દુનિયાની અડધી સિગારેટ પી જાય છે ૩૦ કરોડ ચીનાઓ! બેઇજિંગથી તમાકુના સેવનને લઈને આવ્યો ચોંકાવનારો રિપોર્ટ
ચીન અત્યારે વિશ્વ મંચ પર આર્થિક અને સૈન્ય મોરચે મહાસત્તા બનવાની હોડમાં છે, પરંતુ તેના પોતાના જ નાગરિકો એક એવી લતમાં ડૂબેલા છે જે દેશના ભવિષ્યને અંદરથી ખોખલું કરી રહી છે. તાજેતરમાં બહાર આવેલા ‘ચાઇનીઝ સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ’ ના આંકડાઓ અનુસાર, ચીનની ૨૩ ટકા વસ્તી ભયંકર રીતે સિગારેટના વ્યસનમાં ફસાયેલી છે.
ચીનની કુલ ૧૪૦ કરોડની વસ્તીના હિસાબે જોઈએ તો આશરે ૩૦ કરોડ લોકો દરરોજ સિગારેટના ધુમાડા ઉડાવી રહ્યા છે.
સૌથી વધુ આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે સત્તામાં આવ્યા બાદ તમાકુ વિરુદ્ધ એક મોટું યુદ્ધ છેડ્યું હતું, તેમ છતાં ત્યાં સિગારેટના વેચાણમાં કોઈ ઘટાડો થયો નથી. ઉલટાનું, ચીનના લોકો દર વર્ષે ૨.૪ ટ્રિલિયન (૨૪ લાખ કરોડ) સિગારેટ પી જાય છે, જે આખા વિશ્વ માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.
આખી દુનિયા એક તરફ અને એકલું ચીન બીજી તરફ!
આ ગંભીરતાને સમજવા માટે, વૈશ્વિક આંકડાઓ પર નજર નાખવી જરૂરી છે. વિશ્વભરમાં દર વર્ષે સરેરાશ 5 ટ્રિલિયન (50 લાખ કરોડ) સિગારેટનો ઉપયોગ થાય છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે વિશ્વમાં પીવામાં આવતી લગભગ અડધી સિગારેટ એકલા ચીન ગળી જાય છે!
એક તરફ જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે જાગૃતિ આવવાને કારણે વર્ષ ૨૦૦૩ થી ૨૦૨૩ ના બે દાયકામાં દુનિયાભરમાં સિગારેટના વપરાશમાં ૨૬ ટકાનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, ત્યારે બીજી તરફ ચીનમાં આ જ સમયગાળા દરમિયાન સિગારેટના વપરાશમાં ૩૯ ટકાનો આંચકાજનક વધારો જોવા મળ્યો છે. ચીનની સરકારે ધૂમ્રપાન રોકવા માટે ઘણા કડક નિયમો બનાવ્યા હોવાનો દાવો કર્યો છે, પરંતુ જમીની હકીકત કંઈક અલગ જ વાર્તા કહી રહી છે.
રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગનો પોતાનો કિસ્સો અને તેમનો અધૂરો વાદો
અમેરિકાના પ્રખ્યાત અખબાર ‘ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ’ ના એક અહેવાલ મુજબ, વર્ષ ૨૦૧૨ માં જ્યારે શી જિનપિંગ ચીનના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા, ત્યારે તેમણે દેશને તમાકુ મુક્ત બનાવવા અને સિગારેટના વપરાશ પર કડક નિયંત્રણ લાવવાનું વચન આપ્યું હતું. જિનપિંગે તે સમયે ચીનના એક જાણીતા ઉદ્યોગપતિ સાથેની મુલાકાતમાં પોતાના જીવનનો એક રસપ્રદ કિસ્સો શેર કર્યો હતો.
જિનપિંગે કહ્યું હતું કે, “હું પણ ભૂતકાળમાં ખૂબ જ સિગારેટ પીતો હતો, પરંતુ મેં મારી આ આદતને સંપૂર્ણપણે છોડી દીધી છે. સિગારેટ છોડ્યા પછી હું શારીરિક અને માનસિક રીતે ઘણો સ્વસ્થ અને ઊર્જાવાન અનુભવું છું.” દેશના વડાએ પોતે આ લત છોડી હોવા છતાં, તેઓ પોતાના દેશના નાગરિકોને આ માર્ગે વાળવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. રાષ્ટ્રપતિ બન્યા પછી તેમણે અનેક જાહેર મંચો પરથી તમાકુ વિરુદ્ધ લડતની વાતો કરી, પણ આ લડત માત્ર કાગળ પર જ મજબૂત દેખાઈ, વાસ્તવિકતામાં તેનો કોઈ સકારાત્મક પ્રભાવ પડ્યો નહીં.
