ભારત સરકારના સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સીસ (CBDT) એ ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફોર્મમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરવાની જાહેરાત કરી છે. આ નવા નિયમની સીધી અસર નાના વેપારીઓ, ફ્રીલાન્સર્સ અને પ્રોફેશનલ્સ પર પડશે. એસેસમેન્ટ યર (AY) 2026-27 થી, જે ટેક્સપેયર્સ ITR-4 ફાઇલ કરે છે, તેમણે હવે ફરજિયાતપણે તેમના બેંક એકાઉન્ટમાં રહેલા બેલેન્સની માહિતી આપવી પડશે.
નવો નિયમ શું છે?અત્યાર સુધીના નિયમો મુજબ, ITR-4 ફાઇલ કરનારા કરદાતાઓએ માત્ર તેમના બેંક એકાઉન્ટની વિગતો જેમ કે એકાઉન્ટ નંબર, બેંકનું નામ અને IFSC કોડ આપવાના રહેતા હતા. પરંતુ, 30 માર્ચ 2026 ના રોજ જારી કરાયેલા નવા નોટિફિકેશન મુજબ, હવે નાણાકીય વર્ષના અંતે તમારા ખાતામાં કેટલી રકમ જમા હતી (Closing Balance), તેની વિગતો પણ ફોર્મમાં ભરવી પડશે.
કોના પર પડશે અસર?આ ફેરફાર મુખ્યત્વે તે લોકો માટે છે જેઓ ‘પ્રિઝમ્પ્ટિવ ટેક્સેશન સ્કીમ’ હેઠળ પોતાનો ટેક્સ ભરે છે. જેમાં નીચે મુજબના વર્ગોનો સમાવેશ થાય છે:
નાના વેપારીઓ: જેઓ કલમ 44AD હેઠળ રિટર્ન ભરે છે.
પ્રોફેશનલ્સ: ડૉક્ટર્સ, એન્જિનિયર્સ, વકીલો અને ફ્રીલાન્સર્સ જેઓ કલમ 44ADA હેઠળ આવે છે.
ટ્રાન્સપોર્ટ ઓપરેટર્સ: જેઓ કલમ 44AE હેઠળ ટેક્સ ચૂકવે છે.
સાઈડ ઇન્કમ ધરાવતા લોકો: નોકરીની સાથે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ કે નાના વ્યવસાય દ્વારા વધારાની કમાણી કરતા વ્યક્તિઓ.
પારદર્શિતા વધારવાનો ઉદ્દેશ્યનિષ્ણાતોના મતે, સરકાર આ ફેરફાર દ્વારા ટેક્સ સિસ્ટમને વધુ ડેટા-આધારિત અને પારદર્શક બનાવવા માંગે છે. હવે ટેક્સ વિભાગ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ટેકનોલોજીની મદદથી કરદાતાની જાહેર કરેલી આવક અને તેના બેંક ખાતામાં રહેલા વ્યવહારોનું સચોટ મિલાન કરશે. જો કોઈ વ્યક્તિની આવક ઓછી હોય પણ બેંક બેલેન્સ વધારે જણાય, તો તેવી સ્થિતિમાં ટેક્સ વિભાગ તપાસ માટે નોટિસ મોકલી શકે છે.
ટેક્સપેયર્સ માટે સાવચેતીના પગલાંટેક્સ એક્સપર્ટ્સ સલાહ આપે છે કે હવે ટેક્સપેયર્સ માટે તેમના તમામ નાણાકીય રેકોર્ડ્સ જાળવી રાખવા ખૂબ જરૂરી બની ગયા છે. ખાસ કરીને જેઓ રોકડ વ્યવહારો કરે છે, તેમણે બેંકમાં જમા થતી રકમનો હિસાબ રાખવો પડશે. જો તમારી બેંક રીસીપ્ટ અને જાહેર કરેલી આવક વચ્ચે વિસંગતતા જણાશે, તો તે દંડ અથવા કાયદાકીય મુશ્કેલીઓ નોતરી શકે છે.
સરકારના આ પગલાથી કરચોરી પર લગામ લાગશે અને સાચા કરદાતાઓ માટે સિસ્ટમ વધુ મજબૂત બનશે. જોકે, નાના વેપારીઓ માટે રિપોર્ટિંગની જવાબદારી વધશે, જેના કારણે હવે પ્રોફેશનલ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ (CA) ની મદદ લેવી અનિવાર્ય બની શકે છે.