ભારતીય અર્થતંત્રની ગતિ અકબંધ છે. ઓક્ટોબર 2026ના માસિક આર્થિક સમીક્ષા અહેવાલ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના બીજા ત્રિમાસિક ગાળા માટે દેશનો વાસ્તવિક જીડીપી (GDP) વૃદ્ધિ દર 7.35 ટકા રહેવાનો અંદાજ છે.
વૃદ્ધિદર 7.35 ટકા રહેવાનો અંદાજ
આ સમયગાળા દરમિયાન વધતો જતો ફુગાવો સામાન્ય જનતામાં ચિંતાનું કારણ બન્યો છે. સપ્ટેમ્બરમાં છૂટક ફુગાવો વધીને 5.54 ટકા થયો છે, જે ઓગસ્ટમાં 4.83 ટકા હતો; જ્યારે ખાદ્ય પદાર્થોનો ફુગાવો પણ વધીને 7.74 ટકા પર પહોંચ્યો છે.બીજી તરફ, ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન, નિકાસ, જીએસટી (GST) સંગ્રહ અને બેંક ધિરાણમાં થયેલી વૃદ્ધિ અર્થતંત્રને ટેકો પૂરો પાડી રહી છે.
ભારતનો આર્થિક વૃદ્ધિ દર 7.35 % રહેવાનો અંદાજ
ઓક્ટોબર 2026ની માસિક આર્થિક સમીક્ષા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ના બીજા ત્રિમાસિક ગાળા માટે ભારતનો વાસ્તવિક જીડીપી વૃદ્ધિ દર 7.35 ટકા રહેવાની અપેક્ષા છે. પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં આ વૃદ્ધિ દર 7.8 ટકા હતો. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, આર્થિક વૃદ્ધિની ગતિમાં થોડો ધીમો ઘટાડો આવ્યો હોવા છતાં, તે મજબૂત સ્થિતિમાં છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ (IMF) એ સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ માટે ભારતનો આર્થિક વૃદ્ધિ દર 7 ટકા રહેવાનો અંદાજ મૂક્યો છે. તે જ સમયે, વિશ્વ બેંક, ઓર્ગેનાઈઝેશન ફોર ઈકોનોમિક કો-ઓપરેશન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (OECD) અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ 7.1 ટકા વૃદ્ધિ દરનો અંદાજ વ્યક્ત કર્યો છે.
ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન અને જીએસટી સંગ્રહમાં વૃદ્ધિ
દેશના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રે પણ મજબૂતી દર્શાવી છે. ઓગસ્ટ 2026માં ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં વાર્ષિક ધોરણે 8 ટકાનો વધારો થયો છે, જેમાં ઉત્પાદન ક્ષેત્રે (મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર) 9 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. વધુમાં, સપ્ટેમ્બર મહિનામાં આઠ મુખ્ય ઉદ્યોગોના ઉત્પાદનમાં 7.9 ટકાનો વધારો જોવા મળ્યો છે.
નાણાકીય વર્ષના બીજા ત્રિમાસિક ગાળા દરમિયાન, કુલ ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસીસ ટેક્સ (GST) સંગ્રહમાં આશરે 15 ટકાનો વધારો થયો છે, જ્યારે બેંક ધિરાણનો વૃદ્ધિ દર 21.6 ટકા રહ્યો છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે દેશભરમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ સતત ચાલુ છે અને વ્યવસાયોને ધિરાણ દ્વારા જરૂરી સહયોગ મળી રહ્યો છે. ફુગાવાને કારણે ચિંતા વધી છે.
ખાદ્ય પદાર્થો મોંઘા થયા
આર્થિક વિકાસની સાથે ફુગાવાનું દબાણ વધ્યું છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં છૂટક ફુગાવાનો દર ઓગસ્ટના 4.83 ટકાથી વધીને 5.54 ટકા થયો છે. ખાદ્ય ફુગાવો પણ વધીને 7.74 ટકા પર પહોંચ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ ડુંગળી, ખાંડ, ખાદ્ય તેલ અને ચોખાના ભાવમાં થયેલો વધારો છે. ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ રેપો રેટમાં ૨૫ બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કર્યો છે અને તેની નાણાકીય નીતિના વલણને ‘તટસ્થ’ (neutral) માંથી બદલીને ‘ક્રમશઃ કડક’ (gradual tightening) તરફ વાળ્યું છે. રેપો રેટમાં થયેલા આ વધારાની અસર લોન પરના વ્યાજ દરો પર પણ પડી શકે છે.
નિકાસમાં 11%નો વધારો, વિદેશી મુદ્રા ભંડાર મજબૂત સ્થિતિમાં
વૈશ્વિક બજારમાં અનિશ્ચિતતા હોવા છતાં, સપ્ટેમ્બર 2026માં ભારતની વસ્તુઓ અને સેવાઓની કુલ નિકાસમાં વાર્ષિક ધોરણે 11 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે, જેમાં મુખ્યત્વે માલસામાનની નિકાસમાં 23.1 ટકાનો વધારો જવાબદાર છે. 16 ઓક્ટોબર, 2026 સુધીમાં, ભારતનો વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (ફોરેક્સ રિઝર્વ) 721 અબજ ડોલર રહ્યો છે. જે દેશની આશરે 10.3 મહિનાની આયાત જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે પૂરતો છે. મજબૂત વિદેશી મુદ્રા ભંડાર આંતરરાષ્ટ્રીય ચૂકવણીઓનું સંચાલન કરવામાં અને બાહ્ય આર્થિક આંચકાઓ સામે રક્ષણ પૂરું પાડવામાં મદદરૂપ થાય છે.
અપૂરતા વરસાદને કારણે કૃષિ ક્ષેત્ર પર દબાણ
દેશભરમાં સરેરાશથી ઓછો વરસાદ કૃષિ ક્ષેત્રને અસર કરી શકે છે. 2 ઓક્ટોબર, 2026 સુધીમાં, ખરીફ પાક હેઠળ વાવેતરનો કુલ વિસ્તાર 1115.31 લાખ હેક્ટર રહ્યો છે, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં 1127.12 લાખ હેક્ટર હતો. જૂનથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન, દેશમાં લાંબા ગાળાની સરેરાશ કરતાં 13 ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે. આનાથી પાકના ઉત્પાદન પર સંભવિત અસર અને ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવમાં વધુ વધારો થવાની ચિંતાઓ ઊભી થઈ છે. ઉત્પાદન ક્ષેત્રે રોજગારી અને રોકાણમાં વધારો
‘વાર્ષિક ઉદ્યોગ સર્વેક્ષણ 2024-25 ‘ (Annual Survey of Industries) મુજબ, ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ‘ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ’ (GVA) માં 9.59 ટકાનો વધારો થયો છે. આ સાથે જ, સ્થિર મૂડીમાં 10.54 ટકાનો વધારો થયો છે અને રોજગાર મેળવનારા લોકોની સંખ્યામાં 7.19 ટકાનો વધારો જોવા મળ્યો છે. વધુમાં, ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં ઉદ્યોગોને આપવામાં આવેલી બેંક ક્રેડિટમાં વાર્ષિક ધોરણે 18.2 ટકાનો વધારો જોવા મળ્યો હતો.