લોકરનું ભાડું અને મેકિંગ ચાર્જ બચાવો! સોનું ખરીદવાની આ નવી રીત જાણીને તમે પણ કહેશો – ‘પહેલા કેમ ન જણાવ્યું?’
ભારતીય સંસ્કૃતિ અને રોકાણકારો માટે સોનું હંમેશાથી માત્ર એક કિંમતી ધાતુ નથી, પરંતુ મુશ્કેલ સમયનો સાચો સાથી રહ્યું છે. લગ્નપ્રસંગ હોય, તહેવાર હોય કે પછી ભવિષ્યની બચત, ભારતીયો સૌથી પહેલો ભરોસો સોના પર કરે છે. પરંતુ, ભૌતિક સોનું (Physical Gold) ખરીદવું એ પોતાનામાં જ એક મોટો પડકાર છે.
સોનીની દુકાને જઈને દાગીના કે સિક્કા ખરીદવા, તેની શુદ્ધતા (પ્યોરિટી)ની ચિંતા કરવી, મેકિંગ ચાર્જ ચૂકવવો અને સૌથી મોટી વાત – તેને ઘરમાં કે બેંકના લોકરમાં સુરક્ષિત રાખવાનું ટેન્શન! આ બધી એવી ઝંઝટો છે જે સોનામાં રોકાણ કરનારાઓને અવારનવાર પરેશાન કરે છે.
પરંતુ હવે રોકાણકારોની આ ચિંતાનો કાયમી અંત આવી ગયો છે. દેશના સૌથી મોટા શેરબજાર ‘નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ’ (NSE) એ આ દિશામાં એક ક્રાંતિકારી અને ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે. એનએસઈ પર હવે ઈલેક્ટ્રોનિક ગોલ્ડ રિસીટ એટલે કે EGR (Electronic Gold Receipt) સેગમેન્ટનું લાઈવ ટ્રેડિંગ સત્તાવાર રીતે શરૂ થઈ ગયું છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે હવે તમે શેરબજારમાં જે રીતે રિલાયન્સ, ટાટા કે અન્ય કોઈ કંપનીના શેર ખરીદો અને વેચો છો, બિલકુલ એ જ આસાનીથી અસલી સોનાની ખરીદ-બિકી કરી શકશો.
આ લાઈવ સિસ્ટમ લોન્ચ કરતા પહેલા એક્સચેન્જે ૧૬ મેના રોજ આનું એક ‘મોક ટ્રેડિંગ સેસન’ (ટ્રાયલ રન) કર્યું હતું, જે સંપૂર્ણપણે સફળ રહ્યું હતું. હવે આ લાઈવ પ્લેટફોર્મ કોઈપણ ટેકનિકલ ખામી વગર ખૂબ જ સુચારૂ અને સરળ રીતે કામ કરી રહ્યું છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ નવી સિસ્ટમ શું છે અને તે સામાન્ય રોકાણકારો માટે કેવી રીતે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે.
શું છે આ EGR સિસ્ટમ અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
ઈજીઆર (EGR) એ વાસ્તવમાં સોનામાં રોકાણ કરવા માટેનો અત્યંત આધુનિક, સુરક્ષિત અને ડિજિટલ વિકલ્પ છે. આ સિસ્ટમ હેઠળ, જ્યારે તમે શેરબજારના પ્લેટફોર્મ પરથી સોનું ખરીદો છો, ત્યારે તમને ડિજિટલ સ્વરૂપમાં એક રસીદ (Receipt) મળે છે, જેને ઈલેક્ટ્રોનિક ગોલ્ડ રિસીટ કહેવામાં આવે છે. આ રસીદ એ વાતનો પાકો પુરાવો છે કે તમે જે સોનું ખરીદ્યું છે, તેટલા જ વજનનું અસલી સોનું બેંક અથવા સરકાર માન્ય તિજોરી (Vault) માં સુરક્ષિત રીતે જમા થઈ ગયું છે.
