બેંક ખાતામાં અચાનક કોઈ અજાણી વ્યક્તિના પૈસા જમા થાય અને ત્યારબાદ તે વ્યક્તિ ભૂલથી પૈસા ટ્રાન્સફર થઈ ગયા હોવાનું કહીને તાત્કાલિક પરત કરવાની માંગ કરે, તો સાવધાન થઈ જજો. આવી સ્થિતિ સામાન્ય ભૂલ નહીં, પરંતુ સાયબર છેતરપિંડી (Cyber Fraud)નો ભાગ પણ હોઈ શકે છે. ભારતીય સ્ટેટ બેંક (SBI)એ ગ્રાહકોને ‘જમ્પ્ડ ડિપોઝિટ સ્કેમ’ (Jumped Deposit Scam) અંગે ચેતવણી આપીને સતર્ક રહેવાની સલાહ આપી છે.જમ્પ્ડ ડિપોઝિટ સ્કેમ એ છેતરપિંડીની એવી પદ્ધતિ છે, જેમાં સાયબર ઠગ પહેલાં કોઈ વ્યક્તિના બેંક ખાતામાં નાની રકમ ટ્રાન્સફર કરે છે. ત્યારબાદ તેઓ ફોન, મેસેજ અથવા અન્ય માધ્યમથી સંપર્ક કરીને દાવો કરે છે કે ભૂલથી પૈસા તમારા ખાતામાં જમા થઈ ગયા છે. તેઓ રકમ તરત જ પરત કરવાની માગણી કરે છે અને ઘણી વખત ઉતાવળ કરવા માટે દબાણ પણ બનાવે છે.
આ આખી પ્રક્રિયામાં ઠગનો હેતુ માત્ર નાની રકમ પાછી મેળવવાનો હોતો નથી. તેઓ આ પરિસ્થિતિનો લાભ લઈને ખાતાધારક પાસે મોટી રકમનો યુપીઆઈ વ્યવહાર (UPI Transaction) કરાવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. તેથી ખાતામાં અજાણી રકમ જમા થાય ત્યારે તેને સામાન્ય ઘટના માનીને તાત્કાલિક પગલું ભરવું જોખમી બની શકે છે.
SBIએ ક્યારે આપી ચેતવણી?
ભારતીય સ્ટેટ બેંક (SBI)એ 10 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ (X) પર પોસ્ટ કરીને ગ્રાહકોને આ પ્રકારની છેતરપિંડીથી સાવધાન રહેવાની સલાહ આપી હતી. આ ચેતવણી રાષ્ટ્રીય સાયબર સુરક્ષા મહિના (National Cyber Security Month)ના વિશેષ અભિયાન 6.0 હેઠળ આપવામાં આવી હતી.
બેંકે લોકોને ખાસ અપીલ કરી હતી કે અજાણી વ્યક્તિ ભૂલથી પૈસા ટ્રાન્સફર થયા હોવાનું કહીને પરત કરવાની ઉતાવળ કરાવે, તો તેની વાતમાં આવીને તરત કોઈ નાણાકીય વ્યવહાર ન કરવો. કોઈ વ્યક્તિ દબાણ કરે છે એટલા માટે જ પૈસા પરત કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવી યોગ્ય નથી.
ઠગાઈ કેવી રીતે થાય છે?
આ પ્રકારની છેતરપિંડીમાં સામાન્ય રીતે નીચે મુજબની પ્રક્રિયા જોવા મળી શકે છે:
પહેલું પગલું: તમારા બેંક ખાતામાં અજાણી વ્યક્તિ તરફથી નાની રકમ જમા થાય છે.
બીજું પગલું: ઠગ તમને ફોન અથવા મેસેજ કરીને પૈસા ભૂલથી મોકલાયા હોવાનું કહે છે.
ત્રીજું પગલું: તેઓ રકમ તાત્કાલિક પરત કરવાની માગણી કરીને માનસિક દબાણ ઊભું કરે છે.
