ઈરાને યુદ્ધ રોકવા માટે અમેરિકાની સૌથી મોટી શરત સ્વીકારી

મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે ઈરાને એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત આપ્યો છે, જે વૈશ્વિક રાજકારણ માટે મોટા ફેરફારો લાવી શકે છે. અમેરિકા અને ઇઝરાયલ સાથે ચાલતા તણાવ અને સંભવિત યુદ્ધની સ્થિતિ વચ્ચે ઈરાને પોતાનો પરમાણુ કાર્યક્રમ બંધ કરવાની તૈયારી દર્શાવી છે. ઈરાનના ઉપ વિદેશ મંત્રી Saeed Khatibzadehએ તેહરાનમાંથી આપેલા નિવેદનમાં જણાવ્યું કે જો અમેરિકા ઈરાનને યોગ્ય અને ન્યાયસંગત પ્રસ્તાવ આપે તો દેશ પોતાનો પરમાણુ કાર્યક્રમ પૂર્ણ રીતે બંધ કરવા તૈયાર છે.

આ નિવેદન આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે, કારણ કે આ પહેલીવાર છે જ્યારે ઈરાનના કોઈ ઉચ્ચ અધિકારીએ જાહેર રીતે પોતાના પરમાણુ કાર્યક્રમને સંપૂર્ણ રીતે સમાપ્ત કરવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી છે. લાંબા સમયથી ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ વૈશ્વિક રાજકારણ અને સુરક્ષા માટે સૌથી મોટો મુદ્દો રહ્યો છે. અમેરિકા અને પશ્ચિમ દેશો વારંવાર ઈરાન પર આરોપ લગાવતા આવ્યા છે કે તે પરમાણુ હથિયારો બનાવવા માટે યુરેનિયમ સંવર્ધન કરી રહ્યું છે.

અહેવાલો મુજબ, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે કોઈ સમાધાન લાવવા માટે મધ્ય પૂર્વના લગભગ 12 દેશો સક્રિય રીતે મધ્યસ્થી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ સમગ્ર પ્રયાસનું નેતૃત્વ Hakan Fidan કરી રહ્યા છે, જે Turkeyના વિદેશ મંત્રી છે. તેઓ Oman અને Saudi Arabia સાથે મળીને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સમજૂતી કરાવવા માટે સતત પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. મધ્ય પૂર્વના દેશો માટે આ મુદ્દો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે આ વિસ્તાર લાંબા સમયથી રાજકીય અને સૈન્ય તણાવથી ઘેરાયેલો છે.

અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ Donald Trumpના ખાસ દૂત Steve Witkoffએ જણાવ્યું છે કે હાલ ઈરાન પાસે લગભગ 460 કિલોગ્રામ સંવર્ધિત યુરેનિયમનો જથ્થો છે. તેમના મુજબ આ જથ્થાનો ઉપયોગ કરીને ઈરાન થિયરી મુજબ લગભગ 11 પરમાણુ બોમ્બ બનાવી શકે છે. હાલમાં ઈરાન પાસે રહેલું યુરેનિયમ લગભગ 60 ટકા સુધી સંવર્ધિત છે, જ્યારે પરમાણુ હથિયાર બનાવવા માટે તેને લગભગ 90 ટકા સુધી સંવર્ધિત કરવાની જરૂર પડે છે.

આ મુદ્દે અગાઉ પણ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચર્ચાઓ થઈ ચૂકી છે. અમેરિકી હુમલા પહેલા બંને દેશો વચ્ચે પ્રથમ Omanમાં અને ત્યારબાદ Genevaમાં મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં ઈરાન તરફથી વિદેશ મંત્રી Abbas Araghchi હાજર રહ્યા હતા. અહેવાલો મુજબ તેમણે તે સમયે માત્ર યુરેનિયમ સંવર્ધનની માત્રા ઘટાડવાની વાત કરી હતી, પરંતુ હવે પ્રથમવાર સંપૂર્ણ કાર્યક્રમ બંધ કરવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

આ ચર્ચાઓ દરમિયાન ઈરાનના ઉપ વિદેશ મંત્રી સાઈદ ખાતિબજાદે પણ બેઠકમાં હાજરી આપી હતી. બીજી તરફ અમેરિકા તરફથી સ્ટીવ વિટકોફ ઉપરાંત ટ્રમ્પના જમાઈ અને ભૂતપૂર્વ વ્હાઇટ હાઉસ સલાહકાર Jared Kushner પણ ચર્ચામાં સામેલ રહ્યા હતા. આ બેઠકઓને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી વર્તુળોમાં ખૂબ રસ જોવા મળી રહ્યો છે.

વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ઈરાન દ્વારા આપવામાં આવેલો આ સંકેત માત્ર યુદ્ધ ટાળવા માટેનો પ્રયાસ હોઈ શકે છે. છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાઓમાં મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઝડપથી વધ્યો છે અને અમેરિકા-ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે સીધી અથડામણની શક્યતાઓ વધી ગઈ છે. આવી પરિસ્થિતિમાં પરમાણુ કાર્યક્રમનો મુદ્દો સૌથી મોટો વિવાદ બની ગયો છે.

જો આ મુદ્દે કોઈ સમજૂતી થાય તો તે માત્ર ઈરાન અને અમેરિકાના સંબંધો માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર, આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને મધ્ય પૂર્વના રાજકારણ પર તેની સીધી અસર જોવા મળી શકે છે. ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે જો ઈરાન ખરેખર પોતાનો પરમાણુ કાર્યક્રમ બંધ કરવા તૈયાર થાય તો તે છેલ્લા ઘણા વર્ષોમાં મધ્ય પૂર્વમાં સૌથી મોટો રાજદ્વારી ફેરફાર ગણાશે.

આવતા દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની ચર્ચાઓ કેવી દિશામાં આગળ વધે છે તે સમગ્ર વિશ્વ માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો બંને દેશો વચ્ચે સમજૂતી થાય તો લાંબા સમયથી ચાલતો પરમાણુ વિવાદ સમાપ્ત થવાની શક્યતા ઊભી થઈ શકે છે, જ્યારે સમજૂતી ન થાય તો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધુ વધી શકે છે.