એન્જિનિયરિંગ અને MBAનું જોર ઘટ્યું? લાખો રૂપિયા ખર્ચ્યા પછી પણ યુવાનો યોગ્ય સેલરી માટે મજબૂર એક સમય હતો જ્યારે ભારતીય પરિવારોમાં બસ એક જ મંત્ર ગુંજતો હતો- ‘બેટા, મન લગાવીને ભણો, એકવાર સારી કોલેજની ડિગ્રી મળી ગઈ એટલે લાઈફ સેટ છે.’ વર્ષો સુધી માતા-પિતા એ જ આશામાં પોતાની આખી જિંદગીની કમાણી બાળકોના ભણતરમાં હોમી દેતા હતા કે ડિગ્રી પૂરી થતાં જ એક શાનદાર નોકરી અને મોટું સેલરી પેકેજ ઘરના દરવાજે ટકોરા મારશે.
પરંતુ, આજનું કડવું સત્ય કંઈક અલગ જ વાર્તા કહી રહ્યું છે. હાલમાં જ આવેલા એક ચોંકાવનારા રિપોર્ટે દેશના લાખો યુવાનો અને તેમના વાલીઓની ચિંતા વધારી દીધી છે. આ રિપોર્ટ અનુસાર, લગભગ 60 ટકા ગ્રેજ્યુએટ્સ ભણવાનું પૂરું કર્યા પછી વાર્ષિક 5 લાખ રૂપિયાના શરૂઆતના પેકેજ સુધી પણ પહોંચી શકતા નથી. એટલે કે, ડિગ્રીઓના ઢગલા છતાં, નોકરીના બજારમાં યુવાનોને તેમની અપેક્ષા મુજબનું વળતર કે કિંમત મળી રહી નથી.
ડિગ્રીના ચશ્મા અને તૂટતા સપનાની વાસ્તવિકતા
આજે જ્યારે કોઈ વિદ્યાર્થી કોઈ કોલેજ કે યુનિવર્સિટીમાં મોટી ફી ભરીને એડમિશન લે છે, ત્યારે તેની આંખોમાં એક સુરક્ષિત અને ઉજ્જવળ ભવિષ્યનું સપનું હોય છે. મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓને એવું લાગે છે કે ગ્રેજ્યુએશન પછી ઓછામાં ઓછી 40,000 થી 50,000 રૂપિયા મહિનાની (એટલે કે વાર્ષિક આશરે 5 લાખ) નોકરી તો આરામથી મળી જ જશે. પરંતુ જ્યારે તેઓ ભણીને અસલી દુનિયામાં પગ મૂકે છે, ત્યારે વાસ્તવિકતાનો સામનો ખૂબ જ કઠોર હોય છે.
માત્ર સાધારણ ડિગ્રીઓ જ નહીં, પણ એક સમયે ‘સફળતાની ગેરંટી’ ગણાતા એન્જિનિયરિંગ અને એમબીએ (MBA) જેવા પ્રોફેશનલ કોર્સિસનો દમ પણ હવે ફૂલી રહ્યો હોય તેવું લાગે છે. આજે મોટી સંખ્યામાં એન્જિનિયરિંગ અને એમબીએ પાસ યુવાનો પણ મનગમતું પેકેજ મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે નોકરીનું માર્કેટ હવે પહેલા કરતાં વધુ સ્પર્ધાત્મક અને કડક બની ગયું છે.
માર્કશીટથી આગળ નીકળી કંપનીઓ: હવે ‘સ્કિલ્સ’નો જમાનો છે
આખરે એવું કેમ થઈ રહ્યું છે કે લાખો રૂપિયા ખર્ચ્યા પછી પણ યુવાનોને યોગ્ય સેલરી નથી મળી રહી? આનું સીધું અને સરળ કારણ એ છે કે કંપનીઓની જરૂરિયાતો બદલાઈ ગઈ છે.
આજના કોર્પોરેટ જગતને તમારી કોલેજની માર્કશીટ કે સોનેરી અક્ષરે છપાયેલી ડિગ્રી કરતાં એ વાતમાં વધુ રસ છે કે તમારી પાસે ‘પ્રેક્ટિકલ સ્કીલ’ (કામ કરવાની વાસ્તવિક ક્ષમતા) કેટલી છે. પરંપરાગત કોલેજો આજે પણ દાયકાઓ જૂનો સિલેબસ ભણાવી રહી છે, જ્યારે ઇન્ડસ્ટ્રી રોકેટની ઝડપે આગળ વધી રહી છે.