ચીનની સરકારના કાયદા અને ટેક્સની ફોર્મ્યુલા થઈ ફેઈલ
એવું નથી કે ચીનમાં સિગારેટને લઈને કોઈ નિયમો જ નથી. ચીની સરકારે કાનૂની રીતે ૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના સગીરોને સિગારેટ વેચવા પર સખત પ્રતિબંધ મૂક્યો છે અને તેને ગુનાની શ્રેણીમાં રાખ્યો છે. આ ઉપરાંત, પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટ (બસ, ટ્રેન, મેટ્રો) અને અન્ય જાહેર સ્થળો પર ધૂમ્રપાન કરવા પર પણ કાયદાકીય રોક લગાવવામાં આવી છે.
સિગારેટના વપરાશને આર્થિક રીતે અતોત્સાહિત કરવા માટે, જિનપિંગ સરકારે વર્ષ ૨૦૨૨ માં સિગારેટ પર ૧૦ ટકા વધારાનો ટેક્સ પણ ઝીંક્યો હતો. આ સાથે જ આજના યુવાનોમાં લોકપ્રિય બનેલી ઈ-સિગારેટ (Vaping) પર પણ અનેક આકરા પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા હતા. ચીનનું સત્તાવાર લક્ષ્ય એવું છે કે વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ધૂમ્રપાન કરનારાઓની સંખ્યામાં મોટો ઘટાડો લાવવો, પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિ જોતા આ લક્ષ્ય ઘણું દૂર અને અશક્ય લાગી રહ્યું છે.
મોટો સવાલ: તમામ પ્રતિબંધો છતાં ચીનમાં સિગારેટનો વપરાશ કેમ નથી ઘટતો?
હવે સવાલ એ થાય કે આટલા કાયદા, ટેક્સ અને રાષ્ટ્રપતિના આદેશ હોવા છતાં ચીનાઓ સિગારેટ પીવાનું કેમ ઓછું નથી કરી રહ્યા? આની પાછળનું અસલી કારણ ચીન સરકારની બેવડી નીતિ અને આર્થિક સ્વાર્થ છે.
ચીનમાં તમાકુ અને સિગારેટના ઉત્પાદન તેમજ વેચાણ પર કોઈ ખાનગી કંપનીનો નહીં, પરંતુ સરકારી તંત્રનો સંપૂર્ણ એકાધિકાર (Monopoly) છે. ત્યાં આ આખો બિઝનેસ ‘ચાઇના નેશનલ ટોબેકો કોર્પોરેશન’ (CNTC) નામની સરકારી કંપની સંભાળે છે. વર્ષ ૨૦૨૫ ના નાણાકીય આંકડા અનુસાર, આ સરકારી તમાકુ કંપનીનો ચોખ્ખો નફો અંદાજે ૨૪૪ બિલિયન ડોલર (અબજ ડોલર) હતો! આ કમાણી એટલી વિશાળ છે કે તે ચીન સરકારની કુલ વાર્ષિક આવકના લગભગ ૭ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.
તાજેતરમાં કોરોના વાયરસની મહામારીના પ્રકોપ પછી જ્યારે ચીનનું અર્થતંત્ર ભારે સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું હતું અને રિયલ એસ્ટેટ માર્કેટ તૂટી રહ્યું હતું, ત્યારે ચીનની સરકારે પોતાની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવા માટે આ જ તમાકુ કંપનીમાં નવી જાન ફૂંકી હતી અને તેના વેચાણને પરોક્ષ રીતે પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. સરકાર એક તરફ હેલ્થ બજેટ સુધારવા માંગે છે, તો બીજી તરફ તેને સિગારેટમાંથી મળતી અબજો ડોલરની કમાણી પણ છોડવી નથી. આ જ કારણે ચીનમાં ક્યારેય પણ તમાકુ વિરોધી કાયદાઓનો સખત અને કડકાઈથી અમલ કરવામાં આવતો નથી.