ગુજરાતના રાજકારણમાં ચૂંટણીની તારીખો જાહેર થાય એ પહેલાં જ રાજકીય ગણતરીઓ શરૂ થઈ જતી હોય છે. ક્યાંક ટિકિટ માટે ખેંચતાણ હોય છે, ક્યાંક નેતૃત્વ બદલવાની માગ ઊઠે છે, તો ક્યાંક સમાજના નામે રાજકીય શક્તિનું પ્રદર્શન થતું હોય છે. અત્યારે ગુજરાતના કોળી સમાજમાં કંઈક આવું જ ચિત્ર ઊભું થઈ રહ્યું છે. એક તરફ મંત્રી કુંવરજી બાવળિયાના નેતૃત્વને ફરી આગળ ધપાવવાની વાત થઈ રહી છે, તો બીજી તરફ તેમના જ સમાજમાંથી હવે નિવૃત્તિની સલાહ અને નવા નેતૃત્વની માગ ઊઠી રહી છે.આટલું જ નહીં, મંત્રી પુરુષોત્તમ સોલંકીના પુત્ર દિવ્યેશ સોલંકીને તળાજાથી ચૂંટણી લડાવવાની અને ભવિષ્યમાં મંત્રી બનાવવાની ચર્ચાએ રાજકીય માહોલમાં નવો રંગ ઉમેર્યો છે.
હજુ 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણીને સમય છે, પરંતુ કોળી સમાજમાં રાજકીય ભવિષ્યની બાજી અત્યારથી ગોઠવાવા લાગી હોય તેવું જણાય છે. સવાલ હવે માત્ર કોણ ચૂંટણી લડશે એટલો નથી, પરંતુ કોણ સમાજનું નેતૃત્વ કરશે અને સમાજના રાજકીય પ્રભાવનો લાભ કોને મળશે એ પણ છે.
સ્નેહમિલનના મંચ પરથી શરૂ થયેલી રાજકીય ચર્ચા
રાજકોટના અમરાપુરમાં મંત્રી કુંવરજી બાવળિયાની અધ્યક્ષતામાં કોળી સમાજનો સ્નેહમિલન કાર્યક્રમ યોજાયો હતો. સામાન્ય રીતે આવા કાર્યક્રમો સમાજની એકતા, પરસ્પર સંપર્ક અને સામાજિક પ્રશ્નોની ચર્ચા માટે યોજાતા હોય છે. પરંતુ આ કાર્યક્રમમાં પૂર્વ સાંસદ દેવજી ફતેપરાના નિવેદને તેને રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધો.
દેવજી ફતેપરાએ કુંવરજી બાવળિયાના આગામી રાજકીય ભવિષ્ય અંગે વિશ્વાસ વ્યક્ત કરતાં કહ્યું કે તેઓ 2027ની ચૂંટણી લડશે, જંગી લીડથી જીતશે અને ફરી મંત્રી બનશે. આ નિવેદન જાણે બાવળિયાના રાજકીય પુનરાગમનનું આગોતરું ચિત્ર દોરતું હતું. જોકે, સમાજના જ આગેવાન પ્રવીણ કોળીને આ વાત ગમી નથી. તેમણે ખુલ્લેઆમ વિરોધ નોંધાવીને કાર્યક્રમના હેતુ અને બાવળિયાના નેતૃત્વ સામે સવાલો ઊભા કર્યા છે.
બાવળિયાને હવે નિવૃત્તિની સલાહ કેમ?
પ્રવીણ કોળીએ સ્નેહમિલનને સામાજિક એકતાનો કાર્યક્રમ નહીં, પરંતુ રાજકીય શક્તિપ્રદર્શન ગણાવ્યું છે. તેમના મતે, કાર્યક્રમમાં સમાજના તમામ વર્ગોનું પ્રતિનિધિત્વ નહોતું, પરંતુ બાવળિયા સાથે રાજકીય સંબંધો ધરાવતા લોકો જ વધુ જોવા મળ્યા હતા. તેમણે તો ત્યાં સુધી કહ્યું કે સમાજને આવા સંમેલન સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી.
પ્રવીણ કોળીનો આક્ષેપ છે કે કુંવરજી બાવળિયા સમાજના નામે રાજકીય લાભ મેળવતા રહ્યા, પરંતુ સમાજના પ્રશ્નો અને અપેક્ષાઓ સંતોષવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. આ જ નારાજગીના ભાગરૂપે તેમણે બાવળિયાને હવે રાજકારણમાંથી નિવૃત્તિ લેવાની સલાહ આપી છે.
અહીં એક મોટો રાજકીય વિરોધાભાસ જોવા મળે છે. એક તરફ દેવજી ફતેપરા બાવળિયાને ફરી ચૂંટણી જીતાડીને મંત્રી બનાવવાની વાત કરે છે, તો બીજી તરફ પ્રવીણ કોળી તેમના નેતૃત્વની ઉપયોગિતા સામે જ પ્રશ્નાર્થ મૂકે છે. એટલે કે વિવાદ માત્ર વ્યક્તિગત નિવેદનનો નથી, પરંતુ કોળી સમાજના રાજકીય નેતૃત્વની દિશા અને દાવેદારીનો પણ છે.
પુરુષોત્તમ સોલંકીના પુત્રના નામે નવી રાજકીય ગણતરી?
