દેશમાં કેન્સરની 543 દવા બ્રાન્ડ્સ અને પેકના મહત્તમ છૂટક ભાવમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. રાષ્ટ્રીય ઔષધિ ભાવ નિર્ધારણ પ્રાધિકરણ (એનપીપીએ)ના નિર્ણય બાદ 397 એટલે કે 73%ના ભાવ ઘટાડવામાં આવ્યા છે. તેમાંની 217 દવાઓના ભાવ અડધાથી પણ ઓછા થઈ ગયા છે.
97 બ્રાન્ડ-પેકની કિંમતોમાં 70%થી વધુ અને 50માં 80%થી વધુ ઘટાડો થયો છે. પાંચ બ્રાન્ડ-પેકના ભાવ 90%થી વધુ ઘટ્યા છે.
સૌથી મોટો ઘટાડો સેમટેવા (થિયોટેપા 100 મિલિગ્રામ ઇન્જેક્શન, 1 વાયલ)માં જોવા મળ્યો છે. તેની કિંમત ₹80,071.86થી સીધી ઘટીને ₹7,150.33 થઈ ગઈ છે. આ ઉપરાંત, પાલ્બોસિક્લિબની પાલ્બોપ્રો દવામાં પણ મોટી રાહત મળી છે. તેના 21 કેપ્સ્યુલના પેકની કિંમત 40,421થી ઘટીને 2,720 રૂપિયા થઈ ગઈ છે.
જોકે, સૂચિમાં સામેલ 146 બ્રાન્ડ-પેકની કિંમતો અગાઉ જેવી જ છે. તેમાં મોંઘી પેટન્ટવાળી દવાઓ પણ સામેલ છે. સરકારે 137 કેન્સરવિરોધી દવાઓ (સોલ્ટ)ના ટ્રેડ માર્જિનને એમઆરપીના 30% સુધી મર્યાદિત કરવાનો આદેશ જારી કર્યો હતો. ત્યારબાદ દવા કંપનીઓએ નવી કિંમતોની માહિતી આપી છે. નવી કિંમતો 9 નવેમ્બરથી લાગુ થશે.
દવાઓની ઉપલબ્ધતા પર અસર ન પડે તે જોવું પડશે
સૌથી જરૂરી છે કે માર્જિન તાર્કિક રીતે લાગુ કરવામાં આવે. દવાઓ પર એટલો નફો ન હોવો જોઈએ કે દર્દીઓને તે મોંઘી ખરીદવી પડે, પરંતુ એટલો ઓછો પણ ન હોવો જોઈએ કે કંપનીઓ તેનો પુરવઠો બંધ કરી દે. તાજેતરમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં 13 હજારનું ઇન્જેક્શન 1 લાખથી વધુમાં મળવા અંગે સવાલ ઉઠ્યો હતો.
આ દર્શાવે છે કે સપ્લાય ચેઇનમાં માર્જિનની કડક તપાસ જરૂરી છે. જ્યારે પેટન્ટવાળી દવાઓને લઈને વ્યવહારિક મુશ્કેલી છે. આ દવાઓ નવી ટેક્નોલોજી અને પેટન્ટ અધિકારો હેઠળ આવે છે. તેમના ભાવ ઘટાડવામાં આવે તો કંપનીઓ ભારતમાં પુરવઠો ઓછો અથવા બંધ કરી શકે છે.
સરકારની ટ્રેડ માર્જિન રૅશનલાઇઝેશન (ટીએમઆર) નીતિમાં ગંભીર ખામીઓ
આ ઘટાડાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે જેનેરિક દવા કંપનીઓ દર્દીઓ પાસેથી ભારે માર્જિન વસૂલતી હતી. પરંતુ સરકારની ટ્રેડ માર્જિન રૅશનલાઇઝેશન (ટીએમઆર) નીતિમાં ગંભીર ખામીઓ અને વિરોધાભાસો છે.
1. પેટન્ટવાળી દવાઓના ભાવ કેમ ઘટ્યા નહીં: ટીએમઆર ફોર્મ્યુલામાં પ્રાઇસ ટુ સ્ટોકિસ્ટ પર 42.8% સુધીના માર્જિનની છૂટ છે. દવાઓ અત્યંત મોંઘી હોવાને કારણે આ માર્જિન રકમની દૃષ્ટિએ ઘણું મોટું બની જાય છે. કેન્સરની દવાઓની સપ્લાય ચેઇનમાં એક-બે વચેટિયા હોય છે અથવા દવાઓ સીધી હોસ્પિટલોમાં વેચવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં થોડા લોકોને ભારે નફો મળી શકે છે. પેટન્ટવાળી દવાઓ પર ટીએમઆરની અસર ન થવાનું આ પણ એક કારણ હોઈ શકે છે.
