દેશના કયા રાજ્યમાં લઘુત્તમ વેતન સૌથી વધુ અને ક્યાં સૌથી ઓછું? જાણો ગુજરાતમાં કેટલો છે મિનિમમ પગાર?

Minimum Wages: દેશના ઔદ્યોગિક ચક્રને ફેરવનારા મજૂરોના પરસેવાની કિંમત દરેક રાજ્યમાં અલગ-અલગ છે. ક્યાંક તેમને તેમની મહેનતનો વાજબી હક મળી રહ્યો છે, તો ક્યાંક ન્યૂનતમ જરૂરિયાતો માટે પણ સંઘર્ષ કરવો પડી રહ્યો છે. હાલમાં જ નોઈડામાં થયેલા ભારે હોબાળાએ આ વેતન અસમાનતાને રાષ્ટ્રીય ચર્ચાનો વિષય બનાવી દીધો છે. હરિયાણામાં થયેલા 35 ટકાના તોતિંગ વધારાએ પાડોશી રાજ્યોના શ્રમિકોમાં અસંતોષની આગ ભડકાવી છે, જેના કારણે ઘણી રાજ્ય સરકારોએ તેમના વેતન માળખામાં તાત્કાલિક ફેરફાર કરવા પડ્યા છે.

નોઈડામાં વેતન વધારાની માંગ પર ભારે હોબાળો

ઉત્તર પ્રદેશના ઔદ્યોગિક કેન્દ્ર નોઈડા (ગૌતમબુદ્ધ નગર)માં સોમવારે પરિસ્થિતિ ત્યારે વણસી જ્યારે હજારોની સંખ્યામાં શ્રમિકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા. આ હિંસક પ્રદર્શનનું મુખ્ય કારણ પાડોશી રાજ્ય હરિયાણા દ્વારા તેના શ્રમિકોના વેતનમાં કરવામાં આવેલો 35 ટકાનો મોટો વધારો હતો. યુપીના મજૂરોને લાગ્યું કે, એક જ પ્રકારના કામ માટે તેમને હરિયાણાની સરખામણીમાં ખૂબ જ ઓછા રૂપિયા મળી રહ્યા છે. આ આર્થિક અસમાનતાએ શ્રમિકોની ધીરજની સીમા તોડી નાખી. વહીવટીતંત્રે પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને જોઈને અને મજૂરોની નારાજગી ઓછી કરવા માટે તાત્કાલિક અસરથી વચગાળાના વેતન વધારાનો નિર્ણય લીધો છે.

ઉત્તર પ્રદેશ સરકારનું ડેમેજ કંટ્રોલ અને નવા દરો

પ્રદર્શન થયા બાદ ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે 1 એપ્રિલ 2026થી અમલમાં આવનારા નવા વેતન દરોની જાહેરાત કરી છે, જેમાં લગભગ 21 ટકા સુધીનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. નોઈડા અને ગાઝિયાબાદ જેવા હાઈ-ટેક શહેરોમાં હવે બિનકુશળ (Unskilled) મજૂરોને દર મહિને 13,690 રૂપિયા મળશે. અર્ધ-કુશળ (Semi-skilled) શ્રેણી માટે આ રકમ 15,059 રૂપિયા અને કુશળ (Skilled) કર્મચારીઓ માટે 16,868 રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવી છે. અન્ય મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનો અને બાકીના યુપીના જિલ્લાઓ માટે આ દરો થોડા ઓછા રાખવામાં આવ્યા છે, જ્યાં બિનકુશળ મજૂરને 12,356 રૂપિયાથી 13,006 રૂપિયા વચ્ચે વેતન મળશે.

હરિયાણા બન્યું મજૂરો માટે સૌથી પસંદગીનું રાજ્ય

મજૂરીના મામલે હરિયાણા અત્યારે દેશના અગ્રણી રાજ્યોમાં સામેલ છે. 10 એપ્રિલ 2026ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા જાહેરનામા અનુસાર, હરિયાણા સરકારે વેતનમાં 35 ટકાનો ઐતિહાસિક વધારો કર્યો છે. અહીં હવે એક બિનકુશળ મજૂરને ઓછામાં ઓછા 15,220 રૂપિયા પ્રતિ માસ મળી રહ્યા છે. જ્યારે કુશળ શ્રમિકો માટે આ આંકડો 18,000 રૂપિયા અને ઉચ્ચ-કુશળ (Highly-skilled) કર્મચારીઓ માટે 19,000 રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો છે. દૈનિક વેતનની વાત કરીએ તો હરિયાણામાં મજૂરોને 585 રૂપિયાથી લઈને 747 રૂપિયા પ્રતિ દિવસ સુધી મળી રહ્યા છે, જે પાડોશી રાજ્યોની સરખામણીમાં ઘણા વધારે છે.

