એશિયાના શેરબજારો અને અર્થતંત્ર માટે ફરી એકવાર ચિંતાજનક સંકેતો જોવા મળી રહ્યા છે. HSBCના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી ફ્રેડરિક ન્યૂમેને ચેતવણી આપી છે કે હાલના વૈશ્વિક નાણાકીય સંજોગોમાં 1997ના એશિયન ફાઇનાન્શિયલ ક્રાઇસિસ જેવી કેટલીક સમાનતાઓ જોવા મળી રહી છે. જોકે તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આજની એશિયન અર્થવ્યવસ્થાઓ 1990ના દાયકાની સરખામણીમાં ઘણી મજબૂત છે અને બંને સમયગાળામાં મોટા માળખાકીય તફાવતો પણ છે.
1997 જેવું ફરી મોટું નાણાકીય સંકટ? HSBCના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રીની ચેતવણી, AI બની શકે વિલન
1997 જેવું ફરી મોટું નાણાકીય સંકટ? HSBCના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રીની ચેતવણી, AI બની શકે વિલન Crisis:એશિયાના શેરબજારો અને અર્થતંત્ર માટે ફરી એકવાર ચિંતાજનક સંકેતો જોવા મળી રહ્યા છે. HSBCના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી ફ્રેડરિક ન્યૂમેને ચેતવણી આપી છે કે હાલના વૈશ્વિક નાણાકીય સંજોગોમાં 1997ના એશિયન ફાઇનાન્શિયલ ક્રાઇસિસ જેવી કેટલીક સમાનતાઓ જોવા મળી રહી છે. જોકે તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આજની એશિયન અર્થવ્યવસ્થાઓ 1990ના દાયકાની સરખામણીમાં ઘણી મજબૂત છે અને બંને સમયગાળામાં મોટા માળખાકીય તફાવતો પણ છે.
ન્યૂમેને ખાસ કરીને અમેરિકન ટ્રેઝરી યીલ્ડમાં વધારો, જાપાની યેનની નબળાઈ અને એશિયાની AI તથા સેમિકન્ડક્ટર આધારિત અમેરિકન માંગ પર વધતી નિર્ભરતાને મહત્ત્વના જોખમ તરીકે ગણાવ્યા છે.
1997 જેવી પરિસ્થિતિ કેમ યાદ આવી?
1997ના એશિયન નાણાકીય સંકટ પહેલાં અમેરિકામાં બોન્ડ યીલ્ડમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો હતો. 10 વર્ષના અમેરિકન ટ્રેઝરી બોન્ડની યીલ્ડ ઓક્ટોબર 1993માં આશરે 5 ટકા હતી, જે નવેમ્બર 1994 સુધીમાં લગભગ 8 ટકા નજીક પહોંચી હતી. હાલના સમયમાં પણ અમેરિકન ટ્રેઝરી યીલ્ડ ઊંચા સ્તરે છે. ઉધારી ખર્ચ વધે તો તેની અસર માત્ર અમેરિકા પર જ નહીં, પરંતુ વિશ્વભરના રોકાણ, મૂડીપ્રવાહ અને ટેક્નોલોજી કંપનીઓના ખર્ચ પર પડી શકે છે.
જાપાની યેન પણ આપી રહ્યો છે ચેતવણી
ન્યૂમેને કરન્સી માર્કેટમાં યેનની નબળાઈ તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું છે. 1995થી 1997 વચ્ચે જાપાની યેન અમેરિકન ડોલર સામે નોંધપાત્ર રીતે નબળો પડ્યો હતો. હાલના વર્ષોમાં પણ યેનમાં ભારે ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. નબળી કરન્સી અને વધતી બોન્ડ યીલ્ડનો સંયુક્ત પ્રભાવ એશિયન બજારોમાં અસ્થિરતા વધારી શકે છે.
1997માં ઇન્ટરનેટ, આજે AI
અર્થશાસ્ત્રીએ હાલની પરિસ્થિતિને સમજાવતા રસપ્રદ સરખામણી કરી છે. 1990ના દાયકાના મધ્યમાં વૈશ્વિક બજારોમાં ઇન્ટરનેટનો ઉદય થયો હતો, જ્યારે હાલમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ એટલે કે AI બજારના કેન્દ્રમાં છે. આજે અમેરિકા સ્થિત મોટી ટેક્નોલોજી કંપનીઓ AI ડેટા સેન્ટર, ચિપ્સ અને કમ્પ્યુટિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર અબજો ડોલર ખર્ચી રહી છે. આ ખર્ચનો મોટો લાભ એશિયાના સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉત્પાદક દેશોને મળી રહ્યો છે. દક્ષિણ કોરિયા, જાપાન, તાઇવાન અને સિંગાપુર જેવા એશિયન અર્થતંત્રોના અનેક ઉદ્યોગો અમેરિકન AI બૂમ સાથે સીધી કે પરોક્ષ રીતે જોડાયેલા છે.
