અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફાટી નીકળેલા સશસ્ત્ર સંઘર્ષની ગંભીર અસરો હવે સમગ્ર વિશ્વ ભોગવી રહ્યું છે. મધ્ય-પૂર્વ (Middle East) માં વધતા ભૂ-રાજકીય તણાવને કારણે વૈશ્વિક એનર્જી સપ્લાય ચેઈન સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગઈ છે, જેના પરિણામે ઈંધણ અને કુદરતી વાયુના દરોમાં સપાટાબંધ વધારો થઈ રહ્યો છે.ખાસ કરીને પ્રવાહીીકૃત કુદરતી વાયુ એટલે કે લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) ના પુરવઠામાં સર્જાયેલી ભારે અછતને કારણે ભારત સહિત અનેક એશિયાઈ દેશોના આયાત બિલમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મોઝ બંધ થતાં કતારથી આવતો સસ્તો ગેસ અટક્યો
ફેબ્રુઆરીના અંત ભાગમાં શરૂ થયેલા આ યુદ્ધની સૌથી માઠી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતા ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મોઝ’ (Strait of Hormuz) જળમાર્ગ પર પડી છે. આ વ્યૂહાત્મક શિપિંગ રૂટ પર અવરોધો ઊભા થતાં એશિયાઈ દેશોના સૌથી મોટા ગેસ પુરવઠાકાર દેશ કતાર (Qatar) થી આવતી એલએનજીની સસ્તી અને લાંબા ગાળાના કરાર આધારિત આયાત અટકી ગઈ છે.
પરિણામે, પાવર સ્ટેશનો, ખાતર કારખાના અને ભારે ઉદ્યોગો ચલાવવા માટે એશિયાઈ દેશોને સ્પોટ માર્કેટ (હજર બજાર) તરફ વળવાની ફરજ પડી રહી છે. સ્પોટ માર્કેટમાં ગેસના ભાવ અત્યંત ઊંચા સ્તરે હોવાથી આગામી દિવસોમાં વીજળીના દરોમાં વધારો થવાની સાથે સાથે પ્લાસ્ટિક, ખાતર અને સ્ટીલ જેવી મૂળભૂત વસ્તુઓના ઉત્પાદન ખર્ચમાં પણ મોટો વધારો થવાની પૂરતી શક્યતા છે.
ગેસ આયાતનું બિલ બમણાથી વધુ: 7.4 અબજ ડોલરનો જંગી ખર્ચ
બ્લૂમબર્ગ ન્યૂઝના અહેવાલ મુજબ, યુદ્ધની શરૂઆત થયા બાદ ચીન સિવાયના અગ્રણી એશિયાઈ દેશો – ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, થાઈલેન્ડ અને વિયેતનામે સ્પોટ માર્કેટમાંથી LNG ખરીદવા માટે કુલ મળીને 7.4 અબજ ડોલરનો જંગી ખર્ચ કરવો પડ્યો છે.
સરખામણી કરવામાં આવે તો, ગયા વર્ષે આ જ જથ્થાના ગેસ માટે આ દેશોએ માત્ર 3.1 અબજ ડોલર ચૂકવ્યા હતા. કતાર સાથેના સસ્તા કોન્ટ્રાક્ટ અટકી જવાથી આ દેશોને બમણાથી પણ વધુ રકમ ચૂકવવી પડી રહી છે. ભારત, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ જેવા વિકાસશીલ દેશો માટે આશરે 4.3 અબજ ડોલર (લગભગ ₹36,000 કરોડથી વધુ) નો વધારાનો આર્થિક બોજ એક મોટો ફટકો છે, કારણ કે આ ભંડોળનો ઉપયોગ દેશના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વિકાસલક્ષી યોજનાઓ માટે થઈ શક્યો હોત.
બદલાતી પરિસ્થિતિમાં વૈકલ્પિક ઈંધણની શોધ
એલએનજીના આ આસમાને પહોંચેલા ભાવને કારણે હવે આ દેશો ગેસ પરની પોતાની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે સક્રિય બની ગયા છે. ગેસના ઊંચા ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે હવે નીચે મુજબના વૈકલ્પિક ઉર્જા સ્ત્રોતો તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે:
અક્ષય ઉર્જા (Renewable Energy): સૌર ઉર્જા (Solar) અને પવન ઉર્જા (Wind Energy) ના ઉત્પાદનને ઝડપી બનાવવું.
પરંપરાગત સ્ત્રોતો: થર્મલ પાવર માટે કોલસો (Coal) અને ન્યુક્લિયર એનર્જી (અણુ ઉર્જા) નો ઉપયોગ વધારવો.
જર્મનીની અગ્રણી LNG ખરીદદાર કંપની SEFE માર્કેટિંગ એન્ડ ટ્રેડિંગ લિમિટેડના એશિયા ક્ષેત્રના એક્ઝિક્યુટિવ વાઈસ પ્રેસિડેન્ટ ફેબિયન કોરના જણાવ્યા અનુસાર, જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ગેસના ભાવ આ જ ઊંચા સ્તરે રહેશે, તો એલએનજી માટે અન્ય વૈકલ્પિક ઈંધણો સામે ટકી રહેવું અત્યંત મુશ્કેલ બનશે