બગડતી જીવનશૈલી અને ખરાબ આહાર પદ્ધતિઓ પાચનશક્તિ પર અસર કરે છે, જેના કારણે સ્વાસ્થ્યને લગતી વિવિધ શારીરિક સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. પાચનતંત્રમાં થતી ગરબડને કારણે ઘણીવાર હરસ (મસા/પાઈલ્સ)ની સમસ્યા ઉદ્ભવે છે. જો કે, શરમ કે સંકોચને કારણે ઘણા લોકો આ સમસ્યા વિશે વાત કરવાનું કે તબીબી સલાહ લેવાનું ટાળે છે, જેનાથી આ તકલીફ વધુ ગંભીર બની જાય છે.જો તમે હરસની સમસ્યાથી પીડાતા હોવ, તો તેને છુપાવવાને બદલે તેના ઉપચાર પર ધ્યાન આપવું વધુ હિતાવહ છે. આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે, તમારી જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરવાનું શરૂ કરો. તમારા આહારમાં પૌષ્ટિક અને સ્વાસ્થ્યપ્રદ ખોરાકનો સમાવેશ કરો અને એવી વસ્તુઓનું સેવન કરવાનું ટાળો જે આ સમસ્યાને વધારે છે.
હરસ શું છે, તેના કારણો અને લક્ષણો શું છે, તથા તેનાથી બચવા માટેના ઘરેલું ઉપાયો કયા છે?
હરસ વિશે જાણો
હરસ મુખ્યત્વે કબજિયાતને કારણે થાય છે, જેમાં ગુદામાર્ગની અંદર કે આસપાસ ગાંઠો અથવા સોજો જોવા મળે છે. આના કારણે ખૂબ જ દુખાવો થાય છે અને બળતરા અનુભવાય છે. મળત્યાગ સમયે રક્તસ્ત્રાવ પણ થઈ શકે છે. હરસના બે પ્રકાર છે, પ્રથમ પ્રકાર, જેને ઘણીવાર ‘રક્તસ્ત્રાવવાળા હરસ’ (આંતરિક હરસ) કહેવામાં આવે છે, તેમાં સામાન્ય રીતે દુખાવો થતો નથી પરંતુ મળત્યાગ સમયે લોહી પડે છે. બીજો પ્રકાર, જેને ‘સૂકા’ અથવા ‘રક્તસ્ત્રાવ ન થતા’ હરસ (બાહ્ય હરસ) કહેવામાં આવે છે, તે ગેસ અને કબજિયાત જેવી સમસ્યાઓને કારણે થાય છે. તેમાં સતત બળતરા અને ખંજવાળ આવવી એ મુખ્ય લક્ષણો છે.
હરસના લક્ષણો
મળત્યાગ કર્યા પછી પણ પેટ સંપૂર્ણપણે સાફ ન થયું હોય તેવી લાગણી થવી.
મળત્યાગ કરતી વખતે ખૂબ જ દુખાવો થવો.
ગુદાના ભાગની આસપાસ સોજો આવવો.
ખંજવાળ અને લાલાશ થવી.
વારંવાર મળત્યાગ કરવાની ઈચ્છા થવી.
ગુદાના ભાગની આસપાસ કઠણ ગાંઠ જેવું અનુભવાવું.
હરસના દર્દીઓએ શું ખાવું જોઈએ?
નિષ્ણાતોના મતે, હરસ માત્ર તીખું ખાવાથી જ થતા નથી. તે મુખ્યત્વે પાચનક્રિયા નબળી હોવાને કારણે થાય છે. તેથી, તમારા આહારમાં ફાઈબર યુક્ત ખોરાકનો સમાવેશ કરો. તાજા પાંદડાવાળા શાકભાજી, આખા અનાજ, સલાડ અને ફળોનું સેવન કરો. દિવસ દરમિયાન ઓછામાં ઓછું 20 થી 35 ગ્રામ ફાઈબર મળે તે સુનિશ્ચિત કરવું જરૂરી છે. પુષ્કળ પાણી પીવાની ટેવ પાડો.
હરસ ધરાવતા દર્દીઓએ શું ટાળવું જોઈએ?
જો તમે હરસ-મસાની સમસ્યાથી પીડાતા હોવ, તો તીખો ખોરાક ખાસ કરીને મરચાંવાળો ખોરાક લેવાથી બળતરા અને દુખાવો વધી શકે છે. તેથી, લાલ અને લીલાં બંને પ્રકારનાં મરચાં ખાવાનું ટાળો. જંક ફૂડ તેમજ વધુ પડતા તેલયુક્ત કે ચીકણા ખોરાકથી દૂર રહો. આ ઉપરાંત, રાજમા, મસૂરની દાળ અને અન્ય પ્રકારનાં કઠોળનું સેવન મર્યાદિત રાખો, કારણ કે તેનાથી હરસ-મસાને લગતી તકલીફો વધી શકે છે.