આ પ્લેટફોર્મ પર રોકાણકારોના ભરોસાને જાળવી રાખવા માટે શુદ્ધતાના કડક ધોરણો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. અહીં 99.9 ટકા (999 પ્યોરિટી) થી લઈને 99.5 ટકા (995 પ્યોરિટી) સુધીના સર્વોચ્ચ ગુણવત્તાવાળા સોનામાં ટ્રેડિંગ કરવાની સુવિધા આપવામાં આવી છે. સૌથી સારી વાત એ છે કે અહીં ઉપલબ્ધ સોનું સંપૂર્ણપણે ‘ફંજિબલ’ (Fungible) છે. ફંજિબલનો સરળ અર્થ એ થાય કે આ સોનાની ક્વોલિટી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની છે, જેથી રોકાણકારે દરેક વખતે સોનાની શુદ્ધતા તપાસવા માટે કોઈ લેબોરેટરી કે સોની પાસે ધક્કા ખાવાની બિલકુલ જરૂર નથી.
નાના અને મોટા બંને રોકાણકારો માટે સુવર્ણ તક
ઘણીવાર એવું બને છે કે સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય પરિવાર પાસે એકસાથે આખું તોલું (૧૦ ગ્રામ) સોનું ખરીદવાના પૈસા નથી હોતા. ફિઝિકલ માર્કેટમાં ૧ કે ૨ ગ્રામ સોનું ખરીદવા જઈએ તો તેના પર મેકિંગ ચાર્જ ઘણો વધારે લાગી જાય છે. NSE ના આ પ્લેટફોર્મે આ સમસ્યાનો પણ સુંદર ઉકેલ આપ્યો છે.
EGR સેગમેન્ટમાં અલગ-અલગ માત્રા (Denominations) માં સોનું ખરીદવાનો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યો છે. આનાથી ફાયદો એ થશે કે નાનામાં નાનો રિટેલ રોકાણકાર પોતાની નાની બચત (જેમ કે ૧ ગ્રામ કે તેનાથી પણ ઓછું) માંથી સોનું ખરીદી શકશે, તો બીજી તરફ મોટા સંસ્થાકીય રોકાણકારો પણ પોતાની મોટી ક્ષમતા અનુસાર બજારમાં રોકાણ કરી શકશે. ટૂંકમાં, આ પ્લેટફોર્મ દરેક વર્ગના ખિસ્સાને અનુકૂળ આવે તેવું છે.
ગોલ્ડ ETF અને EGR વચ્ચેનો અસલી તફાવત
ઘણા લોકોના મનમાં એવો સવાલ થઈ શકે કે બજારમાં પહેલેથી જ ‘ગોલ્ડ ઈટીએફ’ (Gold ETF) નો વિકલ્પ છે જ, તો પછી આ EGR તેનાથી કઈ રીતે અલગ છે? આ બંને વચ્ચે જમીન-આસમાનનો તફાવત છે, જે દરેક રોકાણકારે સમજવો જરૂરી છે.
ગોલ્ડ ETF (Gold ETF): આ મૂળભૂત રીતે એક મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટની જેમ કામ કરે છે. તે માત્ર સોનાના બજારભાવને ટ્રેક કરે છે. એટલે કે, જો સોનાનો ભાવ વધશે તો તમારા ઈટીએફના યુનિટની કિંમત વધશે અને ભાવ ઘટશે તો કિંમત ઘટશે. પરંતુ આમાં તમને ક્યારેય ‘અસલી સોના’ (Physical Gold) ની ડિલિવરી મળતી નથી. તમે તેને સોનાના સિક્કા કે બિસ્કિટમાં કન્વર્ટ કરાવી શકતા નથી.
