મતદાર યાદીની ચોકસાઈ અને પારદર્શિતા અંગે ચાલી રહેલા રાજકીય વિવાદ વચ્ચે ચૂંટણી પંચે રાજકીય પક્ષોને મતદાર યાદી વાંચી શકાય તેવી PDF ફોર્મેટમાં ઉપલબ્ધ કરાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. ગુજરાત સહિત 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝનની પ્રક્રિયા હાથ ધરાવાની હોવાથી આ નિર્ણય રાજકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.મતદાર યાદીની નકલ ડિજિટલ સ્વરૂપમાં ઉપલબ્ધ થવાથી રાજકીય પક્ષોને મતદારોની વિગતો તપાસવામાં સરળતા મળી શકે છે. ખાસ કરીને મતદારોનાં નામ, સરનામાં, મતદાર યાદીમાં થયેલા સુધારા અને સંભવિત વિસંગતતાઓની ચકાસણીમાં આ વ્યવસ્થા ઉપયોગી બની શકે છે. જોકે અહીં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત છે. વાંચી શકાય તેવી PDF અને કમ્પ્યુટર દ્વારા સંપૂર્ણપણે સર્ચ કરી શકાય તેવી મતદાર યાદી એકસરખી નથી. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ રાજકીય પક્ષો કેટલી હદ સુધી ડિજિટલ તપાસ કરી શકશે તે ચૂંટણી પંચ દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવતી ફાઇલના ફોર્મેટ પરથી સ્પષ્ટ થશે.
ગુજરાતમાં વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં મતદાર યાદી સુધારણા
ગુજરાતમાં 2027માં વિધાનસભા ચૂંટણી યોજાવાની હોવાથી મતદાર યાદીની સુધારણા મહત્વપૂર્ણ છે. અગાઉ જાહેર કરાયેલા કાર્યક્રમ મુજબ 12 નવેમ્બર, 2026ના રોજ ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી પ્રસિદ્ધ થવાની છે. ત્યારબાદ 11 ડિસેમ્બર, 2026 સુધી મતદાર યાદી અંગે દાવા અને વાંધા રજૂ કરી શકાશે. અંતિમ મતદાર યાદી 4 જાન્યુઆરી, 2027ના રોજ જાહેર કરવાનો કાર્યક્રમ છે. આ પ્રક્રિયામાં નવા પાત્ર મતદારોના નામ ઉમેરવા, હાલની નોંધોમાં સુધારા કરવા અને નિયમો અનુસાર અયોગ્ય નોંધો દૂર કરવાની કામગીરી હાથ ધરાશે.
કોંગ્રેસ અને ભાજપ વચ્ચે રાજકીય વિવાદ
મતદાર યાદીની પારદર્શિતાના મુદ્દે કોંગ્રેસ અને ભાજપ વચ્ચે રાજકીય વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. કોંગ્રેસના મહામંત્રી જયરામ રમેશે મતદાર યાદી ડિજિટલ રીતે તપાસી શકાય તેવી બનાવવાની પક્ષની લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી માંગનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. બીજી તરફ ભાજપે કોંગ્રેસના મતદાર યાદીમાં ગેરરીતિ અંગેના આક્ષેપોને પડકાર્યા છે અને તેના સમર્થનમાં પુરાવા રજૂ કરવાની માંગ કરી છે. આમ, મતદાર યાદીની સુધારણા માત્ર ચૂંટણી પંચની વહીવટી પ્રક્રિયા પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી, પરંતુ રાજકીય પક્ષો વચ્ચે ચર્ચાનો મહત્વપૂર્ણ વિષય બની છે.
ગુજરાતમાં હવે કયા સવાલો ઊભા થાય છે?
સૌથી મહત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે ગુજરાતના રાજકીય પક્ષોને આપવામાં આવનારી મતદાર યાદીની PDFમાં નામ, સરનામું અને મતદાર નંબરના આધારે માહિતી શોધી શકાશે કે નહીં. બીજો પ્રશ્ન મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા અંગે છે. કોઈ મતદારનું નામ દૂર કરવામાં આવે તો તેની જાણકારી, વાંધો રજૂ કરવાની તક અને અપીલની પ્રક્રિયા કેટલી સરળ રહેશે તે પણ મહત્વપૂર્ણ બનશે. આ ઉપરાંત ચૂંટણી પંચ દ્વારા રાજકીય પક્ષોને આપવામાં આવતી યાદી અને સામાન્ય નાગરિકો માટે ઉપલબ્ધ મતદાર યાદી વચ્ચે શું તફાવત રહેશે તે અંગે પણ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.
મતદારો માટે શું મહત્વનું?
મતદાર યાદીમાં નામ હોવું એ મતદાન માટેની મૂળભૂત જરૂરિયાત છે. તેથી ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી જાહેર થયા પછી નાગરિકોએ પોતાનું નામ અને વિગતો તપાસવી જરૂરી રહેશે. નામ ન હોય અથવા વિગતોમાં ભૂલ હોય તો ચૂંટણી પંચની નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ અરજી કે વાંધો રજૂ કરી શકાશે. આગામી વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં ગુજરાતમાં મતદાર યાદીની ચોકસાઈ, ડિજિટલ ઉપલબ્ધતા અને નામ ઉમેરવા-દૂર કરવાની પ્રક્રિયા રાજકીય પક્ષો તથા મતદારો બંને માટે મહત્વપૂર્ણ બનવાની છે.