AI કેમ બની શકે નવી નબળી કડી?
1997માં એશિયાનું મુખ્ય જોખમ નબળી બેંકિંગ સિસ્ટમ, વિદેશી ઋણ અને મોટા કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ સાથે જોડાયેલું હતું. આજે સ્થિતિ અલગ છે. ઘણા એશિયન દેશો પાસે વિશાળ વિદેશી ચલણ ભંડાર છે અને તેઓ વિદેશી મૂડી પર 1990ના દાયકાની જેમ નિર્ભર નથી, પરંતુ ન્યૂમેનના મતે હવે જોખમ ફાઇનાન્શિયલ વલ્નરેબિલિટીમાંથી ડિમાન્ડ વલ્નરેબિલિટી તરફ ખસ્યું છે. એટલે કે જો અમેરિકન ટેક્નોલોજી કંપનીઓ AI પરનો ખર્ચ ઘટાડે, તો એશિયાના ચિપ, સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસકાર દેશોને સીધી અસર થઈ શકે છે.
અમેરિકન કંપનીઓ AI ખર્ચ ઘટાડે તો શું થશે?
અમેરિકામાં વ્યાજદર અને ટ્રેઝરી યીલ્ડ ઊંચી રહે તો મોટી ટેક્નોલોજી કંપનીઓ માટે મૂડી મેળવવી વધુ મોંઘી થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં હાઇપરસ્કેલ કંપનીઓ ડેટા સેન્ટર, AI સર્વર અને સેમિકન્ડક્ટર પરનો ખર્ચ ઘટાડે તો તેનો પહેલો પ્રભાવ એશિયાની નિકાસ આધારિત કંપનીઓના ઓર્ડર પર જોવા મળી શકે છે. અર્થશાસ્ત્રીના મતે આવું સંકટ 1997ની જેમ બેંકોની બહાર લાંબી લાઇનો કે તાત્કાલિક બેંકની નિષ્ફળતા દેખાય તે જરૂરી નથી. તેના બદલે ચિપ ઉત્પાદકોના ઓર્ડર બુકમાં ઝડપથી ઘટાડો થતો જોવા મળી શકે છે.
1997 અને આજમાં મોટો તફાવત પણ છે
1997ના સંકટ પહેલાં થાઇલેન્ડ, દક્ષિણ કોરિયા સહિત અનેક એશિયન દેશો વિદેશી મૂડી અને વિદેશી બચત પર ભારે નિર્ભર હતા. જ્યારે ઉધારી ખર્ચ વધ્યો અને રોકાણકારોએ મૂડી પાછી ખેંચી, ત્યારે એક પછી એક અર્થતંત્ર પર ગંભીર અસર થઈ અને બેંકિંગ સિસ્ટમ પણ દબાણમાં આવી ગઈ. આજે અનેક એશિયન અર્થતંત્રો પાસે મોટું વિદેશી ચલણ ભંડાર છે, કરન્ટ એકાઉન્ટની સ્થિતિ વધુ મજબૂત છે અને બેંકિંગ સિસ્ટમ પણ અગાઉ કરતાં વધુ સ્થિર છે. તેથી 1997નું સંકટ ફરી એ જ સ્વરૂપમાં આવશે એવું કહેવું યોગ્ય નહીં બને. જોકે ઊંચી અમેરિકન યીલ્ડ, યેનની નબળાઈ અને AI માંગ પર વધતી નિર્ભરતા એશિયા માટે નવા પ્રકારનું જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
એશિયાના બજારો માટે હવે શું મહત્વનું?
આગામી સમયમાં અમેરિકન ટ્રેઝરી યીલ્ડ, જાપાની યેન, AI કંપનીઓનું મૂડી ખર્ચ, ડેટા સેન્ટર રોકાણ અને સેમિકન્ડક્ટરની માંગ પર બજારની ખાસ નજર રહેશે. જો AI ક્ષેત્રમાં રોકાણની ગતિ ધીમી પડે તો તેની અસર ટેક્નોલોજી શેરોથી આગળ વધીને એશિયન નિકાસ, ઉત્પાદન અને સમગ્ર આર્થિક વિકાસ પર પણ પડી શકે છે.