2. દર્દીઓને રાહત આપવાની તક ગુમાવી: દર્દી સહાયતા કાર્યક્રમો હેઠળ મફતમાં આપવામાં આવતી દવાઓને ટીએમઆરની ગણતરીમાંથી બહાર રાખવામાં આવી છે. તેમને સામેલ કરવામાં આવી હોત તો પેટન્ટવાળી દવાઓના ભાવમાં થોડો ઘટાડો થઈ શક્યો હોત.
3. વચેટિયાઓને ભારે માર્જિન: ડીપીસીઓ હેઠળ નિર્ધારિત દવાઓ પર લાગુ 16% માર્જિનની મર્યાદા કેન્સરની દવાઓ પર પણ લાગુ હોત, તો દર્દીઓને વધુ રાહત મળી શકી હોત. 2019માં માર્જિન કૅપ ધરાવતી દવાઓના ભાવમાં હવે થયેલો મોટો ઘટાડો દર્શાવે છે કે કંપનીઓ અગાઉ પણ વધુ માર્જિન લઈ રહી હતી.
4. એનપીપીએ પર સવાલ: એનપીપીએ પાસે સપ્લાય ચેઇનમાં કિંમતો અંગેનો નક્કર ડેટા નથી. કંપનીઓને કોઈ સ્વતંત્ર તપાસ વિના કિંમતો લાગુ કરવાની અને તેની માહિતી પણ પોતે જ આપવાની છૂટ આપવામાં આવી છે.
કેટલીક મોંઘી દવાઓના ભાવમાં ઘટાડો થયો નથી
કેન્સરની દવાઓના ભાવમાં ઘટાડા છતાં સારવારમાં ઉપયોગમાં લેવાતી કેટલીક અત્યંત મોંઘી દવાઓની કિંમતોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. તેમાં ઇમ્યુનોથેરાપીની દવા કીટ્રુડા પણ સામેલ છે. કીટ્રુડાનો ઉપયોગ 21થી વધુ પ્રકારના કેન્સરની સારવારમાં થાય છે. હજુ પણ તેની કિંમત 2,16,500 રૂપિયા જ છે.
સ્તન કેન્સરની સારવારમાં ઉપયોગમાં લેવાતી રિબોસાયક્લિબની કિંમત પણ 24,435 રૂપિયા પર જ સ્થિર છે. ટેગ્રિસો, ટેસેન્ટ્રિક, ડાર્ઝાલેક્સ અને ઇમ્ફિંજી જેવી દવાઓની કિંમતોમાં પણ કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું- કેન્સરની દવાઓની ઊંચી કિંમત નરસંહાર જેવી
કેન્સરની દવાઓની કિંમતોમાં તફાવતનો મુદ્દો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ ઉઠ્યો હતો. 29 સપ્ટેમ્બરે એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને સવાલ કર્યો હતો કે 2,700 રૂપિયાની કેન્સરની દવા પર MRP 27,000 રૂપિયા કેમ છે. કોર્ટે દવાઓની કિંમતો પર નારાજગી વ્યક્ત કરતાં કહ્યું હતું કે આ નરસંહાર છે.
જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની બેન્ચે દવાઓની કિંમત અને જેનેરિક દવાઓ સાથે જોડાયેલી અરજીઓ પર સુનાવણી કરી હતી. સરકાર તરફથી સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતા હાજર રહ્યા હતા.
અદાલતે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે દવાની ખરીદી કિંમત અને દર્દી પાસેથી વસૂલવામાં આવતી રકમ વચ્ચેનો આટલો મોટો તફાવત કેવી રીતે યોગ્ય ઠેરવી શકાય. આ મામલે કોર્ટે દર્દીઓ પર સારવારના વધતા આર્થિક બોજ અને દવાઓની કિંમતોને નિયંત્રિત કરવાની વ્યવસ્થા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
કોર્ટે સરકારને પૂછ્યું હતું કે જ્યારે કેન્સરની દવાઓ પર માર્જિન નક્કી કરી શકાય છે, તો અન્ય દવાઓની કિંમતો પર નિયંત્રણ કેમ નથી.