મધ્ય પ્રદેશ અને ગુજરાતમાં પણ થયો ફેરફાર

મધ્ય પ્રદેશ સરકારે પણ 1 એપ્રિલ 2026થી નવું નોટિફિકેશન લાગુ કર્યું છે. અહીં તમામ શ્રેણીઓ માટે વેરીએબલ ડિયરનેસ એલાઉન્સ (VDA) 2,850 રૂપિયા પ્રતિ માસ નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. મધ્ય પ્રદેશમાં બિનકુશળ મજૂરને હવે 12,425 રૂપિયા પ્રતિ માસ (478 રૂપિયા પ્રતિ દિવસ) મળી રહ્યા છે, જ્યારે ઉચ્ચ-કુશળ વર્ગ માટે આ રકમ 16,769 રૂપિયા છે.

ગુજરાતની સ્થિતિ

ગુજરાતમાં બે ઝોનના આધારે વેતન નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. ગુજરાતના ઝોન-1 માં કુશળ શ્રમિકોનું માસિક વેતન લગભગ 13,897 રૂપિયા છે. ગુજરાત સરકારે પણ પ્રતિ દિવસના હિસાબે મોંઘવારી ભથ્થામાં 60.50 રૂપિયાનો વધારો કર્યો છે.

તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશનું વેતન માળખું

તેલંગાણામાં વેતનનું નિર્ધારણ કૌશલ્ય અને ઝોનના આધારે ખૂબ જ ઝીણવટપૂર્વક કરવામાં આવ્યું છે. અહીં મેનેજર અને કોમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર જેવા ઉચ્ચ પદો માટે લઘુત્તમ વેતન અંદાજે 14,965 રૂપિયા છે. બિનકુશળ શ્રમિકો જેમ કે વોચમેન કે હેલ્પરને ઝોન મુજબ 12,778 રૂપિયાથી 13,108 રૂપિયા વચ્ચે ચૂકવણી કરવામાં આવે છે. આંધ્ર પ્રદેશમાં પણ આવી જ વ્યવસ્થા લાગુ છે, જ્યાં ઝોન-1 માં ઉચ્ચ પદો માટે 14,504 રૂપિયા નક્કી છે, જ્યારે બિનકુશળ મજૂરો માટે 12,647 રૂપિયા નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યા છે.

બિહારમાં હજુ પણ સૌથી ઓછા વેતનનો પડકાર

ઉત્તર ભારતના અન્ય રાજ્યોની સરખામણીમાં બિહારમાં મજૂરીના દરો હજુ પણ ઘણા ઓછા છે. આંકડા અનુસાર, બિહારમાં એક કુશળ શ્રમિકનું વેતન 11,336 રૂપિયાની આસપાસ શરૂ થાય છે. જો કે, ઉચ્ચ-કુશળ શ્રેણી માટે તે 17,472 રૂપિયા સુધી જાય છે, પરંતુ બિનકુશળ અને અર્ધ-કુશળ શ્રેણીના મજૂરો માટે આ રાજ્ય હરિયાણા કે દિલ્હીની સરખામણીમાં ઘણું પાછળ છે. આ જ કારણ છે કે, બિહારથી મજૂરોનું પલાયન બીજા સમૃદ્ધ રાજ્યો તરફ સતત ચાલુ રહે છે.

કેન્દ્ર સરકારની ‘ફ્લોર વેજ’ નીતિ અને સુરક્ષા

મજૂરીને લઈને દેશમાં ‘કોડ ઓન વેજીસ 2019’ એક મહત્વપૂર્ણ કાયદો છે. કેન્દ્ર સરકારે રાષ્ટ્રીય સ્તરે ‘નેશનલ ફ્લોર લેવલ મિનિમમ વેજ’ 178 રૂપિયા પ્રતિ દિવસ નક્કી કરી છે, જેનાથી ઓછી મજૂરી કોઈ પણ રાજ્ય આપી શકે નહીં. જો કે, કેન્દ્ર સરકારના પોતાના ઉપક્રમો જેવા કે રેલવે અને માઈનિંગમાં મજૂરીના દરો ખૂબ જ ઊંચા છે. 2026માં કેન્દ્રીય કોન્ટ્રાક્ટમાં બિનકુશળ મજૂરોને લગભગ 783 રૂપિયા પ્રતિ દિવસ અને ઉચ્ચ-કુશળને 1035 રૂપિયા પ્રતિ દિવસ સુધી મળી રહ્યા છે. આ માસિક ધોરણે 20,000થી 27,000 રૂપિયાની વચ્ચે થાય છે, જે કોઈપણ રાજ્ય સરકારની સરખામણીમાં સૌથી બેસ્ટ છે.