતું. આ પૃષ્ઠભૂમિમાં, ટ્રમ્પના નિર્દેશો હેઠળ અમેરિકન સૈન્યએ ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોને નાર્કો-આતંકવાદના આરોપોસર પકડવાની કાર્યવાહી પણ શરૂ કરી દીધી છે. જાન્યુઆરીમાં માદુરોની હકાલપટ્ટી બાદ જ ટ્રમ્પે અમેરિકન તેલ કંપનીઓને વેનેઝુએલા પાછા ફરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. ટ્રમ્પનો તર્ક છે કે દાયકાઓ પહેલાં હ્યુગો ચાવેઝે અમેરિકન કંપનીઓની સંપત્તિઓનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરીને ખોટું કર્યું હતું.
વેનેઝુએલાના તેલ ભંડારની સ્થિતિ
વેનેઝુએલા પાસે વિશ્વના સૌથી વિશાળ તેલ ભંડારો પૈકી એક છે, જેમાં અંદાજે ૩૦૩ અબજ બેરલ ક્રૂડ તેલ (વિશ્વના કુલ પુરવઠાના લગભગ ૧૭ ટકા) ભૂગર્ભમાં હાજર છે. અહીંના ભંડારો પહેલેથી જ નકશાબદ્ધ અને જાણીતા છે, પરંતુ નબળી માળખાગત સુવિધાઓ અને વ્યવસ્થાના અભાવે આ દેશ વૈશ્વિક ઉત્પાદનના માત્ર ૧ ટકા જ ઉત્પાદન કરી શકતો હતો. હવે અમેરિકાના આ મોટા નિયંત્રણ બાદ વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર અને તેલના વેપાર પર તેની ઊંડી અસર પડવાની પૂરી સંભાવના છે