એશિયાના શેરબજારોમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી સતત ઉથલપાથલ જોવા મળી રહી છે અને આવનારા સમયમાં પણ આ અસ્થિરતા ચાલુ રહી શકે છે. HSBCના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી ફ્રેડરિક ન્યૂમને એશિયા માટે મોટા નાણાકીય સંકટની ચેતવણી આપી છે. તેમના મતે આ સંકટ 1997માં જોવા મળેલા એશિયન નાણાકીય સંકટ જેવું હોઈ શકે છે.
તેમણે વર્તમાન આર્થિક વ્યવસ્થા અને લગભગ ત્રણ દાયકા પહેલાં એશિયામાં આર્થિક પતન માટે જવાબદાર બનેલી પરિસ્થિતિઓ વચ્ચેની સમાનતાઓ ઉજાગર કરી છે.પોતાના એક અહેવાલમાં ફ્રેડરિક ન્યૂમને અમેરિકન ટ્રેઝરી યીલ્ડમાં થયેલા ઝડપી વધારા અને જાપાનની કરન્સી યેનની અત્યંત નબળી સ્થિતિનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. તેમના કહેવા પ્રમાણે, આજે એશિયન બજારોને ચલાવતું નાણાકીય પરિદૃશ્ય 1997ના વિનાશક એશિયન નાણાકીય સંકટ સાથે કેટલીક બાબતોમાં મળતું આવે છે.
AI બની રહ્યો છે સૌથી મોટો ખતરો
31 ઓગસ્ટના એક નોટમાં HSBCના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી ફ્રેડરિક ન્યૂમને એશિયન બજારોને લઈને મોટી ચેતવણી આપી હતી. CNBCના અહેવાલ અનુસાર, તેમણે કહ્યું કે વૈશ્વિક બજારો ચેતવણીના સંકેતોનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે ત્યારે એશિયા માટેનો અંતિમ ખતરો હવે નબળી બેન્કિંગ સિસ્ટમમાંથી આગળ વધીને આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ એટલે કે AI તરફ અમેરિકાના વધતા ઝોક પરની ભારે નિર્ભરતા બની ગયો છે.
તેમના મતે એશિયાના ઘણા દેશોની અર્થવ્યવસ્થા અમેરિકન ટેક કંપનીઓના AI ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પરના મોટા ખર્ચ અને તેના કારણે વધતી ઈલેક્ટ્રોનિક્સ તથા સેમિકન્ડક્ટરની માગ પર નિર્ભર બની રહી છે.
આ સંકટને નજરઅંદાજ કરવું મુશ્કેલ
ન્યૂમનનું કહેવું છે કે ઐતિહાસિક સમાનતાઓને નજરઅંદાજ કરવી મુશ્કેલ છે. 1997ના આર્થિક સંકટ પહેલાં અમેરિકન 10 વર્ષના ટ્રેઝરી બોન્ડની યીલ્ડ ઓક્ટોબર 1993માં લગભગ 5 ટકાથી વધીને નવેમ્બર 1994માં લગભગ 8 ટકા થઈ ગઈ હતી અને એપ્રિલ 1997 સુધી તે લગભગ 7 ટકાની આસપાસ રહી હતી.
હાલની સ્થિતિ પર નજર કરીએ તો ફેબ્રુઆરીથી અમેરિકન ટ્રેઝરી યીલ્ડમાં લગભગ 80 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો થઈ ચૂક્યો છે અને તે લગભગ 4.79 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ ઓગસ્ટ 2020માં જોવા મળેલા 0.5 ટકાના ઐતિહાસિક નીચલા સ્તર કરતાં ઘણી વધારે છે.
કરન્સી માર્કેટ પણ આપી રહ્યું છે એલર્ટ
અર્થશાસ્ત્રીના જણાવ્યા પ્રમાણે, કરન્સી માર્કેટમાં જોવા મળી રહેલી ઉથલપાથલ પણ એક વધુ ચેતવણીનો સંકેત છે.
એપ્રિલ 1995થી એપ્રિલ 1997 વચ્ચે જાપાનનું યેન અમેરિકન ડોલરની સરખામણીએ લગભગ 55 ટકા નબળો પડ્યું હતું. યેન 80થી ઘટીને સીધો 130 પ્રતિ ડોલર સુધી પહોંચી ગયો હતો.