આ વિવાદમાં સૌથી વધુ ચર્ચા દિવ્યેશ સોલંકીના નામની થઈ રહી છે. પ્રવીણ કોળીએ તળાજા વિધાનસભા બેઠક પરથી દિવ્યેશ સોલંકીની ટિકિટ ફાઇનલ હોવાનો દાવો કર્યો છે. એટલું જ નહીં, ભવિષ્યમાં તેઓ મંત્રી બનશે તેવી પણ વાત કરી છે.
આ દાવાએ સ્વાભાવિક રીતે અનેક રાજકીય સવાલો ઊભા કર્યા છે. શું કોળી સમાજમાં હવે નવા ચહેરાઓને આગળ લાવવાની તૈયારી છે? શું પુરુષોત્તમ સોલંકીના પરિવારને આગામી ચૂંટણીમાં મોટી રાજકીય જવાબદારી મળી શકે છે? કે પછી આ માત્ર સમાજની અંદર ચાલી રહેલી નેતૃત્વની ખેંચતાણનો એક ભાગ છે?
જોકે, દિવ્યેશ સોલંકીની ઉમેદવારી કે મંત્રીપદ અંગે ભાજપ તરફથી કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત થઈ નથી. ગુજરાતમાં મંત્રીમંડળની રચના અને રાજકીય જવાબદારીઓનો અંતિમ નિર્ણય પક્ષનું નેતૃત્વ જ લેતું હોય છે. એવામાં ચૂંટણી પહેલાં જ કોઈને ટિકિટ અને મંત્રીપદ આપી દેતી આગાહીઓ રાજકીય ઉત્સુકતા તો જગાવે છે, પરંતુ તેને અંતિમ નિર્ણય માનવો વહેલો ગણાશે.
કોળી સમાજની તાકાત મોટી, પરંતુ નેતૃત્વ કોના હાથમાં?
ગુજરાતના રાજકારણમાં કોળી સમાજનું સ્થાન મહત્ત્વનું રહ્યું છે. ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો સહિત રાજ્યના અનેક મતવિસ્તારોમાં સમાજની હાજરી ચૂંટણીનાં પરિણામો પર અસર કરી શકે છે. અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં સમાજના અનેક આગેવાનો અને રાજકીય પ્રતિનિધિઓ સક્રિય છે. આથી કોઈ એક નેતાના નિવેદન કરતાં સમાજની અંદર ઊભા થતા રાજકીય સમીકરણો વધુ મહત્ત્વ ધરાવે છે.
પરંતુ સમાજની સંખ્યાબળની તાકાત ત્યારે જ રાજકીય શક્તિમાં પરિવર્તિત થાય, જ્યારે તેની પાછળ એકતા, વિશ્વાસ અને સ્પષ્ટ નેતૃત્વ હોય. જો સમાજના આગેવાનો જ એકબીજાની રાજકીય ભૂમિકા સામે સવાલો ઊભા કરશે, તો તેનો લાભ અન્ય રાજકીય સમીકરણોને મળી શકે છે.
કોળી સમાજમાં આ આંતરિક ખેંચતાણ માત્ર બાવળિયા વિરુદ્ધનો વિરોધ નથી. તે આગામી ચૂંટણીમાં પ્રતિનિધિત્વ કોને મળે, નવી પેઢીને કેટલી જગ્યા મળે અને સમાજના નામે રાજકારણ કરનારાઓની જવાબદારી કોણ નક્કી કરે તેવા પ્રશ્નો પણ સામે લાવે છે.
2027 પહેલાં જ રાજકીય શતરંજની ગોઠવણ?
ચૂંટણી હજુ દૂર છે, પરંતુ રાજકીય દાવેદારીની શરૂઆત થઈ ગઈ છે. એક જૂથ બાવળિયાના અનુભવ અને નેતૃત્વને આગળ ધપાવવા માગે છે, જ્યારે બીજું જૂથ નવા નેતૃત્વ અને નવી રાજકીય દિશાની વાત કરે છે. પુરુષોત્તમ સોલંકીના પુત્રના નામે શરૂ થયેલી ચર્ચા આ ખેંચતાણમાં એક નવો અધ્યાય ઉમેરે છે.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે ભાજપ આ આંતરિક અસંતોષને કેવી રીતે સંભાળે છે અને કોળી સમાજના અલગ-અલગ આગેવાનોને એક મંચ પર લાવવામાં સફળ થાય છે કે નહીં. કારણ કે સમાજના મતોનું રાજકીય મહત્ત્વ સમજતા પક્ષ માટે આ વિખવાદને હળવાશથી લેવાનું જોખમ મોટું હોઈ શકે છે.
આખરે સવાલ માત્ર કુંવરજી બાવળિયા ચૂંટણી લડશે કે નહીં, દિવ્યેશ સોલંકીને ટિકિટ મળશે કે નહીં કે કોણ મંત્રી બનશે એટલો જ નથી. સવાલ એ છે કે કોળી સમાજ પોતાનું રાજકીય ભવિષ્ય જૂના નેતૃત્વના ભરોસે આગળ ધપાવશે કે નવા ચહેરાઓને તક આપીને નવી દિશા પસંદ કરશે?
કારણ કે ચૂંટણીમાં ઉમેદવાર એક બેઠક પરથી જીતે છે, પરંતુ સમાજનું નેતૃત્વ જીતવા માટે માત્ર રાજકીય હોદ્દો નહીં, લોકોનો વિશ્વાસ પણ જીતવો પડે છે. 2027ની ચૂંટણી પહેલાં કોળી સમાજમાં ઊઠેલા આ સૂર આખરે એકતામાં પરિણમશે કે રાજકીય ભાગલામાં, એ જોવું રસપ્રદ રહેશે.