આ સ્કિલ્સની છે ભારે ડિમાન્ડ:
કંપનીઓ હવે એવા ઉમેદવારોને હાથોહાથ લઈ રહી છે જે કામના પહેલા દિવસથી જ આઉટપુટ આપી શકે. આજના સમયમાં આ ટેકનિકલ અને વ્યવહારુ ક્ષમતાઓ સૌથી વધુ જરૂરી બની ગઈ છે:
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને મશીન લર્નિંગ
ડેટા એનાલિટિક્સ અને ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ
સાયબર સિક્યુરિટી
ઉત્તમ કોમ્યુનિકેશન (વાતચીતની કળા) અને પ્રોબ્લેમ સોલ્વિંગ (સમસ્યા ઉકેલવાની ક્ષમતા)
યુવાનોની વિચારસરણીમાં બદલાવ: ‘પૈસા’ નહીં, હવે ‘શીખવા’ પર જોર
આ કડવી વાસ્તવિકતા વચ્ચે એક સકારાત્મક પાસું એ પણ સામે આવ્યું છે કે આજની નવી પેઢીના વિદ્યાર્થીઓ વ્યવહારુ બની રહ્યા છે. તેઓ સમજી ગયા છે કે જો શરૂઆતમાં ધાર્યા પ્રમાણે પૈસા ન મળે, તો નિરાશ થવાની જરૂર નથી.
મોટી સંખ્યામાં યુવાનો હવે શરૂઆતના કરિયરમાં સેલરી પેકેજ કરતાં એ વાતને વધુ મહત્વ આપી રહ્યા છે કે તેમને કામ શીખવા અને આગળ વધવાની તક (Growth Opportunity) ક્યાં વધુ સારી મળી રહી છે. યુવાનોને હવે એ વાત બરાબર સમજાવા લાગી છે કે એક મજબૂત શરૂઆતી અનુભવ જ તેમના લાંબા અને સફળ કરિયરનો મજબૂત પાયો બનશે. તેઓ ઓછા પૈસામાં પણ ઇન્ટર્નશિપ કે શરૂઆતની નોકરીઓ માત્ર એટલા માટે કરી રહ્યા છે જેથી તેમનું પ્રેક્ટિકલ નોલેજ પાકું થઈ શકે.
નોકરી શોધવાની સફરમાં ‘એઆઈ’ (AI) બન્યું સાથી
બદલાતા સમય સાથે વિદ્યાર્થીઓએ પોતાની જાતને નોકરી માટે તૈયાર કરવાની રીતોમાં પણ મોટો ફેરફાર કર્યો છે. આજકાલ કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ પોતાની જાતને અપડેટ રાખવા અને કંપનીઓની નજરમાં આવવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટુલ્સનો ભરપૂર ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
પછી ભલે તે એક શાનદાર અને પ્રોફેશનલ રિઝ્યુમ (Resume) તૈયાર કરવાનું હોય, મોક ઇન્ટરવ્યુની તૈયારી કરવાની હોય કે પછી કોઈ કંપનીના બેકગ્રાઉન્ડ વિશે ઝીણવટભરી રિસર્ચ કરવાની હોય-વિદ્યાર્થીઓ ધડલ્લેથી એઆઈનો સહારો લઈ રહ્યા છે. આનો અર્થ એ થયો કે આજના સમયમાં ટેકનોલોજીની સમજ હોવી એ કોઈ વધારાની લાયકાત નથી, પરંતુ નોકરી મેળવવાની પહેલી અને સૌથી પ્રાથમિક શરત બની ગઈ છે.
આ રિપોર્ટ આંખો ખોલનારો છે. તે આપણને ચેતવે છે કે હવે માત્ર કોલેજની ડિગ્રીના ભરોસે કરિયરની રેસ જીતી શકાશે નહીં. આજના કોર્પોરેટ જગતનો સીધો નિયમ છે-’કાં તો પોતાની જાતને બદલો, કાં તો પાછળ રહી જાઓ.’
જો તમે એક વિદ્યાર્થી છો, તો કોલેજના ભણતરની સાથે સાથે રોજ કંઈક નવું શીખવાની આદત કેળવો, તમારી જાતને નવી ટેકનોલોજીથી અપડેટ રાખો અને તમારી ખામીઓ પર કામ કરો. યાદ રાખો, ડિગ્રી તમને ઇન્ટરવ્યુના દરવાજા સુધી પહોંચાડી શકે છે, પરંતુ નોકરી અને એક શાનદાર સેલરી પેકેજ તો તમારી કાબિલિયત અને સ્કિલ્સ જ અપાવશે.