હાલની સ્થિતિમાં જાપાની યેન જાન્યુઆરી 2021માં લગભગ 103 પ્રતિ ડોલરના સ્તરથી ઘટીને જુલાઈમાં 163ના નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો હતો. આ દરમિયાન લગભગ 57 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો.
‘બંને સંકટમાં વિલન એકસરખા’
ફ્રેડરિક ન્યૂમને આ આંકડાઓ રજૂ કરતાં કહ્યું છે કે બંને પરિસ્થિતિઓમાં સંકટનું એક મોટું કારણ સમાન જોવા મળે છે. 1990ના દાયકાના મધ્યમાં ઈન્ટરનેટનો ઉદય થયો હતો અને આજે બજારની ગતિ AIના વધતા પ્રભાવ પર ટકેલી જોવા મળી રહી છે. જોકે, બંને પરિસ્થિતિઓમાં કેટલીક સમાનતાઓ હોવા છતાં ન્યૂમને ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે 1997 અને આજના સમય વચ્ચેના માળખાકીય તફાવતો સમાનતાઓ કરતાં ઘણા વધારે છે.
1990ના દાયકામાં એશિયાના દેશો મૂડીના આયાતકાર હતા અને સ્થાનિક રોકાણ માટે વિદેશી બચત પર નિર્ભર રહેતા હતા. તેના કારણે તેઓ મોટા કરન્ટ એકાઉન્ટ ખાધ અને નબળી બેન્કિંગ વ્યવસ્થાનો સામનો કરી રહ્યા હતા.
જ્યારે લોન લેવાનો ખર્ચ ભારે પ્રમાણમાં વધ્યો, ત્યારે વિદેશી મૂડી રાતોરાત દેશોમાંથી બહાર નીકળી ગઈ. ત્યારબાદ થાઈલેન્ડથી લઈને દક્ષિણ કોરિયા સુધી મોટા પાયે બેન્કો નિષ્ફળ થઈ હતી.
પરંતુ આજે આ જ અર્થવ્યવસ્થાઓ મૂડીની નિકાસ કરનારી બની ગઈ છે અને તેમની પાસે મોટા પ્રમાણમાં વિદેશી ચલણનો ભંડાર છે. તેમ છતાં એશિયા હવે એક નવી નબળાઈનો સામનો કરી રહ્યું છે.
દક્ષિણ કોરિયા, જાપાન, તાઈવાન અને સિંગાપોર સહિતના મોટા પ્રાદેશિક મેન્યુફેક્ચરિંગ સેન્ટરોમાં આર્થિક વિકાસ અમેરિકાની ટેક્નોલોજી કંપનીઓ દ્વારા AI ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર કરવામાં આવતા મોટા ખર્ચ તેમજ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને સેમિકન્ડક્ટરની નિકાસ પર મોટા પ્રમાણમાં નિર્ભર છે.
1990ના દાયકાની જેમ નાણાકીય અસુરક્ષા નહીં, પરંતુ હવે એશિયા માગ સાથે જોડાયેલી અસુરક્ષાનો સામનો કરી રહ્યું છે.અહેવાલ અનુસાર, ન્યૂમને કહ્યું છે કે જો અમેરિકન ટ્રેઝરી યીલ્ડમાં વધારો અને ઉધાર લેવાના ખર્ચમાં વધારાને કારણે અમેરિકાની હાઈપરસ્કેલ કંપનીઓને ડેટા સેન્ટર પરનો ખર્ચ ઘટાડવો પડે અથવા યેનની અસ્થિરતાને કારણે વૈશ્વિક બજારોમાં અસ્થિરતા વધે, તો એશિયાના નિકાસ કેન્દ્રો પર સીધી અને તાત્કાલિક અસર પડી શકે છે.
અસર બેન્કોના ટ્રેડિંગ ફ્લોર પર અચાનક ગભરાટના રૂપમાં નહીં, પરંતુ ટોચના ચિપ ઉત્પાદકોના ઓર્ડર બુકમાં શાંત પરંતુ ઝડપી ઘટાડાના સ્વરૂપમાં જોવા મળી શકે છે.
એટલે કે, એશિયાના દેશો માટે સૌથી મોટો ખતરો હવે માત્ર બેન્કિંગ અથવા કરન્સી કટોકટી પૂરતો મર્યાદિત નથી. AI આધારિત વૈશ્વિક ટેક ઉદ્યોગમાં જો માગ ઘટે, તો તેની અસર એશિયાના સેમિકન્ડક્ટર અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ પર સીધી પડી શકે છે.