EGR મોડેલ: બીજી તરફ, EGR માં રોકાણ કરવાનો અર્થ એ છે કે તમે સીધા જ સુરક્ષિત વૉલ્ટ (તિજોરી) માં રાખવામાં આવેલા અસલી ભૌતિક સોનાના માલિક બની જાઓ છો. તમારા નામે સોનું વૉલ્ટમાં જમા થાય છે. આ સિસ્ટમની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે જો ભવિષ્યમાં તમારે ઘરે કોઈ પ્રસંગ આવે અને તમને ભૌતિક સોનાની જરૂર પડે, તો તમે તમારી આ ડિજિટલ હોલ્ડિંગ (EGR) ને સરેન્ડર કરીને તેની સામે અસલી સોનાના બિસ્કિટ કે બાર (Physical Gold Bars) ની ડિલિવરી મેળવી શકો છો.
સેબી (SEBI) ની દેખરેખ: રોકાણ સંપૂર્ણ સુરક્ષિત
જ્યારે પણ ઓનલાઈન કે ડિજિટલ રોકાણની વાત આવે, ત્યારે સુરક્ષાને લઈને મનમાં શંકા જાગવી સ્વાભાવિક છે. પરંતુ અહીં ચિંતા કરવાની કોઈ જરૂર નથી, કારણ કે આ આખી ટ્રેડિંગ વ્યવસ્થા દેશના બજાર નિયામક ‘સેબી’ (SEBI – Securities and Exchange Board of India) દ્વારા સંપૂર્ણપણે રેગ્યુલેટ અને નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે.
સરકારે આ વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત કરવા માટે ‘સિક્યોરિટીઝ કોન્ટ્રાક્ટ્સ રેગ્યુલેશન એક્ટ 1956’ (SCRA) હેઠળ સત્તાવાર રીતે ‘સિક્યોરિટી’ (Security) નો દરજ્જો આપ્યો છે. આનો અર્થ એ થયો કે કાયદાકીય રીતે આ ગોલ્ડ રિસીટ એટલી જ માન્ય અને સુરક્ષિત છે જેટલા કોઈ કંપનીના શેર હોય છે.
ચાર સ્તરીય સુરક્ષા કવચ
રોકાણકારોના પૈસા અને સોનાની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે દેશની ચાર અગ્રણી સંસ્થાઓ એકસાથે મળીને કામ કરી રહી છે:
સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE): આ સંસ્થા તમને સોનાની ખરીદી અને વેચાણ કરવા માટે એક અત્યાધુનિક અને પારદર્શક ઓનલાઈન ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે.
ક્લિયરિંગ કોર્પોરેશન: ખરીદનાર અને વેચનાર વચ્ચેના સોદાની પતાવટ કરે છે. એટલે કે, વેચનારના ખાતામાંથી સોનું ખરીદનારને મળે અને ખરીદનારના પૈસા વેચનારને સુરક્ષિત રીતે પહોંચે તેની જવાબદારી આ સંસ્થાની છે.
ડિપોઝિટરી (Demat Account): તમારી કંપનીના શેરની જેમ જ આ સોનાની EGR રસીદો તમારા ડીમેટ ખાતામાં ઈલેક્ટ્રોનિક સ્વરૂપે સંપૂર્ણ સુરક્ષિત રહેશે. તેને કોઈ ચોરી કે ગુમ થવાનો ભય નથી.
વોલ્ટ મેનેજર (Vault Manager): તમે જે ડિજિટલ સોનું ખરીદ્યું છે, તેના બદલામાં અસલી સોનાને સુરક્ષિત તિજોરીમાં રાખવું, તેની ગુણવત્તા જાળવવી અને જ્યારે તમે ઈચ્છો ત્યારે તેની ફિઝિકલ ડિલિવરી આપવાની તમામ જવાબદારી પ્રોફેશનલ વૉલ્ટ મેનેજરની રહેશે. આ વૉલ્ટ સંપૂર્ણપણે વીમાકૃત (Insured) હોય છે.