દેશમાં આવશે મોટી આફત? વૈજ્ઞાનિકોએ ‘સુપર અલ નીનો’ની કરી આગાહી, ભૂખમરો અને દુષ્કાળ….

Super El Nino India 2026: વૈજ્ઞાનિકોએ ભારત માટે એક બહુ જ મોટી અને ગંભીર ચેતવણી આપી છે. આ વર્ષે એટલે કે 2026 માં દેશ પર ‘સુપર અલ નીનો’ (Super El Nino) નો મોટો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. આ ખતરનાક આબોહવાકીય ફેરફારને કારણે દેશમાં ભયંકર ગરમી, નબળું ચોમાસું અને દુષ્કાળ જેવી કપરી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. અગાઉ 2015-16 માં ભારતે આ આફતનો સામનો કર્યો હતો, ત્યારે વરસાદમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો અને ખેતીને ભારે નુકસાન થયું હતું.

હવે વિશ્વ હવામાન સંસ્થા જેવી વૈશ્વિક એજન્સીઓએ ફરી એકવાર આ કટોકટી પાછી ફરવાની આશંકા વ્યક્ત કરતા દેશમાં ચિંતાનો માહોલ ઉભો થયો છે.

શું છે આ સુપર અલ નીનો?

આમ તો તમે અલ નીનો વિશે સાંભળ્યું જ હશે, પણ સુપર અલ નીનો એ તેનું જ એક અત્યંત વિકરાળ અને તીવ્ર રૂપ છે. આ સ્થિતિમાં પ્રશાંત મહાસાગર (Pacific Ocean) ની સપાટીનું તાપમાન સામાન્ય કરતા 2 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી પણ વધુ ગરમ થઈ જાય છે. દરિયાની આ વધેલી ગરમી આખી દુનિયાની હવામાન પ્રણાલીને ખોરવી નાખે છે. સામાન્ય અલ નીનો કરતા સુપર અલ નીનો બહુ ઓછા આવે છે, પણ જ્યારે આવે છે ત્યારે ભારે તબાહી મચાવે છે.

ભારતે છેલ્લે ક્યારે કર્યો હતો સામનો?

જો આપણે આધુનિક ઇતિહાસની વાત કરીએ તો, ભારતે છેલ્લે 2015-16 માં સુપર અલ નીનોની મોટી અસર જોઈ હતી. તે સમયે દેશમાં વરસાદ સામાન્ય કરતા ઘણો ઓછો પડ્યો હતો, જેના લીધે જળ સંકટ ઉભું થયું હતું અને અનેક રાજ્યોમાં ખેતીને બહુ મોટો ફટકો પડ્યો હતો. આ પહેલા 1997-98 માં પણ આ ઘટનાએ દુનિયાભરમાં ચોમાસાની સાયકલ બગાડી નાખી હતી. તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે 1877-78 માં આવેલા સુપર અલ નીનોએ તો ભારતમાં એવો ભયંકર દુષ્કાળ સર્જ્યો હતો જેમાં લાખો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. તેને ઇતિહાસની સૌથી ખરાબ આબોહવા આપત્તિઓમાંની એક ગણવામાં આવે છે.

2026 માં શું થઈ શકે છે?

હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, આ વર્ષે મે અને જુલાઈ મહિનાની વચ્ચે સુપર અલ નીનો જેવી સ્થિતિ સર્જાવાની 61% થી 80% જેટલી શક્યતાઓ છે. આની સીધી અસર ચોમાસા પર પડશે અને દેશમાં વરસાદ સામાન્ય સ્તર કરતા ઘટીને લગભગ 92% આસપાસ જ રહી શકે છે. કાગળ પર કદાચ આ 8% નો ઘટાડો તમને નાનો લાગતો હોય, પણ વાસ્તવિક જીવનમાં અને ખાસ કરીને કૃષિ ક્ષેત્રે તેના પરિણામો બહુ જ ગંભીર આવી શકે છે.

આ ઘટના આટલી ખતરનાક કેમ છે?

સુપર અલ નીનો સૌથી વધુ ચિંતાજનક એટલા માટે છે કારણ કે તે એક ‘ચેઈન રિએક્શન’ (સાંકળ પ્રતિક્રિયા) ઉભી કરે છે. તે માત્ર આકરી ગરમી જ નથી લાવતો, પણ વરસાદને પણ રોકી દે છે. વરસાદ ઓછો થવાથી પાકનું ઉત્પાદન ઘટે છે અને પીવાના પાણીની અછત ઉભી થાય છે. જો ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો, આવા સંજોગોમાં ઘણીવાર દુષ્કાળ જેવી ભયાનક સ્થિતિનું નિર્માણ થાય છે, જેની સીધી અસર દેશના અર્થતંત્ર અને સામાન્ય માણસના જીવન પર પડે છે.