રિઝર્વ બેંકના અંદાજો અને ચોમાસાની ખેંચ: શું વ્યાજ દરોમાં કાપ મૂકવો RBI માટે બનશે મુશ્કેલ?
ભારતમાં મોંઘવારીનો પારો સતત ઊંચે જઈ રહ્યો છે, જેનાથી દેશનો ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગ આર્થિક ભીંસ અનુભવી રહ્યો છે. સોમવારે જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર સરકારી આંકડા અનુસાર, ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના મહિનામાં દેશનો જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક (WPI) આધારિત ફુગાવો વધીને ૯.૯૨ ટકાના ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગયો છે.
હોલસેલ મોંઘવારી દરમાં થયેલા આ તીવ્ર વધારા માટે મુખ્યત્વે ખાદ્ય પદાર્થો, મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રોડક્ટ્સ, ઇંધણ તેમજ વીજળીના ભાવમાં થયેલો વધારો જવાબદાર ગણાવવામાં આવી રહ્યો છે. જુલાઈ મહિનામાં જથ્થાબંધ ફુગાવાનો દર ૯.૭૮ ટકા નોંધાયો હતો, જેમાં ઓગસ્ટમાં વધુ વધારો જોવા મળ્યો છે.
વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ભાવવધારાની સ્થિતિ
ઓગસ્ટ મહિના દરમિયાન જીવનજરૂરી ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓ, મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્ર અને એનર્જી બાસ્કેટમાં સૌથી વધુ ભાવવધારો નોંધાયો છે. સત્તાવાર માહિતી મુજબ, ફૂડ આર્ટિકલ્સ ઇન્ડેક્સમાં ફુગાવાનો દર જુલાઈના ૬.૬૫ ટકાથી વધીને ઓગસ્ટમાં ૭.૦૫ ટકા પર પહોંચી ગયો છે. શાકભાજી, અનાજ અને રોજિંદી આવશ્યક વસ્તુઓના ભાવ ઊંચકાતા આમ આદમીનું રસોડાનું બજેટ ખોરવાઈ ગયું છે.
બીજી તરફ, મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં WPI ફુગાવાનો દર જુલાઈના ૮.૨૯ ટકાથી વધીને ૮.૩૭ ટકાના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યો છે. આ ઉપરાંત સૌથી વધુ અસર ઇંધણ અને પાવર બાસ્કેટમાં જોવા મળી છે, જ્યાં ફુગાવો ૨૨.૯૩ ટકા જેટલો ઊંચો નોંધાયો હતો. આ આંકડા દર્શાવે છે કે દેશમાં ઉત્પાદન ખર્ચ અને પરિવહન ખર્ચમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે, જેની સીધી અસર આખરે ગ્રાહકો સુધી પહોંચી રહી છે.
સરકાર અને વાણિજ્ય મંત્રાલયનું વિશ્લેષણ
સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈના જણાવ્યા અનુસાર, વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે WPI ફુગાવાના આંકડા જાહેર કરતા સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, “વિવિધ ઉત્પાદન જૂથોમાં ખાસ કરીને ખનિજ તેલ (જેમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે), ખાદ્ય ચીજો, પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, બેઝિક મેટલ્સ, નોન-ફૂડ વસ્તુઓ તેમજ કેમિકલ અને કેમિકલ પ્રોડક્ટ્સના ભાવમાં થયેલો વધારો ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ માં જથ્થાબંધ ફુગાવો વધવાના મુખ્ય કારણો છે.”
વૈશ્વિક પરિબળો અને આંતરરાષ્ટ્રીય યુદ્ધની અસર
વર્તમાન નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતથી જ WPI ફુગાવામાં સતત ગતિ જોવા મળી રહી છે. આ આર્થિક દબાણ પાછળ વૈશ્વિક પરિબળો પણ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલતા યુદ્ધ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સર્જાયેલી નાકાબંધીના કારણે ભારત માટે ઈંધણ આયાતમાં ભારે અવરોધો ઊભા થયા છે. કારણ કે ભારત પોતાના મોટાભાગના ક્રૂડ ઓઈલની આયાત આ માર્ગેથી કરે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ અને રાસાયણિક ખાતરો મોંઘા થવાના કારણે દેશમાં કૃષિ ઉત્પાદન અને પરિવહન મોંઘું બન્યું છે, જેણે સ્થાનિક ખાદ્ય ચીજોના ભાવ વધારામાં બળતણ પૂરું પાડ્યું છે.
આરબીઆઈની મોનેટરી પોલિસી અને ભવિષ્યનું વલણ
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ની મોનેટરી પોલિસી કમિટીએ ગયા મહિને મળેલી બેઠકમાં નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ માટે બેન્ચમાર્ક પોલિસી રેટ (રેપો રેટ) ને ૫.૨૫ ટકા પર સ્થિર રાખ્યો હતો અને રિટેલ ફુગાવો ૫ ટકાની આસપાસ રહેવાનો અંદાજ મૂક્યો હતો. જોકે, સમિતિએ અલ નીનોની સ્થિતિ વચ્ચે દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાના અસમાન વરસાદ અને ખેતી પર પડેલી અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
હવે જ્યારે જથ્થાબંધ ફુગાવો ૯.૯૨ ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે, ત્યારે આવનારા દિવસોમાં રિટેલ ફુગાવો પણ વધવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે. આ પરિસ્થિતિમાં રિઝર્વ બેંક માટે વ્યાજ દરોમાં કાપ મૂકીને સામાન્ય જનતા કે ઉદ્યોગોને રાહત આપવી અત્યંત કઠિન બનશે.