ચોથું પગલું: ઉતાવળમાં તમે કોઈ યુપીઆઈ વિનંતી (UPI Request) મંજૂર કરો અથવા મોટી રકમનો વ્યવહાર કરી બેસો, તો નાણાકીય નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે.
અહીં સૌથી મહત્ત્વની વાત એ છે કે પૈસા પરત કરવાની ઉતાવળમાં કોઈપણ યુપીઆઈ વિનંતી અથવા ચુકવણીની વિગતો તપાસ્યા વિના મંજૂર ન કરવી.
ખાતામાં અજાણ્યા પૈસા આવે તો શું કરવું?
જો તમારા બેંક ખાતામાં કોઈ અજાણી રકમ જમા થાય, તો સૌથી પહેલાં બેંક સ્ટેટમેન્ટ અથવા સત્તાવાર બેંકિંગ એપમાં તેની વિગતો તપાસો. પૈસા મોકલનારની ઓળખ અંગે શંકા હોય અથવા કોઈ વ્યક્તિ વારંવાર સંપર્ક કરીને દબાણ કરતી હોય, તો તેની સૂચના પ્રમાણે તરત વ્યવહાર ન કરો.
આવી સ્થિતિમાં નીચેની સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે:
અજાણી વ્યક્તિને ઉતાવળમાં પૈસા ટ્રાન્સફર ન કરો.
કોઈપણ યુપીઆઈ વિનંતી (UPI Request) સ્વીકારતાં પહેલાં તેની વિગતો ધ્યાનથી વાંચો.
પિન (UPI PIN), ઓટીપી (OTP) અથવા બેંકિંગ પાસવર્ડ કોઈની સાથે શેર ન કરો.
બેંકની સત્તાવાર વેબસાઇટ, એપ અથવા અધિકૃત ગ્રાહક સેવા દ્વારા માર્ગદર્શન મેળવો.
શંકાસ્પદ વ્યવહાર જણાય તો તરત તમારી બેંકનો સંપર્ક કરો.
પૈસા પરત કરવાની યોગ્ય રીત કઈ?
જો ખરેખર કોઈ વ્યક્તિએ ભૂલથી તમારા ખાતામાં પૈસા મોકલ્યા હોય, તો પણ તેની વાત પર વિશ્વાસ કરીને સીધો અલગ યુપીઆઈ વ્યવહાર કરવાને બદલે તમારી બેંકનો સંપર્ક કરીને યોગ્ય પ્રક્રિયા જાણો. ખાતામાં થયેલી જમા રકમની ચકાસણી કરાવો અને બેંકના સત્તાવાર માર્ગદર્શન પ્રમાણે જ આગળ વધો.
જો છેતરપિંડી થઈ હોય અથવા શંકાસ્પદ નાણાકીય વ્યવહાર થયો હોય, તો તાત્કાલિક બેંકને જાણ કરો અને ભારતમાં સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન 1930 પર સંપર્ક કરો અથવા સત્તાવાર પોર્ટલ cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ નોંધાવોડિજિટલ પેમેન્ટના વધતા ઉપયોગ સાથે સાયબર ઠગો પણ નવી રીતો અપનાવી રહ્યા છે. ખાતામાં અચાનક પૈસા જમા થવા અને ત્યારબાદ તેને તરત પરત કરવાની માગણી થવી એ ચેતવણીનો સંકેત બની શકે છે. તેથી કોઈપણ નિર્ણય લેતાં પહેલાં વ્યવહારની ચકાસણી કરવી અને બેંકની સત્તાવાર સલાહ લેવી જરૂરી છે.
યાદ રાખો, અજાણી વ્યક્તિના દબાણમાં આવીને કરવામાં આવેલો એક ખોટો યુપીઆઈ વ્યવહાર તમારી મહેનતની કમાણી જોખમમાં મૂકી શકે છે. સતર્ક રહો, દરેક વ્યવહાર તપાસો અને સાયબર છેતરપિંડીથી બચો.